English,Komentarz eksperta,Pakistan news

K. Iwanek: Is there a Military Coup underway in Pakistan?

There have been a lot of speculations recently that the Pakistan’s military is planning – once again in state’s troubled history – to bring down the democratic government by staging a coup d’etat. The possibility of such a coup was first mentioned in the notorious ‘memogate’ scandal. This affair revealed that some people, claiming to represent the Pakistani government issued an unsigned memorandum to American admiral M. Mullen. In this note they feared that the government may be overthrown by the all-powerful Pakistani army and they asked Washington to support them against their own military. They as well as promised various kinds of cooperation in return. The memo was supposed to be secret, but was made public in strange circumstances in November 2011 and it naturally created an uproar (see Foreign Policy, 17.11.2011, for the full text of the memo).

Whatever its reasons, the affair has its roots in what happened in Pakistan between the nights of 1st and 2nd May 2011, when US commandos killed Osama bin Laden in a compound in Abbotabad. From this point Pakistan’s military was in a line of fire and shots of criticism came from three sides. One were those people in Pakistan who are against Al Qaeda – they blamed the army for hiding Osama bin Laden. The other side were those supporting the terrorist network – they in turn blamed the military for not realizing that Americans found bin Laden. The third group of critics were the Americans and from that moment the Washington-Islamabad relations detoriated considerably. Obviously, the Pakistani Peoples Party coalition government became very worried about the military’s attitude, because the memo was drafted soon after the Abbotabad action. After the text of the memo became public, prime minister Gilani openly blamed the generals for running ‘a state within a state’ and declared that a conspiracy is being hatched against his government (The Dawn, 22.12.2012). That the generals do run a ‘deep state’ in Pakistan is an open secret but it is quite unprecedented for the prime minister to openly declare it.  In December 2011, president Zardari was staying in Dubai, officially to undergo a medical operation, but rumours were ripe that he will have no government of his own to return to (eventually, he did return and nothing happened so far).

But is military really planning to stage a coup? At least four doubts have to be raised.

( 1) First of all – coupes are not discussed about, they simply happen. In another words, if the military would want to take over, it would not waste time for the gossip to leak. That the speculations about the coup are in the air since around two months and still nothing happened could be the biggest proof that the attack on government is not currently planned.

(2) A question needs to be asked how would the army benefit from the coup. Let us stress once again that it is the military who is criticised most vehemently after bin Laden’s place became publicly known. It is even more strongly criticised, along with the government, after memogate. Staging a coup right now they would lose even more popular support. It could be argued that military junta does not need popular support, but, as the case of dictator Parvez Musharraf shows, even Pakistani generals need it up to a point. Musharraf ended his dictatorship in 2008 when criticism of his government became apparently unbearable.

(3) The third doubt would be: what is the link between the killing of bin Laden and the plan to stage a coup? The memo states that after the Abbotabad raid a ‘tug of war between military and civilian sectors’ started. In another words, that the government and military now tried to play a blame game  with each other as to who is more responsible for hiding – or letting the Americans find – bin Laden. So in theory it would be the  American displeasure with some Pakistanis who gave bin Laden a safe haven which caused tensions between the government and the military. These tensions would be so strong that they pushed the army into plotting against its own government.  As strong as Washington’s influence in Pakistan is, a question needs to be asked how such an external factor as the anger of another state could trigger a coup in Islamabad?

(4) The fourth question is: how come the memo mentioning the coup was drafted in May but the military takeover did not take place until November, when information about this was made public? Was the country’s military not knowing what it’s government is up to? Possibly, but it doesn’t explain why was it waiting with the takeover for half a year?

The first theory would be that the memo was saying the truth, the military was indeed planning a coup, or at least the government was fearing that it is. The third doubt could be addressed like that: the Pakistani military was fearing that the Americans will seek revenge for the hiding of Al Qaeda’s leader. Of course, the US intelligence learned about bin Laden’s whereabouts months before the raid, but it was only after it that they could publicly show their anger and anyway the raid itself showed that the Americans knew what they were not supposed to know. Pakistan’s military responded with bold  acts, such as revealing of the name of the CIA’s station chief (and thus forcing to leave) around 7 days after the Abbotabad raid (which happened before the drafting of the memo, since it is mentioned in it). That could be a way of scaring off the Americans by saying ‘We know you are furious with us but look, we are not intimidated, so don’t you try to react aggressively’. Still, it showed that Pakistani generals were indeed concerned with the angry Americans will do next.

Since September 2001 Islamabad and Washington were in a complex relationship: they were both natural enemies and allies, depending what issue or vested interest was taken into consideration. The Americans wanted to eliminate the Al Qaeda leadership and needed Pakistan as (1) a transit country to wage war in Afghanistan and (2) an ally who would support them with his bases, infrastructure, intelligence etc. After years of war, Islamabad also became a (3) key mediator between the Taliban and the US and ISAF.  In a broader and historical perspective, Pakistan can serve the same role as it did in the 80s – that of a (4) buffer state for Russia’s influences. In future, (5) Pakistan’s territory could also be used for hostile activities against Iran.

In turn, Islamabad needed Washington’s support as (1) a buffer against India and as (2) that of a donor country, since the US used to provide Pakistan with weapons and financial assets. Simultaneously, Pakistan helped Taliban to escape to its territory once they were defeated, and as it turned out, it did the same for Al Qaeda. Islamabad is also currently blamed for supporting terrorist outfits broadly linked to the Taliban, such as the Haqqani network.  Clearly, like any other state, Pakistan wants to have the best of the two worlds: it wants to receive help from the Americans but also wants to have its influence in Afghanistan when they will leave (and Islamabad can have the most of influence if the Taliban will come back to power).

The conclusion to all these points would be that it is impossible for the Americans to simply change Pakistan into its enemy and begin a war with it, like they did with Iraq, because Washington’s vested interest in the region go beyond the war with Al Qaeda (and because Pakistan is a nuclear power). On the other hand, Americans do have numerous ways to punish Pakistan for hiding their ‘enemy number one’, which might be close to declaring a war without actually being one. In the wake of the Abbotabad raid, the military could have guessed that now Washington can seize to support Islamabad with money and weapons, and it can also stop to support Pakistan on the international level, especially against India. And indeed, some of these things did happen (in July the Congress declared to deduct 800 million USD from its annual assistance to Pakistan’s military). More than that, Pakistan’s army could be fearing that now Americans, tough they cannot just declare war on Islamabad, can bomb Pakistani territory in search for terrorists without any approval or respect to its sovereignty. The famous memorandum also said that the military fears that with the American ‘stealth capabilities to enter and exit Pakistani airspace at will, Pakistan’s nuclear assets are now legitimate targets’. Just like Washington and Islamabad where until now a sort of ‘alliance of enemies’, now they could become ‘fighting allies’.

So far the most horrible of these fears did not materialize, but the military takeover must have been planned in May, when it was not known what form the American backlash will take. Expecting the worst, the military might have decided that in such circumstances it is better to take the affairs of the country into their own hands (or it was the government who feared that the generals were thinking like that). That would explain doubts no 2. and 3. As for question no 1. – as to why the plan of the coup became public – the answer would be that the memo was deliberately published. Instead of being handed over directly by the Pakistani ambassador H. Haqqani to admiral Mullen, the memorandum was strangely passed through a chain of people. This could be a deliberate scheme to make it leak. The Pakistani government, or whoever made the note leak, might have been thinking that the only way to stop the coup is to make the information about it public.

However, doubt no 4. remains. With benefits of hindsight, we know that the American reactions to the finding of bin Laden were not as strong as they could be. The army did not know it in May – so why did not stage a coup then? Let us assume that the military might have been waiting for Washington’s first signals, and when it saw them, it decided they were not so dangerous and a takeover is not needed. But  why the government would than want to leak the memo half a year later?

This leads us to the second theory: that the memorandum was the work of some government officials who – rightly or wrongly – believed that the coup is underway, but they did not want to make it public. However, the strong case for the coup being actually plotted is that prime minister Gilani, instead of just denouncing the note as a fabrication, did confirm in December that ‘conspiracies are being hatched here to pack up the elected government’ (The Dawn, 22.12.2011). The only answer in this theory would be that the government, when faced with the surfacing of the memo, decided to react boldly and show the military that it really meant what it wrote in the memorandum. In Pakistani reality, this reaction is rather an uncommon one, but the government might have been thinking (maybe justly) that being pushed to the wall by the publishing of memorandum it had no other option and that openly speaking about the takeover is the best way to derail it. For the same reason, the  third theory – that the memo is a fake and that it had been procured by people who wanted to harm the army’s and government’s image – seems the least plausible. If the memorandum was a fake, why would a government risk openly claiming that there is conspiracy against it?

It must be added that the whole controversy coincided with the former military dictator, general Parvez Musharraf, declaring he will come back to Pakistan and its politics. For the record, it must be added he had already stated this in Autumn 2010, way before the Abbotabad raid and ‘memogate’. At that time he also had launched a new party, the All Pakistan Muslim League. Right now, even specific dates for the former dictator’s return are given – that could  be on between 27th and 30th January (The Dawn, 8.01.2012).

However, it does not seem very probable to me that Musharraf could come back to Pakistan at all, and even so, his chances or grabbing the reins of power are even more slight. In 2008  the general withdrew not because he lost the parliamentary elections – he lost the elections because he withdrew. Musharraf was opposed by the democratic opposition (for his dictatorship and rigging of elections) as well as by the extreme Muslim elements (including those in the army, who plotted to kill him – for the help he gave the Americans in 2001).  He had no more popular support in 2008, and not only that, he was most probably losing support from the military itself (a leader in Pakistan can hold on to power without the first kind of support, but he cannot without the latter). Nothing indicates that he regained any of this support in the last years. His flouting of a new political party did not create much waves in Pakistan and the party itself seems to be so far nothing more than a London-based coterie.

More importantly, I remain convinced, as I argued in other texts, that Musharraf’s ‘defeat’ back in 2008 was nothing more than power transfer, or a clever way of losing power without losing one’s head or freedom. Before the elections, the dictator withdrew all the cases pending against some members of the democratic opposition, who in turn, after coming to power, defended him and enabled his unobstructed escape to Britain. Why would Musharraf risk coming back now, since most possibly it would mean breaking the deal that he once had to apparently strike with the opposition?

I would risk an – impossible to verify – theory that Musharraf remains a  bogeyman, used by the military to warn the present government. By ending the dictatorship and sending the general to UK, the army showed its goodwill to the democratic opposition. His coming back would show opposite motives – that the military wants the present government to dissolve. Through Musharraf’s declarations, the military is warning the government that it should perform or the dictatorship may come back. It does not necessarily mean the dictatorship will indeed return, much less that it will be Musharraf who will take the throne – it only shows that the army is dissatisfied with certain actions (or inactions) of the PPP government and Musharraf’s declarations are a way of showing that.

Before conclusions, it must be admitted that it is very difficult to analyse any issue linked to Pakistan’s derin devlet. It is hard not only to guess what the generals are thinking, intending or doing, it is even difficult to guess who supports who, what are the coteries inside the military etc. If the memo and other sources are to be believed, it is Ashfaq Parvez Kayani (the Chief of Army Staff) and Ahmad Shuja Pasha (director of the ISI) who hold the reins. But was it them who decided on hiding bin Laden in Pakistan or was the decision made by some rogue officers.? At least one former officer claims that al Qaeda’s leader was given a sanctuary with Musharraf’s and Kayani’s knowledge (cf. Terrorism Monitor, 22.12.2011). The same question, however, should be asked about the democratic government, the prime minister and the president included. Is it possible that they were not informed by the generals about bin Laden’s whereabouts? Maybe, maybe not. More importantly, it is always difficult to ascertain how many groups are there in the military. For example, in Musharraf’s time there clearly was an extremist group within the army which abortively tried to eliminate him. Without the knowledge of division in Pakistan’s military it is hard to guess its further movements. For example, does Kayani belong to the same coterie as his predecessor and former boss, Musharraf? He certainly did few years back. And ff the coup is – or was – being plotted by the officers than by whom exactly?

These questions remain unanswered for the external observer. However, with my limited and rather secondary sources the first theory seems the most plausible right now. In the wake of the Abbotabad raid, the army was planning to overthrow the government, anticipating Washington’s aggressive movements, or at least the government feared the army was planning that. Since the worse-case scenario of what Americans could do in Pakistan did not materialize, the plan for the coup was put on hold. The situation could come close to being ‘normal’ again, but the surfacing of the memo in November caused a major rift between the Pakistani Peoples Party government and the military. In a present situation, it is difficult for the generals to indeed stage a coup, because everybody is watching their next step. But they do not wish to continue with the present government either, since ‘memogate’ eroded all the trust the army had in the Pakistani Peoples Party, prime minister Gilani and president Zardari. My guess is that instead, in the wake of the scandal, the military started to push the government to dissolve earlier. Instead of overthrowing the government, the army wants it now to withdraw voluntarily.  It probably wishes to choose a new party which could become its new democratic face and which the generals could ‘help’ win the elections (some speculations are already being made that they are supporting the Pakistan Tehreek-e-Insaaf of Imran Khan). The army so far seems to be successful with enforcing its plan. Just recently, on 7th January 2012, the present Pakistani government already decided to hold the elections to the Senate and then to the Parliament ahead of schedule (the first ones in March, the second in October this year; The Hindu 07.01.2012). If a coup is underway, it most possibly is a silent and a ‘democratic’ one, and it should happen this year.

 Wersja polska:

Czy Pakistanowi zagraża wojskowy zamach stanu?

W ostatnich miesiącach roi się od spekulacji, że armia pakistańska planuje, po raz kolejny  w historii tego państwa, obalić demokratycznie wybrany rząd. Po raz pierwszy o możliwości puczu wspomniano przy okazji afery ‘memogate’, która wybuchła w listopadzie zeszłego roku. Zgodnie ze swoją nazwą, skandal zaczął się od ujawnienia tajnej notki (memo, od memorandum), jaką, podobno w imieniu rządu, pewne osoby miały przekazać amerykańskiemu admirałowi M. Mullenowi.  Autorzy notki wyrazili obawę, że rząd w Islamabadzie może zostać obalony przez armię i zwrócili się do Waszyngtonu z prośbą o wsparcie przeciw niej. W zamian obiecano na różne sposoby współpracować z Amerykanami (a także zamknąć jedną z sekcji pakistańskiego wywiadu, ISI). Notka miała być tajna, została jednak ujawniona w bardzo niejasnych okolicznościach w listopadzie 2011 r. Jej treść w sposób oczywisty wywołała ogromną kontrowersję (patrz: Foreign Policy, 17.11.2011, gdzie podano pełen tekst notki a także artykuł dr. Agnieszki Kuszewskiej na temat tej afery na naszej stronie).

Niezależnie od tego, kto napisał notkę i czy rzeczywiście jest ona prawdziwa, cała afera ‘memogate’ ma swoje początki w wydarzeniach z nocy 1 na 2 maja 2011 r., kiedy to amerykańscy komandosi zabili Osamę bin Ladena w kompleksie budynków w mieście Abbotabad. Od tego momentu islamabadzki rząd znalazł się w bardzo niewygodnej sytuacji, jako że w sposób oczywisty wszyscy zaczęli zadawać pytanie, jakim sposobem przywódca Al Kaidy mógł chronić się tam przez lata, ,,niezauważony’’ przez żadne pakistańskie władze ani oficerów, których tak wielu szkoli się i mieszka właśnie w Abbotabadzie. Stosunki amerykańsko-pakistańskie ochłodziły się w jednej chwili. W ogniu krytyki znalazła się też pakistańska armia, którą odtąd ganiły trzy środowiska: (1) przeciwnicy Al-Kaidy za ukrycie bin Ladena, (2) jej zwolennicy  za to, że ukryto go niedostatecznie i oczywiście (3) sami Amerykanie. Treść notki wskazuje, iż została napisana wkrótce po akcji w Abbotabadzie. Kiedy memorandum ujawniono, rząd odżegnał się od niego, ale równocześnie premier Y.R. Gilani otwarcie oskarżył generałów o prowadzenie ,,państwa w państwie’’ i ostrzegł, iż w kraju powstaje spisek, mający na celu obalenie jego rządu. (The Dawn, 22.12.2012). To, że pakistańska armia prowadzi ,,państwo w państwie’’ jest tajemnicą Poliszynela, jest jednak rzeczą niespotykaną, by premier tego kraju mówił o tym publicznie.

Ale czy armia rzeczywiście planuje zamach stanu? Można wyrazić tutaj co najmniej trzy wątpliwości.

(1) Po pierwsze, o zamachach stanu się nie rozmawia – je się przeprowadza. Gdyby wojsko chciało przejąć władzę, nie czekałoby, aż plotki o tym przenikną do prasy a gdyby już przeniknęły, uczyniłoby to natychmiast. Czy przez pół roku – od maja, kiedy notkę napisano, do listopada, gdy ją ujawniono – tak przecież wpływowa pakistańska armia nie uświadamiała sobie, że jej rząd próbuje się układać za jej plecami z Waszyngtonem. Być może tak było – ale w takim razie dlaczego nie zareagowała, gdy notkę już ujawniono. Od tego czasu minęły już trzy miesiące, media są pełne spekulacji, ale jak dotąd nic się nie stało. To byłby najlepszy dowód, że generałowie obecnie zamachu nie planują (co nie znaczy, że go nie planowali).

(2) Należy zadać pytanie jakie korzyści armia miałaby odnieść poprzez dokonanie zamachu. Wszak to ona była najmocniej krytykowana po ujawnieniu miejsca schronienia bin Ladena, tym bardziej zaś po ujawnieniu osławionej notki. W takich warunkach obalenie rządu spowodowałoby jeszcze większą utratę wizerunku. Można tu oczywiście twierdzić, iż wojskowe junty zazwyczaj nie potrzebują popularności, skoro mają bagnetu. Jednakże w wypadku współczesnego Pakistanu, jak wskazywałby przykład byłego dyktatora Parveza Musharrafa, tak najwyraźniej nie jest. Musharraf wycofał się z rządzenia w 2008 r., kiedy jego rządy były już szczególnie mocno niepopularne i krytykowane.

(3) Warto również zastanowić się jaki miałby być związek między zabójstwem głowy Al Kaidy a planami przeprowadzenia zamachu w Pakistanie. Jeśli ufać notce, po abbotabadzkim ataku zaczęło się ,,przeciąganie liny między władzami wojskowymi a cywilnymi’’. Innymi słowy, rząd i generałowie próbowali się nawzajem obwiniać za albo ukrycie bin Ladena albo niedopilnowanie Amerykanów, którym udało się go odnaleźć. Związek między zabiciem bin Ladena a notką miałby być zatem taki, iż po akcji Amerykanie mogli już publicznie pokazać, jak wściekli są na Pakistańczyków za przechowanie go i ta amerykańska wściekłość miałaby pchnąć armię ku planom obalenia własnego rządu. Jakkolwiek wpływy Waszyngtonu w Pakistanie są bardzo silne, należy spytać się, jak tak zewnętrzny czynnik jak niezadowolenie innego państwa miałby spowodować taki obrót spraw. Na to pytanie staram się odpowiedzieć  poniżej.

Pierwsza teoria jest następująca: notka jest prawdziwa, generałowie faktycznie planowali przejąć władzę, a w każdym razie tego obawiał się rząd (słusznie bądź nie). Trzecią wątpliwość można wyjaśnić w następujący sposób. Pakistańska armia mogła obawiać się, iż teraz Amerykanie będą chcieli zemścić się za ukrycie bin Ladena. Mogła ona uważać nawet, iż zemsta ta nabierze całkiem fizycznego wymiaru. I faktycznie, pakistańskie wojsko od razu starało się pokazać Waszyngtonowi, że się go nie boi, jakby dla odstraszenia go. Około siedmiu dni po nalocie w Abbotabadzie ujawniono nazwisko szef placówki CIA na Pakistan, czym zmuszono go do opuszczenia tego kraju (notka musiała zostać napisana później, po to wydarzenie w niej wymieniono). Zamknięto też amerykańską bazę w Shamsi w Beludżystanie.

Warto spojrzeć na te wydarzenia w szerszym kontekście. Od września 2001 r. Islamabad i Waszyngton byli równocześnie naturalnymi wrogami i sojusznikami – w zależności od tego, jaki aspekt ich interesów brać pod uwagę. Amerykanie chcieli wyeliminować bin Ladena i potrzebowali Pakistanu (1) jako kraju tranzytowego do toczenia wojny w Afganistanie i jako (2) sojusznika, który dałby im bazy, infrastrukturę, podzieliłby się wiedzą potrzebną do prowadzenia tej wojny, itd. Po latach niekończącej się wojny okazało się, iż Islamabad może też odegrać rolę (3) głównego mediatora między USA, ISAF i talibami. W szerszej perspektywie geograficznej i historycznej, Pakistan odgrywać mógł i może rolę (4) bufora dla wpływów rosyjskich w regionie (taką rolę odegrał wszak w latach 80.) i (5) państwa, z którego można prowadzić działania wymierzone w Iran.

Z drugiej strony, Islamabad potrzebował waszyngtońskiego wsparcia jako (1) w jego stosunkach z Indiami i (2) jako kraju, który obdarowywałby Pakistan wsparciem materialnym i bronią. Równocześnie jednak zaraz po klęsce talibów w 2001 r.  Pakistan pomógł im ukryć się na swoim własnym terytorium i, jak się niedawno okazało, być może uczynił taką samą przysługę Al Kaidzie. Jak każde państwo świata, Pakistan chciałby odnosić ze swojej geopolitycznej sytuacji kilak korzyści na raz: otrzymywać pomoc Amerykanów w zamian za wsparcie w walce z talibami a równocześnie talibów chronić, bo są oni gwarantem wpływów Islamabadu w Afganistaie. Kiedy Waszyngton się z  tej wojny wycofa, Islamabad będzie mógł w tym kraju odbudować swoją pozycję właśnie dzięki swoim stosunkom z talibami.

Rozważanie tych kwestii prowadzi do wniosku, iż po maju 2011 r. Amerykanie nie mogli po prostu zmienić Pakistanu w swojego wroga i rozpocząć z nim wojny, gdyż interesy Waszyngtonu w tym regionie wykraczają poza walkę z al Kaidą. I, rzecz jasna, Pakistan dysponuje bronią atomową, nie łatwo jest go zatem bezkarnie zbombardować, jak to było w wypadku Afganistanu czy Iraku. Ponadto, Amerykanie wiedzieli o miejscu schronienia bin Ladena zapewne na pół roku przed jego eliminacją. Bez wątpienia byli na Islamabad wściekli od dawna, tylko tego nie ujawniali. Gdyby zatem rzeczywiście chcieli ukarać Pakistan fizycznie, mieli dużo czasu na przygotowanie zemsty i mogli te działania przeprowadzić zaraz po zabiciu bin Ladena (na przykład w godzinach zaraz po potwierdzeniu, że przywódca al Kaidy został zabity). Robienie tego np. miesiąc później, kiedy wojsko pakistańskie zorientowało się w sytuacji a relacje między dwoma krajami już osłabły, nie miałoby sensu, bo Pakistan mógłby już być na taki atak gotowy.

Z drugiej strony, Amerykanie mogą ukarać Pakistan na rozmaite inne sposoby. Może przestać wspierać ten kraj finansowo, jak i w jego sporach z Indiami. Można powiedzieć, że dotąd Waszyngton i Islamabad byli ,,sojuszem wrogów’’, teraz zaś mogą stać się ,,walczącymi ze sobą sojusznikami’’. I rzeczywiście, w czerwcu 2011 r. Kongres zawiesił większość swojej pomocy  finansowej dla pakistańskiego wojska (wstrzymano przekazanie 800 z obiecanych na ten rok 1100 milionów dolarów). Pakistańscy generałowie tę amerykańską wściekłość odczuwali i mogli obawiać się,  że przybierze ona kolejne formy. Niesławna notka wspomina, iż armia obawiała się amerykańskiej technologii stealth, pozwalającej pilotom samolotów ,,na wkraczanie i opuszczanie pakistańskiej przestrzeni powietrznej kiedy zechcą’’ co sprawia że ,,pakistańskie instalacje atomowe są teraz […] celami’’. Jak wspomniano wyżej, te obawy wydają się o tyle bezpodstawne, że gdyby Amerykanie chcieli to uczynić, to mogli to zrobić jeszcze 2 maja. To jednak wcale nie znaczy, że pakistańskie wojsko i tak się tego nie obawiało – i jeśli wierzyć notce, rzeczywiście się bało.

Należy też pamiętać, iż memorandum miano napisać w maju, świeżo po akcji w Abbotabadzie, kiedy nie było przecież wiadomo, jaki kształt przybierze amerykańska zemsta. Obawiając się najgorszego scenariusza, wojsko mogło uznać, iż lepiej jest przejąć władzę, żeby móc przygotować kraj na konflikt (a w każdym razie tego obawiał się rząd, który też mógł to czynić bezzasadnie). Jeśli zaś chodzi o to, dlaczego notka została ujawniona pół roku później, to można byłoby spekulować, iż uczyniono to celowo. Memorandum przekazano w dziwny i nietypowy sposób: ambasador Pakistanu w USA H. Haqqani mógł je wręczyć admirałowi Mullenowi osobiście (nie mówiąc już o tym, iż takich ustaleń można po prostu nie spisywać, przynajmniej nie na tym etapie), tymczasem w dziwny sposób. przeszło ono przez szereg rąk, które nie powinny go dotykać. Być może rząd pakistański, lub inne osoby odpowiedzialne za napisanie notki, uznały, że najlepszym sposobem za zatrzymanie zamachu stanu jest ujawnienie informacji o nim.

Pozostaje jednak wątpliwość numer jeden: skoro wojsko obawiało się amerykańskiej reakcji i w maju 2011 r. nie wiedziało jeszcze, jaką formę ona przybierze, to dlaczego nie przeprowadziło zamachu od razu? Można co najwyżej przypuszczać, że generałowie postanowili jednak poczekać na kolejne kroki Waszyngtonu. Kiedy te okazały się nie tak radykalne, jak się obawiano, z planów zamachu się wycofano. W takim razie jednak wciąż pozostaje pytanie, czemu rząd miałby pozwolić na ujawnienie notatki później.

Druga byłaby zatem taka, iż notka rzeczywiście była dziełem jakichś osób z kręgów rządowych, które – słusznie bądź nie – obawiały się bycia obalonymi przez armię, nie chciały jednak ujawnienia notki. Druga zakładałaby zatem , że notka jest fałszerstwem i została sprokurowana przez ludzi chcących zaszkodzić wizerunkowi rządu lub armii (lub jednego i drugiego). W tym wypadku należy jednak spytać: dlaczego premier po ujawnieniu notki nie zdementował wszystkich spekulacji a zamiast tego potwierdził w grudniu istnienie spisku przeciw jego rządowi? (The Dawn, 22.12.2011). Po co rząd Pakistani Peoples Party ryzykowałby otwarty konflikt z wszechmocną armią, gdyby wiedział, że ta żadnego zamachu nie planuje?

To sprowadza nas bliżej trzeciej teorii: notka rzeczywiście była dziełem jakichś osób z kręgów rządowych, które – słusznie bądź nie – obawiały się bycia obalonymi przez armię, nie chciały jednak ujawnienia notki. Kiedy jednak to się stało, będąc przypartym do muru uznał, że nie pozostaje mu nic innego, jak publicznie bronić tezy o zamachu.

Należy dodać, iż w trakcie całej kontrowersji powrót do kraju i polityki zapowiedział były dyktator, generał Musharraf. Co prawda, ogłosił to jeszcze wcześniej, przed ‘memogate’ i Abbotabadem, na jesieni 2010 r. Wtedy też utworzył nową partię, All Pakistan Muslim League (Ogólnopakistańska Liga Muzułmańska).  Teraz jednak zapowiada konkretne daty powrotu – miałby się zjawić w Pakistanie między 27 a 30 stycznia (The Dawn, 8.01.2012).

Nie wydaje mi się jednak prawdopodobnym, by Musharraf miał wrócić do Pakistanu, a w każdym razie by rzeczywiście mógł z powrotem zasiąść za sterami władzy. W roku 2008 generał wycofał się nie dlatego, że przegrał wybory, ale przegrał wybory bo się wycofał. Był krytykowany tak przez opozycję demokratyczną jak i radykalnych muzułmanów, wsparcie dla niego było minimalne i nic nie wskazuje na to, by odzyskać go choć trochę teraz. Powołanie przez niego do życia nowego ugrupowania nie wywołało specjalnego oddźwięku w Pakistanie a sama partia wydaje się być niczym więcej jak skupioną wokół generała londyńską koterią.

Co więcej, wciąż uważam, jak twierdziłem w innych tekstach, iż ‘klęska’ Musharrafa w 2008 r. była niczym więcej jak zręcznym sposobem przekazania władzy bez stracenia głowy ani wolności. Przed wyborami dyktator wycofał zarzuty ciążące na części opozycjonistów, którzy z kolei po dojściu do władzy umożliwili mu bezpieczną ucieczkę do Dubaju i Londynu. Dlaczego były dyktator miałby powracać teraz, skoro to najpewniej oznaczałoby złamanie układu, jaki zawarł z ówczesną częścią opozycją a obecną władzą?

Zaryzykowałbym teorię –  której oczywiście zweryfikować się nie da – że Musharraf jest swoistym straszakiem w rękach armii. Poprzez jego osobę i jego deklaracje  generałowie ostrzegają obecny rząd, że jeśli nie będzie postępował zgodnie z ich życzeniami, zawsze może zostać rozwiązany. Wycofanie się Musharrafa było symbolem pewnego układu zawartego między armią a Pakistani Peoples Party, którą wojskowi dopuścili władzy. Zapowiedź jego powrotu mogłaby groźbą, że ten układ zostanie wypowiedziany. Nie musi to oznaczać, iż faktycznie wróci dyktatura a tym bardziej, że lejce przechwyci właśnie Musharraf, a jedynie tyle, iż armia nie jest z rządu zadowolona.

Przed podaniem ostatecznych wniosków zaznaczyć należy, iż bardzo trudno jest analizować pakistański derin devlet z perspektywy zewnętrznego obserwatora. Trudno jest nie tylko odgadnąć co myślą, zamierzają i robią generałowie, ale nawet nakreślić funkcjonujące w wojsku frakcje. Jeśli wierzyć notce (i innym dostępnym publicznie źródłom), lejce wojskowej władzy dzierżą teraz Ashfaq Parvez Kayani (przełożony sił zbrojnych) i Ahmad Shuja Pasha (dyrektor ISI). Czy to oni sami zdecydowali o ukryciu bin Ladena, czy uczyniono to na niższych szczeblach a decyzja pochodziła od oficerów zbuntowanych? Co najmniej jeden były oficer twierdzi, że dokonało się to z wiedzą Musharrafa i Kayaniego  (por. Terrorism Monitor, 22.12.2011).  To samo pytanie można oczywiście zadać względem wiedzy o tej sprawie rządu, łącznie z premierem i prezydentem.  Co ważniejsze, trudno określić ile jest obecnie grup wewnątrz wojska. Za czasów Musharrafa bez wątpienia funkcjonowała wroga mu grupa radykalnych oficerów, którzy nienawidzili go za pomoc udzieloną Amerykanom po 11 września i próbowali nawet go zabić. Jaka jest obecnie pozycja tego środowiska i jego stosunek do bieżących wydarzeń? Czy rzeczywiście te podziały są obecnie tak samo ostre? I czy generał Kayani dalej jest człowiekiem z tej samej koterii co jego były przełożony, generał Musharraf? Tak z pewnością było jeszcze kilka lat temu, gdy Musharraf namaścił Kayaniego na swego następcę. I wracając w tych wątpliwościach do głównego wątku: jeśli rzeczywiście zamach stanu jest – lub był planowany – to konkretnie przez kogo?

Na te pytania nie sposób oczywiście odpowiedzieć. Mimo to, przy obecnej wiedzy skłaniam się do tezy, iż zaraz po akcji w Abbotabadzie armia pakistańska faktycznie zamierzała przejąć władzę, obawiając się agresywnych działań ze strony Waszyngtonu, lub też pakistański rząd (może na wyrost) obawiał się, że generałowie tak myślą. Ponieważ do najgorszego nie doszło, reakcję amerykańską dało się przetrwać, realizację zamachu wstrzymano. Sytuacja była bliska względnego ,,unormowania’’, kiedy nagle ujawnienie notki – być może wbrew wszystkim stronom – spowodowało nagłe napięcia między rządem a armią. Obecnie, gdy wszyscy mówią o zamachu, trudno już jest generałom obalić rząd, skoro każdy, łącznie z Amerykanami, obserwuje każdy ich krok. Z drugiej strony, armia ewidentnie straciła całe zaufanie wobec rządu Pakistani Peoples Party, z premierem GIlannim i prezydentem Zardarim włącznie. Zakładam zatem, iż w wyniku skandalu ,,memogate’’ armia chce, by rząd rozwiązał się sam i rozpisał wcześniejsze wybory, by wycofał się dobrowolnie, a nie w wyniku użycia siły. Armia może nie chcieć wprowadzić nowej dyktatury ale zamiast tego znaleźć sobie nową, demokratyczną twarz, wymieniając PPP na jakąś inną partę (pojawiły się spekulacje, iż wspierają oni ugrupowanie Pakistan Tehreek-e-Insaaf Imrana Khana). Jak dotąd wydaje się, iż armia skutecznie ten plan realizuje. Niedawno, 7 stycznia 2012 r., rząd pakistański zapowiedział, iż przeprowadzi wyboru do Senatu a potem do całego parlamentu przed czasem (pierwsze w styczniu, drugie w październiku bieżącego roku (The Hindu 07.01.2012). Jeśli w Pakistanie rzeczywiście zbliża się zamach stanu, to będzie on najpewniej cichy i ,,demokratyczny’’; tak czy inaczej, dojdzie do niego najpewniej w tym roku.



K. Iwanek: Is there a Military Coup underway in Pakistan? Reviewed by on 12 stycznia 2012 .

There have been a lot of speculations recently that the Pakistan’s military is planning – once again in state’s troubled history – to bring down the democratic government by staging a coup d’etat. The possibility of such a coup was first mentioned in the notorious ‘memogate’ scandal. This affair revealed that some people, claiming to




komentarzy 13

  • Avatar Krzysztof Iwanek

    Tymczasem w Pakistanie trochę się działo:
    – Sąd Najwyższy rozpatruje teraz sprawę ‚memogate’ (co oczywiście rządowi jest nie w smak, przypomina się przy tej okazji, że wcześniej sędziowi chcieli sądzić prezydenta Zardariegoz w związku z oskarżeniami o korupcję; były też marsze prawników przeciw rządowi; co by dowodziło, że przynajmniej część środowisk sądowych jest antyrządowa).
    M. IJaz, który miał przekazać notkę M. Mullenowi, ponoć w imieniu ambasadora Hakkaniego, ma przyjechać do Pakistanu zeznawać w tej sprawie. Premier Gilani już zapowiedział, że Ijaz nie dostanie wielkiej ochrony, że nie musi przyjeżdżać itd. (innymi słowy, bardzo nie chce, żeby przyjechał).
    – premier Gilani wyrzucił swojego sekretarza ds. obrony, generałego Lodhiego, który ponoć był swoistym łącznikiem między rządem a armią, co zostało odczytane jako bardzo agresywny ruch rządu przeciw armii. Potem jednak prezydent Zardari miał się spotkać z naczelnikiem sił zbrojnych, Kayanim, ponoć po raz pierwszy od początku afery.
    – informacja z dzisiaj: podobno dyrektor wywiadu, A.SH, Pasha, spotkał sięw DUbaju z gen. Musharrafem i odradzał mu powrót do kraju (wcześniej strona rządowa zapowiadała, że generał zostanie areszytowany jak wróci).

    Jak dostąd na podstawie informacji z ostatnich dni wygląda to zatem tak, że (1)sąd może ostro przeciwstawić się rządowi, (2) rząd z kolei wysłał z jednej strony ostre sygnały armii, ale z drugiej jednak zaczął z nią rozmawiać. Z kolei (3)szansa na powrót Musharrafa może blednie.

    Czy to dowodzi czy przeczy ostatecznej tezie tekstu, to jeszcze za wcześnie powiedzieć.W każdym razie, jeśli przed wyborami dojdzie do regularnego zamachu stanu, to na pewno teza padnie.

  • A propos armii jestem ciekaw jak zachowa się armia w Egipcie moim zdaniem jest to teraz nawet ciekawsze bo tak wygląda jak by Egipt znajdował się na rozdrożu.

  • Avatar Krzysztof Iwanek

    Wersja polska jest już dostępna pod wersją angielską.

    • Wielkie uznanie za przetłumaczenie, choć przecież nie miał Pan takiego obowiązku. Jak widać są jeszcze osoby, dla których język polski nie jest prowincjonalnym obciachem. Brawo !

    • Dołączam wyrazy uznania za przetłumaczenie! Artykuł opublikowany po angielsku i po polsku byłby optymalnym rozwiązaniem, ale trudno tego wymagać. W każdym razie skoro to portal think-tanku Centrum Studiów POLSKA-Azja, to wydaje się chyba logiczne, by większość artykułów była po polsku. Tak jak to zresztą przewiduje P. Radosław Pyffel.

  • teoretycznie ciekawy ma racje i nie sposob sie z nim nie zgodzic

    w praktyce jednak w pelni popieram Radka
    dodalbym ze publikowanie po ang pozwoli pozyskac i utrzymac wartosciowych publicystow. w swiecie nauki nie da sie bez ang i niewazne czy pochodzi sie z liczebnych chin czy indii, pisac trzeba i po ang.
    pisanie przez ekspertow po ang tylko dobrze o nich swiadczy, a dla czytelnikow bedzie mialo ten plus, ze jesli rozwinie sie wspolpraca, to zagraniczni eksperci z checia beda publikowac na cspa.
    zaczyna sie zawsze pomalu i brak komentarzy pod tekstami ang nie powinien nikogo oniesmielac.

    bedzie takze bardzo mile dla wszystkich, jesli jakis publicysta cspa wypromuje sie dzieki niemu i zagranica i tam takze zrobi kariere. to wlasnie chyba temu cspa ma sluzyc – wymianie pogladow i poznaniu swiata

    uwazam ze w przyszlosci cspa mogoloby nawet zaostrzyc kryteria i wprowadzic peer review, moze jako odrebna sekcje, bardziej naukowa

  • Myślę, że propozycja p.Iwanka jest najrozsądniejszym wyjściem.
    Jeśli mamy się rozwijać jako think tank i stać się liczącą się w naszej „branży” organizacją, rozpoznawaną w Europie i a za jakiś czas może w świecie, to nie ma innego wyjścia jak publikowanie artykułów w języku angielskim. Brak artykułów w jez.
    angielskim pozycjonowałby nas na zawsze jako lokalne, nie liczące się i nie znane poza granicami naszego kraju centrum studiów.
    Z drugiej strony brak artykułów w jęz. własnym skutkuje brakiem zainteresowania
    czytelników i to nie tylko tych co nie znają angielskiego, ale także tych co go znają.
    Posłużę się tutaj bardzo trafną uwagą p. Ciekawego:
    „Nawet dla osób znających angielski (lecz nie na poziomie native speaker) czytanie podobnych tekstów jest bardziej męczące, zwłaszcza wtedy kiedy pragnie się zrozumieć wymowę artykułu dokładnie, a nie jedynie pobieżnie.”
    Ze tak jest, to świadczy ilość komentarzy do artykułów napisanych po angielsku przez
    p.Szymańską-Matusiewicz, p.Kuszewską czy Lublinę. Każdy z nich zawiera zero
    komentarz czytelników.
    Skutkiem tego będzie odpływ czytelników i spadek zainteresowania portalem.
    Toteż jak napisałem na początku, najlepszym wyjściem będą dwujęzyczne
    komentarze ekspertów.

  • Takie artykuły wyglądają jak coś w rodzaju „zapchajdziury”, tzn. jak nie bardzo wiadomo, co napisac, to można zawsze wrzucic na portal to, co się napisało po angielsku dla kogo innego. Przepraszam, ale tak to odbieram.

  • My, polskojęzyczni czytelnicy CSPA (których zapewne jest 99,9 %) cierpliwie czekamy, aż szanowna redakcja wprowadzi obowiązkowy język angielski w komentarzach, zacznie publikować jedynie anglojęzyczne newsy, a na końcu uroczyście w rocznicę wielkiej wyprawy do Brukseli przemianuje nazwę portalu na Poland – Asia.com, albo w ogóle na Europe – Asia.eu.
    Rozumiem, że pisanie artykułów do eu-asiacentre.eu jest bardziej prestiżowe, ale w ten sposób odcina się możliwość czytania artykułów osobom, których językiem obcym w szkole był jedynie rosyjski.
    Nawet dla osób znających angielski (lecz nie na poziomie native speaker) czytanie podobnych tekstów jest bardziej męczące, zwłaszcza wtedy kiedy pragnie się zrozumieć wymowę artykułu dokładnie, a nie jedynie pobieżnie.
    Zapewne uważają państwo eksperci, że język polski jest peryferyjny. Jeżeli jest peryferyjny to peryferyjna jest również Polska, zatem istnienie CSPA nie ma sensu skoro Polskę może zastąpić w polityce zagranicznej Europa, a CSPA może być zastąpione przez eu-asiacentre.eu .

    • Avatar Krzysztof Iwanek

      Panie ciekawy. Ma Pan rację. Uważam, że powinniśmy, tak jak OSW, pisać wszelkie autorskie teksty w dwóch wersjach – angielskiej i polskiej. Mówiąc za siebie, mogę obiecać tak robić, tylko proszę o cierpliwość i wyrozumiałość: to wszystko wymaga czasu.

    • @ciekawy

      Szanowny Panie

      1. Wg naszych badan ok 80 % naszych czytelnikow zna angielski i czyta w tym jezyku. Z reguly sa to mlodsi ludzie, ktorzy nie pisze komentarzy a jedynie lajkuja i ogladaja nas przez facebooka.
      Troche sie Pan zagolopowal piszac w imieniu 99,9 % czytelnikow.

      2. Piszac po angielsku, nie mamy nic przeciwko polskiemu, ani zadnych kompleksow z tym zwiazanych. Po prostu uwazamy ze we wspolczesnym swiecie kultury i cywilzacje sie przenikaja, tak samo jezyki. Nie traktujemy tego jako „albo, albo”. Piszac po polsku, nie jestesmy przeciwni angielskiemu, a piszac po angielsku nie wyrzekamy sie jezyka ojczystego. Nie padamy na kolana przed Eu-asiacentre.eu itd

      3. Dziekujemy Panu bardzo za wsparcie. Jest Pan jedna z 3 osob ktora go nam regularnie udziela. Nikogo tak naprawde w Polsce nie interesujemy. Zagranica- przeciwnie, tam spotykamy sie z zainteresowaniem, a nawet entuzjazmem. Okazuje sie ze merytorycznie tez wypadamy powyzej przecietnej.
      Mysle ze Pana zarzuty sa nieuczciwe. Ciezko pracowalismy 3 lata zeby zainteresowac ludzi w Polsce Azja i naszym portalem. Okazalo sie ze jezyk polski to za malo. Takie sa fakty. Musimy wychodzic powoli w strone jezyka angielskiego, gdyz nie utrzymamy sie piszac tylko po polsku.

      4. Na stronie znajduje sie bardzo duzo artykulow po polsku. Mysle ze beda stanowily wiekszosc, ok 60 proc. NIGDY nie przejdziemy calkowicie na angielski. Nawet gdyby tylko Pan i dwoch innych czytelnikow udzielala nam regularnego wsparcia, a wszystkie oficjalne instytucje odganialy sie od nas traktujac jako klopot i zagrozenie, bedziemy to robic, gdyz to jest sprawa pewnej misji CSPA. W Polsce musi istniec sensowna dyskusja o sprawach Azji.

      Po angielsku beda sie ukazywac glownie teksty ekspertow. I to kolejny element realizowania tej misji. Artykulowania pewnych sprawa z lokalnej polskiej perspektywy do odbiorcow globalnych. Dobrze by bylo gdyby znali oni jezyk polski. Ale niestety nie znaja. Wiec bedziemy duzo skuteczniejsi piszac do nich po angielsku. Dajmy cos swiatu i pokazmy ze Polska tez ma jakies spojrzenie na Azje, swoja perspektywe. Nie zrobimy tego w naszym jezyku, to chyba jest dla wszystkich oczywiste.

      5. Nie spodziewamy sie odplywu czytelnikow. Raczej umiedzynarodowienia strony i de facto zwiekszenia ich liczby. W tym miejscu w ktorym teraz jestesmy nie mozemy pozostac. A niestety fakty sa takie ze sam polski nie wzbudza zainteresowania i nie pozwala sie utrzymac i rozwijac. Sad but true.

      6. Byc moze powinna ukazywac sie wersja polska. Ale nasi eksperci maja inne prace, rodziny, dzieci- teksty pisza i publikuja tu za darmo. Byc moze czesc z nich zgodzi sie w wolnym czasie napisac wersje polska, ale nie bedzie to w CSPA obowiazkiem i bedzie zalezec od ich woli.
      OSW to inna bajka. Oni otrzymuje gigantyczne panstwowe subwencje, maja sztab oplaconych ludzi, ktory takie rzeczy robi zawodowo w godzinach pracy.
      CSPA, bedaca grupa zapalencow, pozbawiona tego wszystkioego i tak osiaga nieprawdopodobna efektywnosc, ale gdzies jednak sa granice.

      7. Argument o odplywie czytelnikow jest nietrafiony. Polska-azja.pl to nie gazeta za ktora placi sie 2 PLN dziennie, ani nie strona utrzymujaca sie z oplacania abonamentu. Bardzo czesto slysze ten argument, ze trzeba zbanowac Zyggiego, wyrzucic Wieslawa Pilcha, skonczyc z angielskim „bo jak nie, to odchodze” „to juz koniec” itd :)

      • Avatar wute

        Dla wyjaśnienia.
        Jak pisałem (Z drugiej strony brak artykułów w jęz. własnym….),
        moje rozważania o odpływie czytelników dotyczyły założenia
        kiedy wszystkie artykuły ukazywałyby się po angielsku . Ponieważ jak wynika z założeń 60% będzie nadal ukazywało się w jęz. polskim to teza o odpływie czytelników nie dotyczy tego stanu.

    • Panie Ciekawy ma pan rację bo w gruncie rzeczy kto korzysta z tego portalu przede wszystkim Polacy,z wielkim mozołem by mi przyszło czytać te publikacje lecz dlaczego ,ale dobrze że mamy Polską wersję.

Pozostaw odpowiedź