English,Komentarz eksperta

K. Iwanek: Hindu nationalist idolatry. Hindutva and the cult of Narendra Modi

[Wersja polska – patrz niżej]

Many of the BJP’s campaign posters show clearly the shift in party’s campaign tactics. Much of the posters’ space is occupied by Narendra Modi’s photo, together with the phrase Ab ki bar Modi  sarkar (‘This time – it’s Modi’s government).[1] Not ‘NDA government’ or ‘BJP government’ – but ‘Modi’s government’. On many of the posters the party’s name is added only in the corner with a request written in smaller letters: BJP ko vot den (‘Vote for BJP’). Not so long ago it would be difficult to imagine that the party would opt to promote one of its leader more vehemently than itself.

źródło: commons.wikimedia.org

źródło: commons.wikimedia.org

This change may be indicative of a process broader and more meaningful than a simple shift in the campaign rhetoric. An another phrase that appeared in the hot election season is ‘Har Har Modi’ which is a modification of a call to god Shiva – ‘Har Har Mahadev’. The Hindu nationalists promised to withdraw it, but it still appears in some forms. The motto ‘Har Har Modi ghar ghar Modi’ was visible for example on the campaign vehicles used by the BJP (‘ghar ghar Modi’ means ‘Modi in every house’).[2] However, those who really went overboard were some members of the BJP’s Varanasi unit (from where Modi is contesting) who in the end of March published a modified version of a phrase that addresses goddess Durga. The original lines read:

Yā Devī Sarvabhutes͎u śaktirūpen͎a sansthitā namastasyai namastasyai namo namah

‘To this Goddess that resides in all beings in the form of energy,

[we] bow to her, [we] bow to her, [we] bow, [we] bow

The original text also contains other lines where instead of the word ‘śakti’ (Shakti) some others were used. Yet another words appeared in the modified (or rather: Modi-fied?) the line ran:

Yā Modī Sarvabhutes͎u, rās͎t͎rarūpen͎a sansthitā namastasyai namastasyai namo namah͎

‘To this Modi that resides in all beings in the form of the nation [or: ‘state’],

[we] bow to her, [we] bow to her, [we] bow, [we] bow.[3]

The authors had not done their Sanskrit homework properly, as forms like ‘sansthitā’  retained their feminine endings, instead of being changed to masculine. The BJP distanced itself from the issue and declared that it was a work of few over-zealous individuals.

Just like his party, Narendra Modi on one hand does not endorse this cult. In NDTV’s 2009 Aap ki Aadalat interview he stressed that ‘A man should not be worshipped’ (vyakti-puja honi nahi chahiye).[4] On the other hand, one easily gets an impression that the fact that his popularity is changing into a cult causes him pleasure. During one of the recent speeches he claimed that God sometimes chooses certain people to perform difficult task and that it seems to him that he was ‘maybe he chosen by God for this [difficult] task [of being the Prime Minister]. I just need the addition of your [voters’] blessings’ [Mujhe lagta hai ki shayad mujhe ishwar ne is kaam ke liye pasand kiya hai. Bas apke ashirvad jur jane chahiye].[5] In another words, the God might have already decided – the voters do not really vote, but only give their blessing to the chosen one in the form of exercising their franchise.

Building up a Modi cult, the Hindu nationalists have entered pleasant, but also dangerous and unknown to them waters. So far they have avoided a cult of a living person. The BJP is the largest party in India not run a political dynasty. Both in BJP as win its mother-organisation, the RSS, the organisational structure should be stronger than its leader.[6] During the RSS shakhas the only object of the cult is the saffron flag, the bhagva dhvaj, that symbolises the Hindu nation. Altough in all RSS-run places one can see the pictures of two of its first leaders (sarsanghchalaks), Hedgewar and Golwalkar, they had been dead for many years. The present leader, Mohan Bhagwat, is treated with deep respect, not veneration. The proponents of Hindutva claim that their ideology is broader than Hinduism. They do not create a religion but are building up an ideology on the basis of a religion. If they would try to do the first thing, they could risk clashing with those who really create religions. When during the pre-campaign fever the ‘Har Har Modi’ had emerged, the Dwarka Shankaracharya Swaroopanand Saraswati asked Mohan Bhagwat not to supplant the worship of God with a worship of a man.[7] Bhagwat admitted that Saraswati was right, the RSS and BJP promised to do away with the motto and on other occassion the RSS leader said that ‘shouting Namo Namo is not our task’  (Namo namo karna hamara kam nahi hai). However, as has been stressed before, the slogan is still used. It is also well known that many BJP politicians (including Modi) double as RSS members, that the RSS members play an important role in the campaign and the organisation could, if it chose to, cut the Modi cult down to size.

Anthony Smith defined nationalism as a ‘political form of a secular religion’.[8] One could also say that we are facing a new kind a new form of a deity – a deity of a community that worships itself. Those BJP workers from Varanasi have by accident defined this deity it an excellent way – it is rās͎t͎rarūpen͎a sansthita, that is, it ‘resides in the form of a nation’. Hindu nationalism was born out of a mixture of European nationalism, in which the nation is worshipped as a formless being, with the Hindu religion, where God and gods are worshipped both in a formless way as in many forms, but in popular cults the first trend occurs more often. Just like in Christianity and Islam – two religions that had inspired Hindu nationalists, though they would not admit it – in Hindutva the cult of a person should be treated as a heresy, since a person should not be either likened to God or be treated as a symbol of the whole nation.

The Hindutva ideology found many followers, but as a political strategy it failed to find them so much to give the Hindu nationalists a majority at the Centre without external support. However, in Indian society personality cult – not always a religious one, but close or similar to a religious one – occurs quite often and can be often used to bring political achievements. One could point out for, for instance, at the case of some movie actors, who, using their stunning and sometimes superhuman popularity obtained political successes. The other of many examples could be that of the Trinamool Congress, a party in the state of West Bengal who is centred around one persona – Mamata Banerjee. One of the ministers who hails from this party tried to convince his audience not so long ago that they can be saved from the inauspicious effects of looking at CPI(M) members (who happen to be the biggest rivals of Trinamool Congress) can be avoided if one will look at Mamata Banerjee’s picture every morning.[9] By adopting the cult of Modi the Hindu nationalists are entering a road that had been often frequented by other parties before them. But it also means that Hindutva becomes more Hindu and less inspired by European ideologies.

In terms of realpolitik, a personality cult may give a party new followers, aside from those who believed in the party because of its declared ideas. Some voters may not trust Hindu nationalist but still think that at the moment Modi will prove to be the best Prime Minister. It is for a reason that Modi speaks more often about ‘development’ than about Hindutva and about building toilets before building temples. In reality however Modi would not achieve much without his party and is fully committed to Hindutva. He also admits both things, but for him as a PM candidate it would be much better if as many as possible voters believed that he is something more and he will achieve more than his party and ideology achieved so far.

This cult my grow for a longer time, but I do not think it will prove to be a lasting one. Firstly, men are not gods – they make mistakes. Sooner or later, Modi’s popularity will start declining and that will slowly erode his cult. Secondly, RSS does not want to be controlled or even overshadowed by a person whom it did not want to accept as a leader for a long time. Thirdly, the Sangh accepts the Modi cult rather as a campaign tactic than a long-term strategy. However, the sole fact that this change occurred is important. One could ask are there many ‘over-zealous individuals’ who are said to be fuelling the cult on their own. If there are only a few, than how come one hears and reads ‘Har Har Modi’ so often? And if there are many, will they easily accept the silencing of their activities and the sidelining of their idol, once it will appear (just like L.K. Advani was sidelined to make may for Modi)? If the present trend is to last longer but the RSS will eventually decide to do away with it, than we can witness a clash between those who believe first of all in the organisation, the party and the ideology and those who believe first of all in Modi.

Narendra Modi admits that Hindutva changed him and made him the man he is today. But will Narendra Modi change Hindutva?

Nacjonalistyczna idolatria. Hinduski nacjonalizm a kult Narendry Modiego

Część plakatów wyborczych Bharatiya Janata Party nie pozostawia wątpliwości co do przesunięcia akcentów w taktyce party. Dużą część plakatu zajmuje zdjęcie Narendry Modiego i zrymowane z innym sloganem hasło Ab ki bar Modi sarkar (,,Tym razem – rząd Modiego’’).[10] Nie ,,rząd koalicji National Democratic Alliance’’ czy ,,rząd Bharatiya Janata Party’’, ale rząd samego Modiego. Na wielu z takich plakatów nazwa BJP pojawia się tylko w rogu, wraz ze znacznie mniejszym napisem: BJP ko wot dę (,,Zagłosuj na BJP’’). Jeszcze nie tak dawno trudno byłoby sobie wyobrazić, żeby BJP zdecydowała się bardziej promować jednego ze swoich polityków niż partię jako taką.

Jednakże ten proces jest szerszy i może oznaczać coś więcej niż zmianę taktyki. Podczas kampanii pojawiło się również hasło ,,Har Har Modi’’, które jest trawestacją zawołania do boga Śiwy – ,,Har Har Mahadev’’. Hinduscy nacjonaliści obiecali z niego zrezygnować, jednakże do chwili obecnej można zobaczyć slogan ,,Har Har Modi, ghar ghar Modi’’ na przykład na używanych przez BJP do kampanii pojazdach (druga część tego hasła znaczy ,,Modi w każdym domu’’).[11] Pod koniec marca jeszcze dalej poszli członkowie BJP z Waranasi, miasta świętego dla hindusów i jednego z okręgów, w którym Modi kandyduje (drugim jest Wadodara). Przerobili oni fragment z modlitwy do bogini Durgi, który oryginalnie brzmiał tak:

Yā Devī Sarvabhutes͎u śaktirūpen͎a sansthitā namastasyai namastasyai namo namah

‘Tej bogini, która we wszystkich istnieniach obecna jest w formie energii,

[składamy] jej pokłon, [składamy] jej pokłon; [składamy] pokłon, składamy [pokłon].

Właściwy tekst zawiera wiele podobnych linijek, niemal identycznych, tylko że zamiast słowa ‘śakti’ (energia, moc) pojawiają się inne. Tymczasem trawestacja brzmi następująco:

Yā Modī Sarvabhutes͎u, rās͎t͎rarūpen͎a sansthitā namastasyai namastasyai namo namah͎

‘Tej Modi, która we wszystkich istotach jest obecna w formie narodu [lub: państwa];

[składamy] jej pokłon, [składamy] jej pokłon; [składamy] pokłon, składamy [pokłon].[12]

 Twórcy przeróbki[13] nie przyłożyli się zresztą do niej od strony gramatycznej, gdyż formy takie jak ,,sansthitā’’ zachowały końcówki rodzaju żeńskiego. Należy jednak dodać, że BJP od publikacji od razu się odcięło i podkreśliło, że była ona dziełem kilku nadgorliwców.

Narendra Modi jednej strony wydaje się nie akceptować tego kultu, tak jak nie akceptuje go formalnie jego partia. W jednym wywiadzie z 2009 r. stwierdził, że nie jest do dobre zjawisko i że ,,Człowiek nie powinien być czczony’’ (wjakti-pudźa honi nahi ćahije).[14] Z drugiej strony łatwo odnieść wrażenie, że przeradzanie się jego popularności w kult sprawia mu radość. Niedawno, podczas publicznego wystąpienia powiedział, że czasem Bóg wybiera pewnych ludzi do trudnych zdań i że wydaje mu się ,,że może Bóg wybrał mnie do tego [trudnego] zdania [bycia premierem]. Teraz trzeba tylko dołączyć Wasze [to jest – wyborców] błogosławieństwo’’ [Mudźe lagta he ki śajad mudźe iśwar ne is kam ke lije pasand kija he. Bas apke aśirwad dźur dźane ćahije].[15] Innymi słowy, Bóg być może już zdecydował – wyborcy tak naprawdę nie głosują, tylko dają demokratyczne błogosławieństwo.

Budując kult Modiego, hinduscy nacjonaliści wypłynęli na miłe, ale niebezpieczne i obce im wody. Jak dotąd jak ognia unikali oni kultu żywej osoby. Bharatiya Janata Party jest największym nie opartym na politycznej dynastii ugrupowaniem w Indiach. Tak w BJP jak i w organizacji, która partię stworzyła – Rashtriya Swayamsevak Sangh – struktura organizacyjna winna być silniejsza od przywódcy, nie na odwrót.[16] Na porannych i wieczornych spotkaniach RSS – śakhach – jedynym właściwym obiektem kultu jest bhagwa dhwadź, szafranowa flaga symbolizująca hinduski naród. Z drugiej strony, w miejscach związanych z RSS zawsze odnajdziemy obrazy dwóch pierwszych przywódców organizacji, Hedgewara i Golwalkara, ale też nie żyją oni od wielu lat. Obecny przywódca RSS, Mohan Bhagwat, otoczony jest głębokim szacunkiem, ale nie weneracją. Hinduscy nacjonaliści twierdzą, że ich ideologia – hindutwa – jest szersza niż hinduizm; oni nie budują religii, ale ideologię w oparciu o religię. Jeśli spróbują uczynić to pierwsze, zaryzykują konflikt z tymi, którzy religię rzeczywiście tworzą. Kiedy w przedwyborczej gorączce pojawiło się hasło ,,Har Har Modi’’, głowa religijnego ośrodka w Dwarce, śankaraćarja Swaroopanand Saraswati, zwrócił uwagę Mohanowi Bhagwatowi, że nie należy zastępować kultu Boga kultem człowieka.[17] Bhagwat przyznał mu rację, RSS i BJP obiecały ze sloganu zrezygnować, a przy innej okazji przywódca RSS powiedział, że ,,naszym zadaniem nie jest wołać Namo Namo’’ (Namo namo karna hamara kam nehi he). Jednakże, jak wiemy, używanie tego hasła trwa dalej. Jest tajemnicą Poliszynela, że wielu polityków BJP (łącznie z Modim) to równocześnie członkowie RSS, że członkowie RSS wydatnie wspierają kampanię wyborczą i że organizacja wywiera przemożny wpływ na partię i mogłaby, gdyby chciała, znacznie ograniczyć kult Modiego.

Nacjonalizm w warunkach europejskich i pooświeceniowych Anthony Smith nazwał ,,polityczną formą religii świeckiej’’.[18] Można też może powiedzieć, że mamy do czynienia z nowym rodzajem i formą bóstwa – bóstwem zbiorowości ludzkiej, która czci siebie samą, a zatem, jak to przypadkiem świetnie ujęli członkowie BJP z Varnasi, jest ono rās͎t͎rarūpen͎a sansthita – ,,rezyduje w postaci narodu’’. Hinduski nacjonalizm narodził się z połączenia idei europejskich nacjonalizmów, gdzie naród jest czczony w bezosobowej formie, z religią hinduską, gdzie Bóg i bogowie mogą być czczeni tak w bezosobowych jak i osobowych formach, ale w popularnych kultach dominują te drugie. Tak jak w chrześcijaństwie czy islamie – dwóch religiach, które inspirowały hinduskich nacjonalistów, chociaż oni się do tego nie przyznają – w hinduskim nacjonalizmie jednostka nie może być ani przyrównywana do Boga ani nie może ona symbolizować narodu.

Hindutwa znalazła wielu zwolenników, ale jako strategia polityczna jest niewystarczająca. Za każdym razem, gdy BJP zdobywała władzę w kraju, potrzebowała do tego sojuszników. Tymczasem w indyjskim społeczeństwie kult jednostki – niekoniecznie religijny, ale przypominający albo bliski religijnemu – występuje dość często i dobrze wykorzystany potrafi przynieść wymierne polityczne efekty. Pośród wielu przykładów można wskazać na niektórych aktorów kina, którzy za pomocą swojej oszałamiającej i czasem wręcz nadludzkiej popularności odnieśli polityczne sukcesy. Można też powołać się na przykład bengalskiej partii Trinamool Congress, skupionej wokół jednej osoby – Mamaty Banerjee.[19] Jeden z ministrów z ramienia tej partii nie tak dawno  przekonywał słuchaczy, że przed urokiem wynikającym z patrzenia na komunistów (największych rywali Trinamool Congressu) uchronić ich może codzienne poranne patrzenie na obraz Mamaty Banerjee.[20] Akceptując kult Modiego hinduski nacjonalizm nagle podąża drogą dawno przetartą przez inne partie, ale także, jako ideologia, staje się bardziej hinduski i mniej inspirowany europejskimi światopoglądami.

Z politycznego punktu widzenia kult jednostki może sprawić, że partię zaakceptuje więcej ludzi niż tylko ci przywiązani do idei tego ugrupowania. Niektórzy wyborcy mogą nie ufać hinduskiemu nacjonalizmowi, ale nadal uważać, że Modi będzie najlepszym premierem. Nie bez przyczyny Modi używa częściej słowa ,,rozwój’’ niż hindutwa i mówi o budowaniu najpierw toalet, a potem świątyń. W rzeczywistości jednak Modi nie zdziałałby wiele bez partii, jest też wierny hindutwie. Sam też obie rzeczy przyznaje, ale dla niego jako dla kandydata lepiej jest, by wielu wyborców myślało, że jest kimś więcej, że zdziała więcej niż jego ugrupowanie i ideologia zdziałały dotąd.

Ten kult może rozwijać się jeszcze jakiś czas, ale nie sądzę, by okazał się trwały. Po pierwsze, ludzie to nie bogowie – popełniają błędy. Prędzej czy później popularność Modiego zacznie spadać i wtedy też zostanie nadwyrężony jego kult. Po drugie, RSS nie chce być kontrolowane ani nawet przyćmione przez Modiego, którego zresztą długo nie chciało widzieć jako przywódcy. Po trzecie, RSS zapewne akceptuje kult Modiego jako doraźną taktykę wyborczą, ale nie długoterminową strategię. Jednakże sam fakt, że do takiej zmiany doszło, jest istotny. Można na przykład zadać pytanie, ilu jest tych ,,nadgorliwców’’, którzy podobno na własną rękę podkręcają cały kult? Jeśli ich jest tylko garstka, to dlaczego na ,,Har Har Modi’’ natrafić tak łatwo? Jeśli zaś ich jest wielu, to czy tak łatwo zaakceptują wyciszenie ich działań i odsunięcie na dalszy plan ich idola (tak jak na dalszy plan odsunięto L.K. Advaniego, by zrobić miejsce dla Modiego)? Jeśli obecny trend utrzyma się dłużej, ale potem RSS postanowi z niego zrezygnować, to być może dojdzie do konfliktu między tymi, którzy są wierni przede wszystkim organizacji, partii i ideologii a tymi, którzy wierzą przede wszystkim w Modiego.

Narendra Modi podkreśla, że ideologia hinduskiego nacjonalizmu –  hindutwa – zmieniła go, ukształtowała go takim człowiekiem, jakim jest teraz. Ale czy Narendra Modi zmieni hindutwę?

[1] This phrase always rhymes with a previous one that takes a dig on the contemporary situation of the country, such as: Bahut hua kisanon par atyachar, ab ki bar Modi sarkar (‘Enough of injustice done do the farmers.  This time – it’s Modi’s government.’). This phrase occurs so often as of late, that are appeared funny versions of it, such as: Twinkle Twinkle Little Star, Ab ki bar Modi sarkar. http://www.youtube.com/watch?v=5RRIQvViQw0

[2] Saugandh, the official campaign anthem of the BJP does not contain any elements of a cult, but here also Modi takes the front seat. It is him to recites the verses, who are later finished by Sukhwinder Singh.


However, in the other and much more compelling campaign song, the Udit Narayan-sung Modi aanevala hai, (‘Modi is coming’) one can trace the usage of arti paraphernalia, though it is not shown explicitly to whom this ritual is directed.


Even the calling of Narendra Modi’s name in an abbreviated form can easily be associated by some with the Hindu religion. In Hindi language the abbreviations are formed based on the first syllables, which means that Narendra Modi is ‘NaMo’. Shouting Namo naMo may be compared by some to a prayer, where namo is a former of the noun namas – ‘bow, obeisance’, such as in the Om Namo Shivaya mantra.

[4] http://www.youtube.com/watch?v=FDzbReWkwI8

In the same interview he explained the story of a ‘Modi temple’ in Rajkot district of Gujarat. According to him, after he had founded 250 houses for one community, a photo of him was hanged next to a temple and the children of the community who passed it by greet it with a namaste. While this only looked like a religious cult, Modi blamed the media who gave the story an exaggerated form.

[5] http://www.thehindu.com/news/i-have-been-chosen-by-god-modi/article5944125.ece

[6] Christophe Jaffrelot, The Hindu Nationalist Movement and Indian Politics, 1925 to the 1990s, Penguin, New Delhi 1999, p. 62.

[8] Anthony D. Smith, Kulturowe podstawy narodów. Hierarchia, przymierze i republika,

Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2009, p. 68.

[10] W pierwszej linijce pojawiają się różne slogany, odwołujące się do bieżących problemów, jak na przykład: Bahut hua kisaną par atjaćar, ab ki bar Modi sarkar (,,Dość już krzywd na rolnikach. Tym razem – rząd Modiego.’’). Hasło to pojawia się ostatnio tak często, że zaczęto je przerabiać na wersje humorystyczne, takie jak: Twinkle Twinkle Little Star, Ab ki bar Modi sarkar. Por. http://www.youtube.com/watch?v=5RRIQvViQw0

[11] Saugandh, oficjalna pieśń wyborcza BJP, nie zawiera elementów kultu, ale i tu Modi jest na pierwszym miejscu – to on zaczyna recytować jej wersy, które potem dośpiewuje popularny piosenkarz Sukhwinder Singh.

Jednakże inna promocyjna piosenka, Modi aanevala hai (,,Nadciąga Modi’’), śpiewana przez również sławnego Udita Narayana i znacznie silniejsza w przekazie, również wprost kultu nie pokazuje, pojawiają się w niej jednak elementy rytuału adoracji, aczkolwiek nie jest jasnym, do kogo miałby on być skierowany.

Por. http://www.youtube.com/watch?v=RsRfuSzJ44c

Same – bardzo często używane – inicjały polityka mogła również budzić religijne skojarzenia. W Hindi skraca się inicjały do pierwszych sylab, a zatem Narendra Modi to ,,NaMo’’. Krzyczenie ,,NaMo NaMo’’ może powodować skojarzenia z modlitwą, gdzie namo może być formą rzeczownika namas – ,,pokłon’’, jak na przykład w mantrze Om Namo Śiwaja (,,Om, pokłon bogu Śiwie’’).

[13] A może raczej powinniśmy nazwać ją Modi-fikacją? Modi-fikacja modlitwy to Modi-litwa.

[14] http://www.youtube.com/watch?v=FDzbReWkwI8

W tym samym wywiadzie wyjaśnił też historię ,,świątyni Modiego’’ w gudźarackim dystrykcie Radźkot. Według niego po tym jak pomógł jednej wspólnocie budując dla niej 250 domów, koło świątyni powieszono jego zdjęcie, a przechodzące dzieci okazują mu szacunek kłaniając się i składając ręce w geście namaste. To jedynie przypominało religijny kult, ale tak zostało przedstawione przez według niego wyolbrzymiające jeden aspekt sprawy media.

[15] http://www.thehindu.com/news/i-have-been-chosen-by-god-modi/article5944125.ece

[16] Christophe Jaffrelot, The Hindu Nationalist Movement and Indian Politics, 1925 to the 1990s, Penguin, New Delhi 1999, s. 62.

[18] Anthony D. Smith, Kulturowe podstawy narodów. Hierarchia, przymierze i republika,

Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2009, s. 68.

[19] Wym. Trynamul Kongres [Kongres [Pracy] u Podstaw], Mamta Banardźi.

K. Iwanek: Hindu nationalist idolatry. Hindutva and the cult of Narendra Modi Reviewed by on 11 maja 2014 .

[Wersja polska – patrz niżej] Many of the BJP’s campaign posters show clearly the shift in party’s campaign tactics. Much of the posters’ space is occupied by Narendra Modi’s photo, together with the phrase Ab ki bar Modi  sarkar (‘This time – it’s Modi’s government).[1] Not ‘NDA government’ or ‘BJP government’ – but ‘Modi’s government’.




komentarzy 5

  • Teraz już dysponujemy ostatecznymi wynikami.
    BJP uzyskała 282 mandaty i będzie mogła rządzić sama, choć i tak zapowiada koalicję.
    Kongres ma 44 mandaty, co jest tak bardzo jego historyczną porażką jak historyczne jest zwycięstwo BJP.
    Jeszcze większą klęskę ponieśli komuniści – CPI – 1 mandat, CPI(M) – 9 m.
    AAP Arvinda Kejriwala również ma bardzo niski wynik – 4 mandaty i, co ciekawe, wszystkie w Pendżabie. Czyli jednak było się skupiać regionalnie – jak Pan pisał, lepiej było zostać w Delhi, nie rozwiązać wyborów, a na te wybory AK mógł na przykład wziąc się za Pendżab i Harijanę i tak się stopniowo rozrastać.
    Zaraz za Kongresem ulokowały się trzy regionalne partie (czyl Kongres chwilowo znaczy niewiele więcej niż partia regionalna):
    AIADMK – z Tamilnadu 37
    AITC z Bengalu Zachodniego – 34
    BJD z Orisy – 20
    Co oznacza trzy kolejne dobre wiadomości dla BJP, bo chociaż żadna z nich do NDA nie należy to
    AIADMK to niego należała i Jayalalithaa nie wypowiedziała się jasno, czy nie wróci.
    AITC opuścił niegdyś UPA.
    BJP należało niegdyś do NDA.

    Na dodatek Kongres kompletnie poległ i w Simandhrze i Telanganie (a pisałem, że to był błąd ją dzielić?:), dobry wynik uzyskała TDP, która tuż przed wyborami wróciła do NDA.

    Narendra Modi ma teraz w rękach ogromną władzę. Jeśli coś go będzie powstrzymywać od działania po swojemu, to jego partia (BJP) i jego organizacja (RSS).

  • Panie Włodzimierzu – dziękuję za komentarz, na razie ustosunkuję się do drugiego. Nie ma sprawy, że Pan tu napisał.
    Milczałem, bo: (1) w piątki pracuję najdłużej i poza Seulem. Ale starałem się w przerwach zerkać na pierwsze wyniki w mediach indyjskich i widziałem także Pana komentarz z pierwszymi wynikami dużo wcześniej – dziękuję. (2) Mam teraz całą rodzinę chorą i musiałem się nią zając, a rodzina dla mnie jest ważniejsza od wyników wyborów w Indiach:)

    Teraz dopiero siadłem na dobre do Internetu i widzę pierwsze wyniki. Obecnie wygląda to tak (oczywiście zmienia się to z chwili na chwilę):
    – BJP już na pewno wygrało w 206, a całe NDA w 215; NDA prowadzi jeszcze w kolejnych 118 okręgach, więc większość mają w kieszeni.
    Pozostaje tylko kluczowe pytanie – czy BJP zdobędzie większość sama? Jeśli tak – a na to się zapowiada -to partia ta osiągnie to pierwszy raz w historii i to może zapowiadać rozmaite zmiany w Indiach. Jak dotąd jedyną partią, która rządziła sama, był Kongres i ostatni raz było to 25 lat.

    W Korei już środek nocy, dlatego ja wyniki ostateczne poznam jutro rano a swój komentarz do wyników postaram się napisać przez weekend.

  • Tsunami Modiego.

    BJP bierze wszystko, w tej chwili telewizja podaje wyniki wyborów. BJP samo dostaje 274 mandaty, z sojusznikami ponad 300.
    Kongres 60, a całe UPA 75.
    AAP prawie zmiecione – 3, w DElhi 0.

    Przepraszam, ze pisze to jako kometarz, ale jest to najszybsza mozliwosć, aby czytelnicy poznali wyniki wyborów w Indiach.

    Czyli teraz, przynajmniej przez pewien przynajmniej czas możemy chyba powiedzieć Indie to Modi.

  • Znakomity artykuł.
    Pamiętam Vibrant Gujarat w 2008 r. To był „one man show”. Właściwie wszystko było skoncentrowane na Narendrze Modim podpisującym liczne MoU, ale gości było mnóstwo, włącznie z najważniejszymy osobami z biznesu w państwie.

    Podobnie zresztą jak Pan pisze Dr Walter Andersen:

    Policzył on, że w wystąpieniach Modiego stosunek devolopment/hindutva jest 500/1 (lub 2).

    Z drugiej strony czy to nie jest tak, że swoisty „kult jednostki” bardzo odpowiada BJP w tej kampanii. Modi jest niewątpliwie asem atutowycm BJP i jest „rozgrywany” znakomicie. Rahul Ghandi nie jest tu równorzędnym przeciwnikiem, a tak BJP udało się sprowadzic kampanię wyborczą do pojedynku 1 do 1.

    Ponadto wielu ludzi uważa, że po skandalach Kongresu taki strongman jest potrzebny. Ponadto strongamn jest potrzebny do kontroli RSS i innych nacjonalistycznych organizacji. Nikomu nie są potrzebne pogromy w Orissie czy ataki na puby, jak w Mangalore (wyobraźmy sobie coś takiego w Delhi, gdzie w pubie byłoby kilkunastu cudzoziemców, „zadyma” byłaby opisana w połowie światowych mediów). A Modi pokazał, że Gujarat może być bezpieczny (kolejna rzecz, an która zwraca się uwagę) i u siebie nie daje „rozrabiać” ekstremistom. Czyli to własnie Modi jest kimś kto neutralizuje „straszak BJP”.

    Ale proszę zauważyć, że poza bardzo spektakularnym pojedynkiem z Kejrivalem, Modi ma na wszelki wypadek zabezpieczenie w postaci kandydowania w Barodzie.

    Celnie zwrócił Pan uwagę, że na niejszą skalę „kulty jednostki” czy rodziny są znane i stosowane w Indiach. Tak samo przechodzenie władzy w parti, czy stanowisk z ojca na syna. Mayawati, Mamata, rodzina Ghandich. Więc kut Modiego nie jest niczym niezwykłym. Wszędzie trafiają się też nadgorlicy, do granic absurdu (postulat penalizacji krytyków Ghandiego, raportowanie bezpośrednio Rahulowi Ghandiemu pewnego projektu, który Rahul „miał na sercu”, ale służbowo nie miał prawa go nadzorować itd.

    Ponadto Modi nie przekształci BJP w swoja partie rodzinną, bo nie ma dzieci. Urodzony w 1950 może być premierem, zakładajac, że BJP będzie wygrywało, 1-2 kadencje, trzecia jest już mało prawdopodobna. Nie powstanie więc kolejna polityczna dynastia.

    • Panie Włodzimierzu
      Teraz wreszcie odpisuję. Dziękuję za opinię i uwagi.

      Tak, Modi w Gudźaracie to ,,one-man show” i przykład z Vibrant Gujarat jest dobry. I teraz te same działania promocyjne przełożono na cały kraj. Już teraz mówi się o czymś takim jak Modinomcs i Moditva (jak hindutwa), chociaż jest jasnym, że niczego takiego w rzeczywistości nie ma, Modi nowych teorii ani ideologii nie tworzy. Ale jednak ci od hindutwy powinni się martwić, że przynajmniej ktoś po raz pierwszy takie pozory tworzy, bo jeśli partia ma już jedną ideologię, to po co tworzyć iluzję ideologię drugiej?(ano własnie tylko po to, żeby promować Modiego)

      Strategia okazała się skuteczna i Indie mają teraz premiera Modiego. I teraz pytanie – na ile Modi będzie promował dalej siebie, a na ile partię i organizację? Od razu wystartował z nową stroną premiera Indii w sposób, który wskazuje na to, że woli to pierwsze. Chyba RSS i BJP postanowiły zaryzykować i dać mu najpierw trochę wolnej ręki, ale jestem pewien, że są w razie czego gotowe go przystopować (nie obawiają się autokracji, ale rozrostu kultu jednostki i przyćmienia ich przez Modiego – na pewno).
      I będą jednak oczekiwać, że będzie promował hinduski nacjonalizm, a nie ,,Moditwę”. Przywódca VHP (części RSS), skrytykował Modiego, kiedy powiedział ,,Najpierw toalety, potem świątynie”. To potencjalna linia konfliktu.

      Druga kwestia – to paradoks, że Modi jest teraz postrzegany jako ,,bezpieczny”, bo to przecież w jego stanie za jego premierowania doszło do jednych z najgorszych zamieszek w Indiach w ostatnich latach (UP to przy tym betka, a w UP SP na tym straciło, a w Gudźaracie BJP nie). To ,,bezpieczeństwo” to kwestia porównania – wtedy były takie rzezie, ale potem był spokój, no to teraz jest ,,bezpieczny”. On sam faktycznie to podkreślał, mówił, że jak potem były ataki na świątynię Akszardham to ,,Gudźarat śant raha” (Gudźarat siedział cicho,zachował spokój – czym zasugerował, że mogło być inaczej).

      Ataki w Mangalore były dziełem Sri Ram Sene, jeśli dobrze pamiętam, nie RSS. I przywódcę Sri Ram Sene, Pramoda Muthalika, BJP na moment przed tymi wyborami przyjęło do partii, ale przytomnie tego samego dnia się z decyzji wycofało.
      Ja akurat ataków na białych bym się nie spodziewał, tego hinduscy nacjonaliści spod znaku RSS i BJP nie robili. I wątpię, żeby rząd Modiego światomie dążył do zamieszek (ale jakie zarzuty są, pamiętamy i zapominać nie należy). Natomiast powinien – w każdym razie, jak napisałem, tego oczekuje RSS – ideowo promować hinduski nacjonalizm, np. przez edukację, politykę historyczną, politykę językową, itd. I to plus wzmacnianie RSS pod parasolem rządu BJP może być źródłem napięć czy nawet zamieszek.

      A tymczasem napisałem nowy tekst – raport o wynikach wyborów w Indiach i co one oznaczają i mogę przynieść:

Pozostaw odpowiedź