Chiny,Tajwan

S. Niewiński: Stosunki chińsko-tajwańskie cz.1

Taiwan_Strait15 stycznia 2012 roku na Tajwanie odbyły się wybory prezydenckie. Walka toczyła się pomiędzy urzędującym prezydentem, kandydatem Guomindangu (Partia Narodowa, dalej: PN) Ma Ying-jeou oraz liderką Minzu jinbu dang (Demokratyczna Partia Postępowa, dalej DPP) Cai Yinwen. Wybory wygrał urzędujący prezydent zdobywając 51,6% głosów. Przewodnicząca partii opozycyjnej otrzymała poparcie 45,6% wyborców.  Równocześnie miały miejsce wybory do parlamentu. Tutaj sukces także odniosła PN obsadzając swoimi deputowanymi 64 miejsca w Radzie Ustawodawczej. Demokratyczna Partia Postępowa zdobyła 40 mandatów.

Wybory na wyspie wzbudziły wielkie zainteresowanie po drugiej stronie Cieśniny Tajwańskiej. Podział Chin jest reliktem wojen domowych, które toczyły się w Państwie Środka w pierwszej połowie ubiegłego stulecia. Guomindang kierowany przez marszałka Jiang Jeshi (Czang Kaj-szeka) poniósł w niej porażkę i w 1949 roku wycofał się właśnie na Tajwan. Na kontynencie władzę przejęła zwycięska Komunistyczna Partia Chin (dalej: KPCh) z Mao Zedongiem na czele. Relacje Pekinu i Taipei dodatkowo skomplikowała zimna wojna. Republika Chińska na Tajwanie związała się politycznie, gospodarczo i militarnie ze Stanami Zjednoczonymi. Chińska Republika Ludowa (dalej: ChRL) początkowo była bliskim sojusznikiem Związku Radzieckiego, zaś w wyniku rozłamu chińsko-radzieckiego nastąpiło ocieplenie stosunków ChRL i USA.

Paradoksalnie panujący na kontynencie komuniści popierali w tych wyborach swego dawnego wroga, antykomunistyczny Guomindang. Prezydent Ma Ying-jeou podczas swych czteroletnich rządów zrobił bardzo wiele dla ocieplenia stosunków obu państw. Powołano połączenia lotnicze między wyspą a kontynentem. Zliberalizowano politykę migracyjną, co ułatwiło przyjazd obywatelom ChRL na Tajwan. Gwałtownie rozwija się współpraca ekonomiczna obu państw. Zwycięstwo kandydatki opozycji najpewniej doprowadziłoby do ochłodzenia relacji międzychińskich. Cai Yinwen przestrzega przed możliwością utraty przez Tajwan suwerenności na rzecz Chin. Jest zwolenniczką ogłoszenia przez wyspę niepodległości. Z oczywistych powodów pomysły te nie wywołują optymistycznych reakcji na kontynencie.

Mieszkańcy Tajwanu wybrali Ma Ying-jeou na kolejną czteroletnią kadencję. Tym samym opowiedzieli się przeciwko ewentualnemu ogłoszeniu niepodległości przez wyspę i w konsekwencji pogorszeniu stosunków z sąsiadem zza cieśniny. Czy oznacza to, że zagłosowali za zjednoczeniem z Chińską Republiką Ludową? Zdecydowanie nie. Jedynie 1,6% mieszkańców wyspy opowiada się za natychmiastową unifikacją z Chinami. Tajwańczycy zagłosowali raczej za kontynuowaniem obecnego status quo – utrzymania niezależności oraz nie drażnienia Pekinu.

Praca została oparta na bogatej literaturze przedmiotu. Autor pragnie zwrócić szczególną uwagę na pozycje takie jak Chiny. Upadek i narodziny wielkiej potęgi Jonathan’a Fenby’ego (Kraków 2009), Chiny. Powrót olbrzyma Konrada Seitz’a (Warszawa 2008) oraz książka Łukasza Gacka pt. Chińskie elity polityczne XX wieku (Kraków 2009). Istotną rolę odegrały również publikacje prasowe. Autor czerpał z takich tytułów jak „Rzeczpospolita”, „Gazeta Wyborcza”, czy „Polityka”. Skorzystano także ze źródeł internetowych, głównie informacji zawartych na portalach internetowych: Centrum Studiów Polska-Azja oraz „Obserwatorze Finansowym”.

Głównym celem niniejszej pracy jest przeanalizowanie współczesnych stosunków chińsko-tajwańskich. Autor przedstawia te elementy, które łączą oba państwa oraz te które je dzielą. Ukazuje także możliwe scenariusze rozwoju relacji Chin i Tajwanu. Zasadniczą hipotezą niniejszej dysertacji przekonanie autora, że współczesne stosunki chińsko-tajwańskie są najlepsze w historiach. Autor uważa także, iż w przyszłości może dojść do pokojowego zjednoczenia Chin. Praca ma charakter problemowy. Składa się z trzech rozdziałów oprócz wstępu i zakończenia.

W pierwszej części autor przedstawia genezę trwającego po dzień dzisiejszy podziału Chin. Opisuje powstanie Partii Narodowej oraz Komunistycznej Partii Chin oraz rywalizację obu ugrupowań podczas wojny domowej na kontynencie. Ukazano także stosunki Chin i Tajwanu do czasu reform ekonomicznych w ChRL oraz upadku żelaznej kurtyny, co stworzyło pewne pole do porozumienia między Chinami i Tajwanem.

Celem części drugiej jest przedstawienie współczesnych stosunków obu państw. Autor przedstawia normalizację stosunków Pekinu i Taipei od 2008 roku. Opisuje kwestie łączące oraz dzielące oba kraje. Zwraca uwagę na coraz silniejsze więzi gospodarcze łączące Chiny i Tajwan. Rozdział analizuje stosunek tajwańskich elit i społeczeństwa do kwestii zjednoczenia z kontynentem. Odnosi się również do wpływu Stanów Zjednoczonych na stosunki chińsko-tajwańskie.

Część trzecia ma charakter prognostyczny. Autor nakreślił dwa scenariusze rozwoju stosunków Chin i Tajwanu. Każdy z nich dzieli się następnie na dwa pomniejsze warianty. Wśród nich znajduje się m.in. możliwość zjednoczenia obu państw – w sposób pokojowy, bądź zbrojny – a także ewentualność utrzymania status quo.

Na zakończenie autor dokonał podsumowania tematu. Problematyka relacji chińsko-tajwańskich jest bardzo złożona. Niniejsza praca nie wyczerpuje tego bardzo rozległego tematu.

1. Geneza podziału na Chiny i Tajwan

Przyczyn podziału Chin na kontynentalną Chińską Republikę Ludową i Republikę Chińską na Tajwanie należy poszukiwać w upadku cesarstwa chińskiego oraz w wojnach domowych jakie były tego faktu następstwem.

W II połowie XIX stulecia cesarstwo chińskie – rządzone od 1644 roku przez mandżurską dynastię Qing – stopniowo chyliło się ku upadkowi. Państwem wstrząsały niszczycielskie rebelię oraz interwencje zbrojne potęg kolonialnych. Klęski jakich doznały wojska cesarskie od armii państw europejskich a także od Japonii, doprowadziły do pojawienia się wśród części elit intelektualnych Państwa Środka przekonania o potrzebie reformy kraju. Pod koniec lat 90. XIX w. postępowi reformatorzy skupieni wokół cesarza Guangxu usiłowali zreformować kraj w duchu japońskiej restauracji Meiji. Opór cesarzowej-wdowy Cixi i dworskich konserwatystów spowodował cofnięcie reform. W latach 1899-1901 wojska europejskich potęg kolonialnych i Japonii stłumiły antycudzoziemskie powstanie bokserów. Klęska podkopała zaufanie poddanych do dynastii rządzącej oraz skłoniła część intelektualistów do poszukiwania możliwości modernizacji i ocalenia suwerenności Chin w alternatywnych formach ustrojowych.

Jednym z ludzi którzy zwątpili w możliwość rozwoju Chin pod przywództwem mandżurskiej dynastii był Sun Zhongshan – wykształcony na zachodnich uczelniach lekarz i chrześcijanin. Uważał, że jeśli Chiny mają uchronić swoją suwerenność i być jak dawniej liczącym się państwem muszą przekształcić się w republikę. Sun Zhongshana ujął przystępnie swoje idee polityczne w „Trzech Zasadach Ludowych”. Zasada nacjonalizmu oznaczała obalenie barbarzyńskiej dynastii. Zasada demokracji przejawiała się w potrzebie zastąpienia despotycznej monarchii republiką. Interpretacyjnych problemów przysparza ostatni punkt sunowskiego programu – zasada dobrobytu. Rywalizujący później z nacjonalistami o władzę nad Chinami komuniści tłumaczyli ją jako socjalizm. Znawcy historii Chin Walter S. Morton i Charlton M. Lewis zwracają uwagę, że Sun Zhongshan odnosił się raczej do koncepcji ekonomicznych Henry’ego George’a. Ekonomista ten opracował projekt jednolitego podatku gruntowego zapobiegającego spekulacji i uwzględniającego przyszłą wartość terenu[1]. W 1905 roku został przywódcą antyqingowskiej Ligii Związkowej. Organizacja przeprowadziła szereg stłumionych przez państwo powstań.

Wiosną 1911 roku nadeszła sytuacja bardziej sprzyjająca dla rewolucjonistów. Cesarskie władze postanowiły znacjonalizować dwie linię kolejowe w środkowych Chinach. Decyzja ta spowodowała niezadowolenie lokalnej szlachty, która zainwestowała wiele pieniędzy w ich budowę. 10 października doszło do buntu w zinfiltrowanym przez Ligę Związkową garnizonie wojskowym w mieści Wuchang. Rewolucyjne nastroje ogarnęły wkrótce większą część kraju. W ciągu niespełna dwóch miesięcy po stronie buntowników opowiedziało się piętnaście prowincji[2]. 1 stycznia 1912 roku oficjalnie proklamowano powstanie Republiki Chińskiej. Sun Zhongshan został mianowany jej tymczasowym prezydentem.

Dynastia panująca pokładała nadzieję na swoje przetrwanie w jednym ze swych najlepszych generałów – Yuan Shikaiu. Dowodzone przez niego oddziały wstrzymały zwycięski pochód republikanów, a nawet odbiły niektóre zajmowane przez nich terytoria. Sukcesy te jednak nie zmieniły wyniku wojny domowej. Ambitny wojskowy nie miał interesu w utrzymaniu dynastii panującej, która odsunęła go od władzy po śmierci cesarzowej Cixi. Rozpoczął negocjacje z rewolucjonistami. Nakłonił dwór do abdykacji cesarza, zaledwie sześcioletniego Xuantong Puli. Nastąpiło to 12 lutego 1912 roku. Liczące ponad 2 000 cesarstwo chińskie odeszło do historii. W podzięce za swoją pomoc dla republikańskiej sprawy, Yuan Shikai otrzymał prezydenturę młodego państwa.

Republika miała stanowić lek na wszelkie bolączki których doświadczało Państwo Środka od zeszłego stulecia. Chińscy intelektualiści wiązali z nią wielkie nadzieję. W 1912 roku Sun Zhongshan przekształcił Ligię Związkową w Guomindang, partię polityczną która miała na drodze wyborczej zdobyć władzę w państwie. Program Partii Narodowej zwracał uwagę na potrzebę rozwijania konstytucyjnych i republikańskich form rządzenia[3]. Była to aluzja do konieczności ograniczania władzy Yuan Shikaia[4]. Wiele radykalnych haseł stosowanych wcześniej przez to środowisko na przykład idea emancypacja kobiet czy postulat podziału ziemi, zostało znacznie stonowanych[5]. Dotyczyło to także krytyki nie równoprawnych traktatów z poprzedniego stulecia, którą partia nieco złagodziła[6]. Kierujący partyjną agitacją Song Jiaroen mówił, że należy odtworzyć wspaniałe dokonania naszych przodków z ostatnich pięciu tysięcy lat[7].

Jednakże okres 1912-1949 jest jednym z najburzliwszych w liczącej kilka tysięcy lat historii Chin. Nowe państwo miało być z założenia parlamentarną demokracją. Jednakże chiński demokratyzm pozostał na początku XX wieku w sferze czystych postulatów. Co prawda na początku 1913 roku odbyły się wybory parlamentarne i zostały wygrane przez narodowców. Niemniej prezydent Yuan Shikai zdelegalizował PN oraz kazał zamordować Song Jiaorena. Rozpoczął rządy autorytarne. Początkowo miały one charakter republikański, zaś w 1915 roku ogłosił się cesarzem. Restauracja monarchii trwała jednak zaledwie cztery miesiące. Bunty na prowincji, niechęć jego otoczenia oraz mocarstw skłoniły go do przywrócenia republiki. Zmarł w 1916 roku.

Wraz ze śmiercią Yuan Shikaia Chiny zaczęły ulegać coraz większej dekompozycji politycznej. W poszczególnych rejonach wielkiego państwa władzę zdobyli ambitni generałowie tworząc swoiste quasi-państwa. Dla przykładu w Mandżurii usamodzielnił się Zhang Zuolin, rejon Pekinu był kontrolowany przez m.in. Wu Peifu, czy Feng Yuxianga, prowincją Anhui przez pewien czas władał Duan Qirui, zaś w Shandongu rządy sprawował Zhang Zongchang. Ludzi tych zwano z angielska warlordami, czyli panami wojny. Dowodzili różnej wielkości armiami – liczącymi od kilku do kilkuset tysięcy żołnierzy. Najsilniejsi warlordowie pragnęli zjednoczyć Chiny.

Sun Zhongshan nie zamierzał przyglądać się bezczynnie ogarniającemu Chiny chaosowi. Stopniowo odbudowywał Guomindang po ciosach zadanych partii przez władze lojalne generałowi Yuan Shikaiowi. Nawiązał współpracę z Chen Jiongmingiem, warlordem prowincji Guangdong. W celu opanowania Chin potrzebował jednak znacznego wsparcia materiałowego, zaś takowe najlepiej było zdobyć poprzez kontakty międzynarodowe. Pomoc potęg kolonialnych tj. Wielka Brytania, Francja, czy Japonia z naturalnych względów – Partia Narodowa była ugrupowaniem nacjonalistycznym i antykolonialnym – odpadała. Sun Zhongshan był zmuszony nawiązać współpracę ze Związkiem Radzieckim. Rosjanie wsparli PN uzbrojeniem, wojskowymi instruktorami, pomogli zorganizować także akademię wojskową na wyspie Whampoa. Postawili przy tym jednak ważny warunek – narodowcy mieli wejść w sojusz z chińskimi komunistami.

Chiński ruch komunistyczny sięga swymi korzeniami pekińskich wydarzeń z 4 maja 1919 roku. Wówczas w chińskiej stolicy doszło do gwałtownych protestów studentów sprzeciwiających się postanowieniom traktatu wersalskiego. Przyznawał on Półwysep Shandong, rejon dawnych kolonialnych wpływów niemieckich, Japonii. Wydarzenia te dały początek tzw. Ruchowi Nowej Kultury. W jej wyniku nastąpiło upowszechnienie się w Chinach radykalnych idei m.in. nacjonalizmu, socjalizmu, anarchizmu, a także komunizmu. W Ruch Nowej Kultury byli zaangażowani także Chen Duxiu oraz Li Dazhao. Byli komunistami. W 1921 roku w Szanghaju założyli Komunistyczną Partię Chin. Chiński ruch komunistyczny, podobnie jak narodowy, odwoływał się do idei nacjonalistycznych. O ile jednak Guomindang upatrywał modernizacji i utrzymania suwerenności Chin w demokratyzacji i budowie rynkowej gospodarki, to KPCh pragnęła osiągnąć to samo poprzez dyktaturę proletariatu oraz gospodarkę planową.

Partia Narodowa oraz Komunistyczna Partia Chin utworzyły wspólny front. Dobrym tego przykładem był fakt, że w liczącym trzydzieści jeden osób  Centralnym Komitecie Wykonawczym Partii Narodowej – najważniejszym organie PN –  znalazło się siedmiu komunistów[8]. Dla bardzo nielicznego na początku lat 20. środowiska komunistycznego był to wielki awans. Owocem współpracy nacjonalistów i komunistów była przeprowadzona w latach 1926-1928 tzw. ekspedycja północna. W jej wyniku zadano szereg porażek warlordom, głównie siłom Wu Peifu i Zhang Zuolina. We wrześniu 1926 roku zdobyto Wuhan, w listopadzie Nanchang, zaś w grudniu Fuzhou[9]. W marcu roku następnego wojska Armii Narodowo-Rewolucyjnej (oficjalna nazwa sił zbrojnych PN, dalej: ANR) podporządkowały sobie Szanghaj i Nankin[10].

W tle militarnych sukcesów narastały spory w obozie sojuszniczym. Pomiędzy narodowcami, a komunistami dochodziło do coraz częstszych przejawów wrogości. Komunistów oskarżano o zbyt duże wpływy w PN. Istotnie podczas odbywającego się w styczniu 1926 roku Kongresu Partii Narodowej aż 1/3 jego delegatów sympatyzowała z komunizmem[11]. Powszechne obawy wywoływał także fakt częstego mieszania się ZSRR – czyli protektora KPCh – w wewnętrzne sprawy Chin. Sytuację poważnie zaogniła śmierć Sun Zhongshana. O władzę nad GMD zaczęli rywalizować związany z prawicą partyjną, antykomunista generał Jiang Jeshi oraz kojarzony z partyjnym lewym skrzydłem Wang Jingwei. W 1927 roku nawet partyjna lewica utworzyła własny rząd w Wuhanie. Jiang Jeshi dysponował jednak liczniejszymi atutami – to jemu była wierna większość żołnierzy oraz wspierający sprawę republikanów warlord Feng Yuxiang[12]. Ostatecznie lewica podporządkowała się władzy Jiang Jeshi.

Dla Komunistycznej Partii Chin umocnienie się prawicy partyjnej oznaczało katastrofę. Wkraczające do Szanghaju oddziały ANR przy wsparciu organizacji przestępczych dokonały masakry miejscowych komunistów. Następnie władze GMD wykluczyły komunistów z partii. Jiang Jeshi kontynuował ofensywę przeciwko warlordom. 8 lipca 1928 roku wojska ANR wkroczyły do Pekinu[13]. Przynajmniej nominalnie nastąpiło zjednoczenie Chin.

Przez następne dwie dekady los Chin spoczywał w rękach Guomindangu. Odnowiona republika rządzona była w sposób autorytarny, chociaż z założenia miał to być jedynie stan tymczasowy. Narodowcy usiłowali – ze zmiennym szczęściem – zmodernizować Państwo Środka. Jednocześnie kontynuowali walkę z komunistami. Po szeregu porażek oddziały Komunistycznej Partii Chin założyły Chińską Republikę Sowiecką w południowo-wschodniej części prowincji Jiangxi[14]. Istotną rolę w organizacji pierwszego komunistycznego państwa na chińskiej ziemi odegrał Mao Zedong. Partia Narodowa kilkakrotnie usiłował rozbić bazę w Jiangxi. W 1934 roku komuniści znaleźli się na progu kompletnej klęski. Kierownictwo partii zdecydowało się na radykalny krok – przebicie się przez pierścień wojsk ANR okalający bazę w Jiangxi, a następnie marsz na północ. Wydarzenie to przeszło do historii pod nazwą „Długiego Marszu”. Ostatecznie komuniści założyli nową bazę w miejscowości Yannan w prowincji Shaanxi.

Jiang Jeshi planował zaatakować bazę w Yannanie i tym samym ostatecznie zgładzić chiński ruch komunistyczny. Na przeszkodzie realizacji tego czynu stanął Zhang Xueliang, syn warlorda Mandżurii Zhang Zuolina. Jego ojciec zginął w zamachu zorganizowanym przez japońskie służby specjalne. W wyniku japońskiej inwazji z 1931 roku Mandżuria stała kolejną japońską kolonią. W 1936 roku Zhang Xueliang aresztował Jiang Jeshi, gdy ten przebywał w Xian’ie. Wymógł na przywódcy Chin zawarcie sojuszu z komunistami wobec japońskiego zagrożenia. Jiang Jeshi nie mając innego wyjścia zgodził się. W dość nieoczekiwany sposób narodowcy i komuniści ponownie znaleźli się w jednym obozie.

W wyniku tzw. incydentu na moście Marco Polo 7 lipca 1937 roku doszło do japońskiej inwazji na Chiny. Wojska japońskie zdobyły niemal całe wybrzeże Chin. Jednakże Republika Chińska kontynuowała opór – do grudnia 1941 roku samotnie, zaś potem w ramach Wielkiej Koalicji. Pomimo tragedii jaką wojna z Japonią, stosunki narodowców z komunistami nie układały się zbyt pozytywnie. Ciężar walk w większości spoczywał na barkach Armii Narodowo-Rewolucyjnej. Ponadto kierujący już wówczas KPCh Mao Zedong nie ukrywał, że pragnąłby, aby doszło do radziecko-japońskiego podziału Chin[15]. W radzieckiej strefie władze sprawowałaby KPCh[16].

Gdy Cesarstwo Japonii skapitulowało 2 września 1945 roku na terenie Chin gorączkowo trwała walka o schedę po pokonanym mocarstwie. Oddziały ANR wyzwoliły wybrzeże. Na tereny Mandżurii wkroczyły wojska radzieckie, oddając ją wkrótce w panowanie chińskich komunistów. Amerykanie pragnęli, aby w Chinach zapanował spokój. W ich planach Państwem Środka miała rządzić narodowo-komunistyczna koalicja. Nic takiego jednak nie nastąpiło. Obie strony z oczywistych względów sobie nie ufały. Jesienią 1946 roku rozpoczęła się ostateczna odsłona chińskiej wojny domowej. Początkowo sukcesy odnosiły wojska ANR. Zadały oddziałom Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej (oficjalna nazwa wojsk komunistycznych Chin, dalej ChALW) liczne klęski – zdobyli komunistyczną kwaterę główną w Yannanie oraz znaczą część Mandżurii. Niemniej 1948 roku ChALW ruszyła do kontrofensywy odbijając stopniowo utracone tereny. Na przełomie 1948/1949 roku zadała siłom ANR decydującą klęskę w bitwie pod Huai-Hai. Rok 1949 to już praktycznie nieprzerwany marsz komunistów po zwycięstwo. 31 stycznia oddziały ChALW wkraczają do Pekinu, zaś 23 kwietnia do Nankinu[17]. 1 października Mao Zedong proklamuje powstanie Chińskiej Republiki Ludowej. Jiang Jeshi musiał wycofać się na Tajwan – wyspę odzyskaną po 50 latach spod japońskiej okupacji.

W tym momencie nasuwa się pytanie, jak Republika Chińska, państwo które przetrwało inwazję wielkiego mocarstwa jakim było Cesarstwo Japonii, poniosło klęskę z rąk wydawałoby się znacznie słabszego przeciwnika jakim byli komuniści. Znaczną rolę w klęsce Guomindangu odegrała gospodarka. Po II wojnie światowej w Chinach panował silny kryzys gospodarczy, społeczeństwo cierpiało z powodu wysokiej inflacji. Istotną rolę stanowią także kwestie międzynarodowe. Józef Stalin chociaż miał pewne obawy odnośnie lojalności przyszłych komunistycznych Chin, to jednak konsekwentnie wspierał KPCh. Natomiast Stany Zjednoczone podczas trwania walk wstrzymały dostawy uzbrojenia dla ANR[18]. Ponadto przywódca narodowców popełnił wiele błędów. Możliwość kompletnego rozbicia sił komunistycznych pojawiła się już podczas Długiego Marszu. Chang Jung oraz Jon Halliday w swej słynnej biografii Mao Zedonga pt. Mao, postawili tezę, że Jiang Jeshi celowo pozwolił komunistom przetrwać. Pragnął, aby przemierzający kraj radykałowie wywierali psychologiczny naciska na pozostałych w kraju warlordów, skłaniając ich do współpracy z rządem narodowym[19]. Niemniej takiemu stanowisku sprzeciwia się Jonathan Fenby. Uważa on, że Jiang Jeshi chciał wówczas zniszczyć komunistów, ale na przeszkodzie temu planowi stanęła nieudolność oddziałów ANR złożonych z dawnych wojsk warlordowskich[20]. Bardziej jednoznacznie krytycznie należy ocenić pewne militarne decyzje przywódcy republikańskich Chin w walkach lat 1946-1949. Jiang Jeshi dwukrotnie wstrzymywał zwycięskie ataki swych wojsk, obawiając się restrykcji ze strony Stanów Zjednoczonych[21]. Amerykanie i tak w końcu wprowadzili stosowane restrykcje wobec Chin. Jiang Jeshi dołączył tym samym do długiego grona przywódców politycznych, którzy wyszli negatywnie na współpracy z „Imperium wolności”. W 1949 roku powstały dwa podmioty polityczne odwołujące się do liczącej kilka tysięcy lat tradycji chińskiej państwowości.

W zaistniałych po II wojnie światowej czasach zimnej wojny, Chiny i Tajwan stanęły po przeciwległych stronach barykady. Republika Chińska stała się bardzo istotnym sojusznikiem Stanów Zjednoczonych w regionie. Waszyngton zapewnił Tajpei wsparcie gospodarcze oraz militarne. Na wodach Cieśniny Tajwańskiej swoje patrole rozpoczęła amerykańska VII Flota. Amerykanie popierali ideę odzyskania przez Partię Narodową władzy na kontynencie. Podczas wojny koreańskiej pojawiały się nawet, ostatecznie niezrealizowane, pomysły wykorzystania wojsk ANR. Chińska Republika Ludowa stała się – przynajmniej początkowo – największym sojusznikiem Związku Radzieckiego. Stosunki pomiędzy Pekinem i Tajpei były bardzo napięte. W latach 1954-1958 doszło do dwóch tzw. kryzysów tajwańskich, kiedy to oddziały ChALW zaatakowały wyspy Quemoy i Matsu[22]. Tajwan nie pozostawał zresztą dłużny. Podczas klęski głodu wywołanej polityką Wielkiego Skoku, dowództwo ANR wysłało do prowincji Fujian oddział komandosów celem wywołania antykomunistycznego powstania[23]. Plan jednak się nie powiódł.

Relacje w trójkącie Stany Zjednoczone – Chiny – Tajwan zaczęły się jednak stopniowo zmieniać. Istotny wpływ na taki obrót rzeczy miało pogorszenie się stosunków chińsko-radzieckich pod koniec lat 50. Mao Zedong pragnął, aby Chiny odgrywały rolę w bloku komunistycznym równoznaczną do radzieckiej. Amerykanie wykorzystali nadarzającą się okazję i w latach 70. nastąpiło nawiązanie stosunków USA i ChRL. Na zbliżeniu obu mocarstw stracił Tajwan. Wyspa przestała reprezentować Chiny w ONZecie. Ponadto po śmierci Mao Zedonga władzę w Państwie Środka przejęła ekipa związana z Deng Xiaopingiem. Nowy władca Chin zdecydowała się na radykalne reformy ekonomiczne oraz otwarcie mocarstwa na świat. Chciał zmodernizować państwo, a do tego potrzebował kapitału. Tajwan, jeden z azjatyckich tygrysów gospodarczych, nadawał się doskonale jako dawca kapitału.

Powyższe czynniki sprawiły, że w następnych dekadach mogło nastąpić zbliżenie Chin i Tajwanu. Poprawa stosunków Chin i USA, zmusiła Tajpei do szukania porozumienia z Pekinem. Modernizujące się Chiny potrzebowały kapitału zagranicznego, zaś ściągnięcie go od rodaków z sąsiedniej wyspy było świetnym rozwiązaniem. Następcy Mao Zedonga zastąpili ideologiczną politykę zagraniczną, polityką pragmatyczną. Uznali, że jeśli lepiej jest przyłączyć Tajwan do macierzy metodami pokojowymi, niż militarnymi.



[1] W. S. Morton, Ch. M. Lewis, Chiny. Historia i kultura, Kraków 2007, s. 205.

[2] K. Seitz, Chiny. Powrót olbrzyma, Warszawa 2008, s. 105.

[3] Ł. Gacek, Chińskie elity polityczne w XX wieku, Kraków 2009, s. 53.

[4] Tamże.

[5] J. Polit, Chiny, Warszawa 2004, s. 66.

[6] Tamże.

[7] J. Fenby, Chiny. Upadek i narodziny wielkiej potęgi, Kraków 2009, s. 211.

[8] J. Polit, Pod wiatr. Czang Kaj-szek 1887-1975, Kraków 2008, s. 97.

[9] K. Seitz, dz. cyt., s. 111.

[10] Tamże.

[11] J. Polit, Chiny…, s. 189.

[12] Ł. Gacek, dz. cyt., s. 101.

[13] K. Seitz, dz. cyt., s. 111.

[14] Tamże, s. 113.

[15] J. Chang, J. Halliday, Mao, Warszawa 2007, s. 225.

[16] Tamże.

[17] Patrz szerzej: J. Polit, Chiny…, s. 178-188.

[18] J. Polit, Pod wiatr… s. 553.

[19] J. Chang, J. Halliday, dz. cyt., s. 141.

[20] J. Fenby, dz. cyt., s. 365.

[21] J. Polit, Chiny 1946-1949, Warszawa 2010, s. 104.

[22] P. Ostaszewski, Tygrys w cieniu Wielkiego Smoka. Spór o Tajwan, w: Konflikty kolonialne i postkolonialne w Afryce i Azji 1869-2006, praca zbiorowa pod redakcją P. Ostaszewskiego, Warszawa 2006, s. 646.  

[23] J. Polit, Chiny…, s. 227.

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
S. Niewiński: Stosunki chińsko-tajwańskie cz.1 Reviewed by on 22 marca 2013 .

15 stycznia 2012 roku na Tajwanie odbyły się wybory prezydenckie. Walka toczyła się pomiędzy urzędującym prezydentem, kandydatem Guomindangu (Partia Narodowa, dalej: PN) Ma Ying-jeou oraz liderką Minzu jinbu dang (Demokratyczna Partia Postępowa, dalej DPP) Cai Yinwen. Wybory wygrał urzędujący prezydent zdobywając 51,6% głosów. Przewodnicząca partii opozycyjnej otrzymała poparcie 45,6% wyborców.  Równocześnie miały miejsce wybory do parlamentu.

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

O AUTORZE /

Avatar

komentarze 3

  • Wszystko fajnie i pięknie, ale źródła są kompletnie źle podlinkowane :(.

    PS Czy autor mógłby podać tytuł swojej pracy dyplomowej (którą tutaj umieszczono)?

    • Avatar Stanisław A. Niewiński

      Dziękuję za uznanie. Tytuł mojej pracy brzmiał: „Chiny i Tajwan – ku zjednoczeniu?”.

  • Bardzo dobrze napisany artykuł pod względem historycznym.
    Jedna uwaga – Jiang Jeshi nie był marszałkiem tylko generalissimusem.

Pozostaw odpowiedź