Komentarz eksperta

O. Pietrewicz: Potrzebne wznowienie trójstronnego szczytu Chin, Japonii i Korei Południowej

Pierwsze od ponad trzech lat spotkanie przywódców Chin, Japonii i Korei Południowej należy traktować w kategoriach sukcesu dyplomatycznego. Mimo istnienia wielu napięć w relacjach wzajemnych, trójstronna platforma stwarza możliwość zbliżania państw Azji Północno-Wschodniej.

Niedzielny (1.11) szczyt z udziałem Park Geun-hye, Li Keqianga i Abe Shinzō był szóstym spotkaniem w zainicjowanej w grudniu 2008 roku formule trójstronnych spotkań przywódców Chin, Japonii i Korei Południowej. Od tamtego czasu szczyty odbywały się corocznie, a ostatni miał miejsce w Pekinie w maju 2012 roku. Ponad trzyletnia przerwa wynikała z napięć, jakie pogłębiły się między Pekinem, Seulem i Tokio na tle sporów historycznych i terytorialnych. Fakt, że po kilku latach udało się przywrócić format spotkania na szczycie należy uznać za sukces dyplomatyczny administracji prezydent Park Geun-hye, która od wielu miesięcy zabiegała o organizację spotkania. Mając na uwadze zauważalne w ostatnich latach zacieśnianie stosunków między Pekinem a Seulem z wyraźnym pominięciem Tokio, wznowienie trójstronnej formuły można uznać również za sukces premiera Abe.

Zwieńczeniem trójstronnego spotkania było przyjęcie 56-punktowej deklaracji (Joint Declaration for Peace and Cooperation in Northeast Asia). We wstępie dokumentu przywódcy przyznali, że mimo napiętej sytuacji w regionie w ostatnich latach odnotowano postęp trójstronnej współpracy w wielu obszarach. Z uwagi na ponad trzyletnie zawieszenie dialogu na najwyższym szczeblu, niedzielny szczyt uznano za moment „całkowitego odnowienia” współpracy i zgodzono się na przywrócenie formuły corocznych spotkań na szczycie. Gospodarzem szczytu w 2016 roku ma być Japonia.

Przyjęty dokument ma koncyliacyjny wydźwięk. Strony starały się wymienić w nim możliwie jak najwięcej elementów wskazujących na silne powiązania między państwami. Wieloaspektowy zakres deklarowanej i już istniejącej współpracy sygnalizuje, w jak wielu obszarach Chiny, Japonia i Korea Południowa są gotowe porozumieć się. Należy mieć jednak świadomość, że większość punktów jest bardzo ogólna i dotyczy spraw niekoniecznie pierwszorzędnych (tj. takich, które determinują bieżący stan relacji dwustronnych).

Źródło: Cheong Wa Dae, president.go.kr

Źródło: Cheong Wa Dae, president.go.kr

W dokumencie wymieniono pięć wymiarów współpracy:

1. Dążenie do pokoju i współpracy w Azji Północno-Wschodniej (6 punktów)

Stwierdzono, że trójstronna współpraca służy stabilnemu rozwojowi stosunków dwustronnych, a tym samym pokojowi, stabilności i dobrobytowi w regionie. Dostrzegając potrzebę podejmowania dalszych wysiłków na rzecz budowy dialogu i zaufania, Li i Abe docenili południowokoreańską Inicjatywę Pokoju i Współpracy w Azji Północno-Wschodniej. Z bardziej konkretnych postanowień zapowiedziano m.in. wzmocnienie współpracy w zakresie zarządzania kryzysowego na wypadek katastrof naturalnych.

2. Poszerzenie współpracy gospodarczo-społecznej na rzecz wspólnego dobrobytu (18)

Współpraca gospodarcza jest tym elementem, który najbardziej zbliża Chiny, Japonię i Koreę Południową. Szczególnie ważne wydaje się jednoznaczne zobowiązanie stron do przyspieszenia negocjacji nad trójstronną umową o wolnym handlu (FTA), co można odczytać jako odpowiedź – zwłaszcza Pekinu i Seulu – na domknięcie negocjacji nad Partnerstwem Transpacyficznym (Trans-Pacific Partnership, TPP), w którym uczestniczy Japonia. Rozmowy w sprawie trójstronnej umowy rozpoczęły się w listopadzie 2012 roku i od tamtego czasu odbyło się osiem rund negocjacyjnych, które nie przyniosły jednak oczekiwanego postępu. Kolejna runda planowana jest na grudzień. Powstanie strefy wolnego handlu między trzema tak silnymi gospodarkami miałoby znaczny wpływ na dynamikę gospodarczą nie tylko w regionie, ale i na całym świecie. Chiny, Japonia i Korea Południowa odpowiadają bowiem za 22,8 proc. światowego PKB i 18,6 proc. światowego handlu. Dotychczasowy przebieg negocjacji każe jednak ostrożnie i krytycznie spoglądać na perspektywy szybkiego porozumienia.

W deklaracji pojawiły się liczne odwołania dotyczące współpracy gospodarczej w różnych obszarach (m.in. innowacyjność, transport i logistyka, handel, nauka i technologia, logistyka, rolnictwo). Uwagę zwraca zainteresowanie współpracą w odniesieniu do handlu elektronicznego, który odgrywa coraz ważniejszą rolę. W 2014 roku transakcje elektroniczne w Chinach opiewały na 426,2 mld dolarów (1. miejsce na świecie), w Japonii – 70,8 mld dolarów (4. miejsce), a w Korei Południowej – 33,1 mld dolarów (7. miejsce).

3. Promocja zrównoważonego rozwoju (10)

Poza deklaracjami podkreślającymi znaczenie postanowień oenzetowskiego Szczytu Zrównoważonego Rozwoju z września 2015 roku strony zobowiązały się współpracować w zakresie ochrony środowiska i bioróżnorodności oraz aktywnego przeciwdziałania zmianom klimatycznym. Zapowiedziano również pogłębienie współpracy w zakresie ochrony zdrowia (w tym przeciwko wirusom MERS i Ebola) oraz powołanie trójstronnego dialogu dotyczącego współpracy w Arktyce.

4. Wzmocnienie zaufania i zrozumienia między społeczeństwami (14)

Strony zobowiązały się do popierania wymiany międzyludzkiej i współpracy kulturalnej, uznając je za istotny fundament budowy zrozumienia między trzema narodami. Za wartościowe należy uznać położenie nacisku na programy wymiany młodzieży. Jako że w najbliższych latach w trzech państwach odbędą się Letnie i Zimowe Igrzyska Olimpijskie i Paraolimpijskie (Pjongczang 2018, Tokio 2020, Pekin 2022) strony wyraziły wolę współpracy i dzielenia się doświadczeniami w zakresie organizacji imprez sportowych. Obok promocji turystyki za istotne zostały uznane współpraca na poziomie lokalnym i pogłębienie kontaktów między miastami partnerskimi. Zapowiedziano rozważenie współpracy służb policyjnych trzech państw w celu przeciwdziałania przestępczości transnarodowej. Wyrażono również chęć poszerzenia programów wymiany urzędników, dziennikarzy i przedstawicieli ośrodków analitycznych.

5. Działanie na rzecz regionalnego i międzynarodowego pokoju oraz dobrobytu (8)

W kwestiach bezpieczeństwa na pierwszy plan wysunął się problem północnokoreański, w odniesieniu do którego nie pojawiły się jednak jakiekolwiek przełomowe treści. Niemal tradycyjnie przywódcy potwierdzili „stanowczy sprzeciw” wobec rozwoju broni nuklearnej na Półwyspie Koreańskim oraz położyli nacisk na potrzebę implementacji dotychczasowych rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ dot. programów nuklearnego i rakietowego Korei Północnej. Ponownie powtórzono formułę o potrzebie jak najszybszego wznowienia rozmów sześciostronnych jako najlepszego pokojowego sposobu na denuklearyzację Półwyspu. Czysto deklaratywny charakter miało również poparcie Chin i Japonii dla wysiłków na rzecz pokojowego przezwyciężenia podziału Korei.

Poza wyzwaniami na Półwyspie Koreańskim w deklaracji nie został wymieniony żaden inny punkt zapalny, jak np. napięcia na Morzu Południowochińskim, co z racji obecności premiera Chin na szczycie wydaje się w pełni zrozumiałe. Zamiast tego znalazły się ogólne odwołania mówiące o potrzebie dialogu i współpracy na rzecz rozwiązania różnego rodzaju sporów w regionie. Do tego ogólnikowo uznano, że cyberprzestępczość, terroryzm i ekstremizm stanowią poważne zagrożenie dla międzynarodowego bezpieczeństwa i należy poszukiwać sposobów przeciwdziałania im.

W kontekście współpracy regionalnej strony wspomniały o zbliżającej się serii spotkań wielostronnych, w których wezmą udział: G20, APEC, ASEAN+3, Szczyt Azji Wschodniej. Przywódcy Chin, Japonii i Korei Południowej optymistycznie stwierdzili, że trójstronna współpraca może być motorem napędowym procesów współpracy regionalnej w Azji Wschodniej. Równocześnie wyrazili poparcie dla centralnej roli ASEAN w procesach integracyjnych oraz z zainteresowaniem odnieśli się do negocjacji nad Wszechstronnym Regionalnym Partnerstwem Gospodarczym (Regional Comprehensive Economic Partnership).

Historia? Tak, ale w rozmowach dwustronnych

Park, Li i Abe przyznali, że dla kontynuowania trójstronnej współpracy i budowy pokojowego, stabilnego i dostatniego porządku regionalnego konieczne jest przezwyciężenie napięć politycznych i w sferze bezpieczeństwa oraz wykorzystanie szans, jakie stwarza współzależność gospodarcza. Dla poszerzenia zakresu współpracy kraje zdecydowały się silniej promować 50 międzyrządowych mechanizmów konsultacji, w tym 20 mechanizmów na poziomie ministerialnym, a także zachęcać do powstania kolejnych forów dialogu.

Co ważne, tylko w jednym zdaniu dokumentu znalazło się bardzo ogólnikowe odwołanie do problemów historycznych („In the spirit of facing history squarely and advancing towards the future, we agreed that the three countries should address related issues properly and to work together to improve bilateral relations and to strengthen trilateral cooperation.”). Wspomnienie w jednym zdaniu o potrzebie „stawienia czoła historii” i „działania na rzecz przyszłości” dobrze oddaje stanowiska stron – władze Korei Południowej i Chin od dłuższego czasu wywierają presję na Japonią w sprawach historycznych, a premier Abe regularnie opowiada się za współpracą ukierunkowaną na przyszłość. 

Bardzo ogólnikowe pojawienie się problematycznych kwestii historycznych oraz brak nawiązań do sporów terytorialnych oddaje istotę trójstronnej formuły spotkań przywódców. Trójstronny szczyt zdaje się pełnić rolę łagodzącego mechanizmu, który pozwala kontynuować proces zbliżania państw Azji Północno-Wschodniej. Kluczowe w tym wydaje się zwracanie uwagi przede wszystkim na elementy, które łączą, a nie dzielą trzy państwa. O ile jednak w oficjalnym dokumencie nie pojawiły się „trudne sprawy”, o tyle już na konferencji prasowej po szczycie Li Keqiang wyraźnie dał do zrozumienia, że wina za wstrzymanie formuły trójstronnej na ponad trzy lata spoczywa na premierze Japonii.

Niezaprzeczalną wartością trójstronnej formuły „bezproblemowych” spotkań jest to, że może ona odegrać istotną rolę w budowaniu porozumienia i wyjaśnianiu problematycznych kwestii w relacjach bilateralnych. Przy okazji niedzielnego szczytu doszło do serii spotkań dwustronnych. Szczególnie istotne było pierwsze od momentu objęcia stanowisk przez obu przywódców spotkanie Park Geun-hye z Abe Shinzō. Obustronne zobowiązanie do „jak najszybszego” wyjaśnienia problemu niewolnic seksualnych (comfort women) zdaniem części obserwatorów pozwala z ostrożnym optymizmem patrzeć na rozwój stosunków Seulu z Tokio. Pojednanie historyczne (również w relacjach chińsko-japońskich) wydaje się podstawowym warunkiem dla zdynamizowania współpracy w Azji Północno-Wschodniej. Otwarte pozostaje jednak pytanie, czy wszystkim w równej mierze zależy na rozwiązaniu trudnych spraw.

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
O. Pietrewicz: Potrzebne wznowienie trójstronnego szczytu Chin, Japonii i Korei Południowej Reviewed by on 5 listopada 2015 .

Pierwsze od ponad trzech lat spotkanie przywódców Chin, Japonii i Korei Południowej należy traktować w kategoriach sukcesu dyplomatycznego. Mimo istnienia wielu napięć w relacjach wzajemnych, trójstronna platforma stwarza możliwość zbliżania państw Azji Północno-Wschodniej. Niedzielny (1.11) szczyt z udziałem Park Geun-hye, Li Keqianga i Abe Shinzō był szóstym spotkaniem w zainicjowanej w grudniu 2008 roku formule

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

O AUTORZE /

Oskar Pietrewicz

Doktorant na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, absolwent studiów pierwszego i drugiego stopnia (specjalizacja wschodnioazjatycka) w Instytucie Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego. Główne obszary zainteresowań: polityka zagraniczna państw koreańskich, bezpieczeństwo i stosunki międzynarodowe w Azji Północno-Wschodniej, polityka zagraniczna Chin w Azji Północno-Wschodniej, polityka zagraniczna USA w regionie Azji i Pacyfiku, stosunki chińsko-koreańskie i amerykańsko-koreańskie. W CSPA jako ekspert zajmuje się Koreą Południową i Koreą Północną.

Pozostaw odpowiedź