Artykuły,Tajwan news

J. Tomasiewicz: Tajwański model rozwoju w latach 90-tych.

Wskaźnik wzrostu

Tajwan to wyspa o powierzchni 36.000 km², z czego 60 % zajmują góry. Zamieszkuje ją 20,75 milionów ludzi, w wyniku czego gęstość zaludnienia wynosi tu 576 osób na kilometr kwadratowy. Bogactwa naturalne występują w znikomych ilościach: niewielkie złoża węgla, gazu ziemnego, wapnia, marmuru i azbestu; wydobywa się też ropę naftową, sól, srebro i złoto.

Brak bogactw naturalnych, niewielki rynek wewnętrzny i wysokie zagęszczenie ludności nie przeszkodziły jednak Republice Chińskiej na Tajwanie w dokonaniu iście tygrysiego skoku. W ciągu czterdziestu lat Tajwan przekształcił gospodarkę z opartej tylko na rolnictwie w gospodarkę napędzaną przez przemysł, a ostatnio przez usługi. Wśród wielu zdobyczy jako najistotniejsze Tajwańczycy wymieniają: (1) szybki rozwój gospodarczy, (2) utrzymanie stabilnych cen i (3) sprawiedliwą dystrybucję zysków. W ciągu czterech dziesięcioleci w Republice Chińskiej dokonał się niezwykły rozwój przemysłu, a średnia stopa wzrostu wartości produkcji utrzymywała się na poziomie 9,6 %. Na początku lat 90. była nieco niższa: w 1989 roku przyrost dochodu narodowego wyniósł 7,3 %, w 1990 r. 5,2 a w 1992 – 6,1. Mimo to ekonomia Tajwanu wyróżnia się pozytywnie na tle innych państw w tym samym okresie. W 1990 r. dochód narodowy brutto zamknął się kwotą 161,5 miliarda dolarów USA. PNB na jednego mieszkańca – 10.251 dolarów USA (1992) – był najwyższy w Azji. Poziom bezrobocia utrzymywał się na niskim poziomie 1,5 %. Stopa inflacji spadła z 4,4 % w 1989 r. do 3,5 w 1991 r. Ceny detaliczne wzrosły o 4,1 %, gdy ceny hurtowe spadły o 0,6 %. Rezerwy dewizowe wysokości 82,5 miliarda dolarów USA dały Tajwanowi drugie – po Japonii – miejsce w świecie.

Kwitnąca ekonomika tajwańska mogłaby służyć za wzór całemu pogrążonemu w recesji światu. Kilka czynników w znaczący sposób przyspieszyło ekonomiczne sukcesy Tajwanu. Wśród nich należy wymienić (1) pragmatyczne planowanie gospodarcze; (2) obfitości silnej i wykwalifikowanej siły roboczej; (3) wolny rynek. Migracja wielu zdolnych techników z Chin kontynentalnych i w porę przyznana pomoc Stanów Zjednoczonych także odegrały ważną rolę w gospodarczej odbudowie Tajwanu w początkowych latach istnienia. Krótko mówiąc, efektywne strategie rozwojowe, połączone z systematycznymi wdrożeniami nowych technologii, rozważny podział środków i pracowitość narodu chińskiego były decydującymi czynnikami, tworzącymi podstawę sukcesów gospodarczych Tajwanu.

Rola Państwa

Wbrew dogmatom naiwnego leseferyzmu państwo prowadziło tu aktywną politykę gospodarczą. Polegała ona nie tylko na parametrycznym planowaniu i wykorzystywaniu instrumentów takich jak cła, podatki czy kredyty, ale również na dokonywaniu bezpośrednich inwestycji.

W 1984 r. rząd rozpoczął realizację Czternastu Wielkich Projektów Przemysłowych. Ich celem było zapewnienie harmonijnego rozwoju społeczno-gospodarczego, stymulacja ekspansji gospodarczej oraz poprawa poziomu życia i środowiska, przy równoczesnym zapewnieniu dostaw i energii.

Czternaście Wielkich Projektów Przemysłowych składało się z 29 podprojektów (nie licząc budowy czwartej elektrowni jądrowej, którą odłożono). Dziewiętnaście z nich zostało ukończone na początku lat 90. (m.in. budowa stacji odbiorczej ciekłego gazu, modernizacja sieci telekomunikacyjnej, projekt rozbudowy autostrady zachodniego wybrzeża i realizacja regionalnych projektów melioracyjnych). Pozostała dziesiątka (w tym pierwszy etap budowy masowej sieci szybkiego transportu miejskiego w Taipei, budowa Rezerwatu Nanhwa i nowej rafinerii) została zakończona do 1998 r.

W roku 1991 rząd zaczął wprowadzać w życie Sześcioletni Plan Rozwoju Gospodarki Narodowej. Jago zadaniem jest stabilizacja porządku ekonomicznego i społecznego oraz zapewnienie równoważnego rozwoju. Wprawdzie Plan Sześcioletni koncentrował się na rozwoju gospodarczym i rozbudowie infrastruktury, jeszcze większy nacisk kładł jednak na równomierny rozwój regionów i ogólny wzrost stopy życiowej; dlatego budowano szpitale, szkoły, oczyszczalnie ścieków i instalacje do palenia śmieci.

Na uwagę zasługuje również ochrona rodzimego rynku pracy: dopiero w lutym 1991 r. rząd pozwolił sprowadzić pierwszą grupę obcych robotników – 30 osób z Tajlandii.

Inwestycje zagraniczne

Tajwańczycy podkreślali, że inwestycje zagraniczne nie były głównym źródłem akumulacji kapitałów w Republice Chińskiej. Tym niemniej jednak obcy kapitał miał znaczący udział w rozwoju gospodarczym ogólnie, w przyroście dochodu narodowego, eksportu i zatrudnienia w szczególności. Dla przykładu, firmy zagraniczne uzyskały w 1988 r. 10 % udziału w dochodzie narodowym. W roku 1992 inwestycje zagraniczne w Republice Chińskiej osiągnęły wartość 1,46 miliarda dolarów USA, z czego (uwaga!) około jednej trzeciej należało do Chińczyków z diaspory. Największe inwestycje poczyniła Japonia, a po niej Stany Zjednoczone i Hongkong. Wiele znanych w świecie koncernów, jak Motorola, DuPont, Ford Moto Co., General Electric, Texas Instruments, Philips, Wang Laboratories, Toyota Motor Co., Matsushita Electric, Sony i Sanyo utworzyły swe oddziały w Tajwanie.

Równocześnie obywatele republik inwestowali za granicą (w 1992 r. wartość zatwierdzonych inwestycji wyniosła 889 milionów dolarów USA). Większość inwestorów preferowała USA jako miejsce uruchomienia kapitału. Inwestycje w Stanach Zjednoczonych osiągnęły w 1990 r. kwotę 1,3 miliarda dolarów USA. Malezja, Filipiny i Tajlandia zajmowały następne pozycje na liście. Zasadniczą część kapitału zasilała przemysł urządzeń elektronicznych, jak również banki i towarzystwa ubezpieczeniowe. W ten sposób Tajwańczycy osiągali następujące cele: (1) zabezpieczenie źródeł surowców, których brakuje na Tajwanie; (2) ustanowienie międzynarodowych sieci marketingu; (3) redukcja kosztów wytwarzania; i wreszcie (4) zdobycie dostępu do najnowszej technologii.

Przemysł

W 1992 r. sektor przemysłu wypracował 41,4 % dochodu narodowego. Jego główne gałęzie to elektronika, tekstylia, obuwie, wyroby metalowe, narzędzia i sprzęt sportowy, plastyk, maszyny, cement, mebel, stal, żelazo i produkty petrochemiczne.

Podstawową gałęzią sektora przemysłowego Republiki Chińskiej było wytwarzanie. Jego udział w dochodzie narodowym osiągnął w 1990 r. 34,1 %. Przemysł wytwórczy skupiał około 78.000 przedsiębiorstw, zatrudniających 2,3 miliona pracowników. Wytwarzał rocznie produkcję wartości 155 miliardów dolarów USA.

Tajwańczycy koncentrowali się jednak na przemyśle o wysokim stopniu przetwarzania. Obserwując chaos wywołany kryzysem energetycznym w tradycyjnych gałęziach przemysłu, rząd Republiki Chińskiej zaczął promować produkcję o wysokim wkładzie technologii, dużej wartości dodanej i efektywnym wykorzystaniem energii. W tym celu rząd zagwarantował przedsiębiorcom odpowiednie fundusze, kredyty i ulgi podatkowe, by ich zachęcić do badań, wdrożeń i wzrostu wydajności. Koło Taipei utworzono tzw. Park Naukowy będący sferą ekonomiczną specjalizującą się w wytwarzaniu i eksporcie nowoczesnych produktów. Dotyczy to przemysłu informatycznego, telekomunikacji, półprzewodników, elektroniki, automatyki i ochrony środowiska. Każda z tych gałęzi posiada silny potencjał rynkowy i osiąga roczną stopę wzrostu 13,6 %. W 1996 r. łączna wartość produkcji tego przemysłu sięgnie 61 miliardów dolarów USA.

Usługi

Usługi mają największy udział w wytwarzaniu dochodu narodowego (np. w latach 1988-1992 wzrósł z 51,5 % do 55,1 %). Wskaźniki sugerują podtrzymanie tego trendu, gdyż główne gałęzie przemysłu usług na Tajwanie: hotele, restauracje, lunaparki, firmy konsultacyjne i konsolacje finansowe, handel hurtowy i detaliczny, składowani, usługi publicystyczne zbierają plony z operowania w idealnym środowisku rynkowym Tajwanu. My skoncentrujemy się wszakże na krwiobiegu gospodarki, czyli na transporcie i łączności.

Sieć dróg Tajwanu była na początku lat 90. przeciążona; już w 1990 r. Tajwańczycy posiadali 2.154.000 samochodów osobowych a w 1992 r. rejestrowano miesięcznie około 13.000 nowych samochodów. Dlatego za sumę 300 miliardów dolarów USA do 1996 r. rozbudowano sieć torów i dróg. Zakończono prace przy Południowej Linii Kolejowej (było to ostatnie ogniwo systemu opasującego wyspę) i Drugiej Autostradzie Regionu Północnego (która zmniejszyła natężenie ruchu wokół Taipei i przyczyniła się do rozwoju gospodarczego obszarów leżących w północnej części Tajwanu). Linia Szybkiego Transportu Kolejowego połączyła Taipei na północy z Kaohsiung na południu (podróż tą linią z Taipei do Kaohsiung, przez Taichung i Tainan, zajmuje poniżej dwóch godzin!), zaś Masowy System Szybkiego Transportu Miejskiego w Taipei zagwarantował pracownikom szybki i łatwy dojazd do osiedli położonych w obszarze metropolitalnym.

Republika Chińska dbała także o dogodne połączenia z całym światem. Tajwan posiada cztery wielkie porty międzynarodowe. Są to: Keelung, Kaohsiung, Hualien i Taichung. Obsługiwały one co roku około 44.000 statków przybywających i wypływających, dokonując przeładunku średnio 810.000 ton towarów dziennie. Większa część towarów przewożona jest w kontenerach, co daje Republice Chińskiej trzecią pozycję na świecie pod względem przeładunku kontenerów, za Stanami Zjednoczonymi i Japonią. W latach 90. 24 międzynarodowe towarzystwa lotnicze utrzymywały połączenia do Republiki Chińskiej. Rejsy pasażerskie łączyły Tajwan z głównymi miastami południowo-wschodniej Azji, Korei, Japonii, Stanów Zjednoczonych, Kanady, Europy i Południowej Afryki.

Tajwańczycy dobrze wiedzą, jakie znaczenie ma we współczesnej gospodarce szybka informacja, dlatego wielką wagę przywiązywali do rozwoju telekomunikacji. Republika Chińska posiadała ponad 100.000 telefonów publicznych (jeden na 200 mieszkańców), co dawało jej szóstą pozycję w świecie. Ponad 220 państw i terytoriów łączyła z Republiką Chińską międzynarodowa sieć telefoniczna, z czego 186 można bylo osiągnąć poprzez sieć ISD. Generalny Zarząd Telekomunikacji wprowadził szeroki zakres nowych usług: Systemy Przywoływania, autotelefony, informację komputerową i sieć numeryczną dla Urzędów Celnych, łączność wideofoniczną między Kaohsiung i wyspami Penghu, a także Pakietowy System Przesyłu Danych, łączący ponad 30 krajów, w tym Stany Zjednoczone, Anglię, Francję i Japonię. Oferował także między narodowe usługi telekonferencyjne po między USA, Japonią, Singapurem i Tajwanem. Zarząd czynił wysiłki zmierzające do budowy skomputeryzowanej sieci łączności starając się, by przed końcem stulecia została oddana do użytku Zintegrowana Cyfrowa Sieć Usługowa. W 1991 r. działało w Republice Chińskiej 1210 urzędów pocztowych świadczących pełną obsługę oraz 11.331 punktów pocztowych, gwarantujących szeroki zakres usług. Urzędy pocztowe na Tajwanie realizują także proste usługi bankowe. Aby poprawić jakość świadczonych usług, większość urzędów pocztowych została połączona siecią komputerów. Międzynarodowe usługi ekspresowe wprowadzono w 1978 r. w ponad 70 regionach i gminach, dla ułatwienia handlu zagranicznego. Usługi Intelpostu i połączenia telefaxowe uruchomiono reagując na ogólną potrzebę transmisji dokumentów. Łączność taka istniała z Japonią, Koreą, Singapurem, Egiptem, Arabią Saudyjską, Wielką Brytanią, Brazylią, Macao, Cyprem, USA, Belgią, Szwecją i Izraelem.

Rolnictwo i rybołówstwo

Powierzchnia użytków rolnych na Tajwanie wynosiła 895.000 hektarów (1989), z czego 40,9 % wykorzystywane było pod uprawy długoterminowe, a pozostałe 59,1 % pod krótkoterminowe.

Rolnictwo Tajwanu jest zaliczane do najbardziej intensywnych w Azji. W latach 50. i 60. dla zwiększenia produkcji rozpoczęto uprawy intensywne. Należało zaspokoić wewnętrzne zapotrzebowanie na żywność oraz wytworzyć nadwyżki na potrzeby eksportu. W rezultacie łączny wskaźnik wydajności plonów wzrósł ze 174 w 1952 r. do 189 w 1965. W latach późniejszych jednak zmniejszył się ponownie, by osiągnąć zaledwie 132 w 1989 r.

Głównymi uprawami są ryż, pszenica, soja, kukurydza, herbata, trzcina cukrowa, arbuzy, kapusta, owoce cytrusowe, tytoń, jabłka, mango, ananasy i winogrona. Tajwan jest też (oprócz ChRL) największym producentem kamfory z kory drzew kamforowych. Ryż i inne uprawy specyficzne były podstawowymi we wczesnych latach 50. W 1952 r. ich wartość sięgała odpowiednio 50,2 % i 16,8 % całej produkcji rolnej. Rola tych upraw zmniejszyła się jednak znacznie: w 1989 r. procentowy udział ryżu, owoców i warzyw w całkowitej produkcji rolnej wyniósł odpowiednio 28, 29 i 22 %. Spośród zwierząt hodowlanych najbardziej rozpowszechniona jest trzoda chlewna.

W roku 1992 rolnictwo dostarczyło 3,5 % dochodu narodowego Tajwanu. Zgodnie z Sześcioletnim Planem Rozwoju udział rolnictwa w dochodzie narodowym powinien spaść jeszcze bardziej, osiągając w roku 1996 poziom 2,8 %. Te liczby znacznie odbiegają od danych przytaczanych czterdzieści lat temu, gdy rolnictwo dostarczało 32,2 % dochodu narodowego.

Ponieważ Tajwan jest terenem górzystym i bardzo gęsto zaludnionym, rybołówstwo odgrywa żywotną rolę jako źródło żywności oraz dochodu. Rząd promował rozwój tej gałęzi gospodarki poprzez budowę portów rybackich oraz związanej z nimi infrastruktury, pomagając w eksploatacji i konserwacji łowisk, propagując nowe metody i pracując nad systemem marketingu. W rezultacie połowy wzrosły ze 121.967 ton w roku 1952 do 1.371.681 ton w 1989. Średnia stopa wzrostu wyniosła 7 % rocznie. W 1989 r. dochody z eksportu produktów rybołówstwa zamknęły się sumą 1,3 miliarda dolarów USA. Tuńczyk i ryby tuńczykowate, krewetki, węgorze i głowonogi były podstawowym materiałem eksportowym. Około 330.000 osób zarabia na życie w różnych gałęziach przemysłu związanego z rybołówstwem.

Handel zagraniczny.

Aby przetrwać na wyspie ubogiej w surowce, o stosunkowo skromnym rynku wewnętrznym, Republika Chińska konsekwentnie uwzględniła niezwykle ważną rolę handlu zagranicznego jako integralnej części wszelkich strategii rozwoju. Wyniki statystyczne zarejestrowały ogromny przyrost, zarówno jakościowy jak i ilościowy, obrotów handlowych w latach 1950-1989. Nie było to łatwe, jeśli zważymy, że w okresie od września 1989 wzrosła wartość dolara USA o 47 %.

W roku 1990 wzrost obrotów handlu był wolniejszy i wyniósł 2,9 % (kwoty 121,9 miliarda dolarów USA) w porównaniu z 7,3 % w roku poprzednim. Dwa lata później ogólna wartość obrotów handlowych wyniosła 153,5 miliarda dolarów USA, co dało Republice Chińskiej 14 miejsce w świecie pośród narodów prowadzących handel. W roku 1990 Republika Chińska osiągnęła nadwyżkę handlową wysokości 12,5 miliarda dolarów USA, z czego 73 % należało do Stanów Zjednoczonych. Udział USA w obrotach eksportu spadł w 1992 r. do 28,9 % w porównaniu z 36,2 % w 1989, co dowodziło sukcesów Tajwanu w jego wysiłkach dla poszerzenia rynków zbytu. Inne ważne rynki to Honkong (18,9 % eksportu) i Japonia (10,9). Głównymi dostawcami są Japonia (30,3 %), Stany Zjednoczone (21,9) i Unia Europejska (17,3).

W 1992 r. elektronika, maszyny i sprzęt elektryczny (36,4 %), produkty tekstylne (14,5 %), metale i artykuły metalowe (7,9 %) oraz wyroby plastykowe i gumowe (6,7 %) były głównymi towarami eksportowymi. Równocześnie surowce rolne i przemysłowe (69,3 %), środki produkcyjne (17,8 %) i artykuły konsumpcyjne (12,9 %) składały się na import.

Silna zależność Tajwanu od handlu zagranicznego była również powodem, dla którego rząd musiał w wysokim stopniu liberalizować swą politykę handlową. Na początku lat 90. podjęto określone działania, wśród nich obniżkę taryf celnych (16 razy od 1971 r.) instytucjonalizację systemu handlu, zmniejszenie kontroli importu (m.in. zmniejszono ograniczenia importowe oraz – w 1987 r. – ograniczenia transakcji dewizowych w handlu zagranicznym), poszerzenie rynków zbytu, próbę zrównoważenia bilansu handlowego, przystąpienie do międzynarodowych organizacji monetarnych i gospodarczych jak GATT czy OECD, oraz generalne uproszczenie struktury systemu handlowego. Dziś przeciętne taryfy efektywnych ceł odpowiadają 5,7 % krajów przemysłowych.

Oświata

Rząd Republiki dbał o rozwój szkolnictwa rozumiejąc, że nie jest możliwa nowoczesna gospodarka bez światłej, wysoko wykwalifikowanej siły roboczej. Konstytucja Republiki zawiera podstawowe zasady dotyczące rozwoju oświaty. Wymaga ona, by nie mniej niż 15 % budżetu państwa, 25 % budżetu prowincji i 35 % budżetu gminy lub miasta przeznaczone było na oświatę (w 1992 r. na szkolnictwo przeznaczono 17,3 % budżetu Republiki); by dzieci z ubogich rodzin otrzymywały darmowe podręczniki; by wszyscy obywatele mieli równe możliwości zdobycia wykształcenia oraz by specjalne fundusze przeznaczono na rozwój szkół na obszarach ubóstwa.

Na system oświatowy składają się: edukacja przedszkolna, szkolnictwo podstawowe (2556 szkół w 1990 r.),szkolnictwo średnie, a więc gimnazja, licea i szkoły zawodowe (691); szkolnictwo wyższe: college’e (116) i uniwersytety (21); edukacja społeczna, w tym szkolnictwo uzupełniające (szkoły wieczorowe i kursy dla dorosłych), edukacja audio-wizualna; szkolnictwo specjalne; akademie sztuk pięknych; kultura fizyczna i korzystanie z pomocy instytucji kulturalnych. System dziewięcioletniej, obowiązkowej szkoły powszechnej został wprowadzony po raz pierwszy w czasie roku szkolnego 1968. Pierwsze sześć lat obowiązkowej nauki obejmuje edukacja na poziomie podstawowym, kolejne trzy na poziomie gimnazjalnym. Przez te dziewięć lat nauka jest całkowicie bezpłatna dla wszystkich obywateli Republiki Chińskiej.

Nic więc dziwnego, że społeczeństwo Republiki Chińskiej z jej 693.000 studentów (1990 r.) i wskaźnikiem piśmienności 93 % (1992) należało do najlepiej wykształconych na świecie.

Opieka społeczna

Tajwan należy do najzdrowszych krajów Azji. Kobieta żyła tu przeciętnie 77,2 lat, a mężczyzna 71,9. Wskaźnik śmiertelności niemowląt wynosił 5,05 na 1000 urodzeń. Nie jest to efekt jakieś „cudownej diety” czy zakodowanej w genach długowieczności, ale rezultat troski państwa o zdrowie społeczeństwa.

W kwietniu 1986 r. rząd zatwierdził plan nowego Systemu Opieki Medycznej Obszaru Tajwanu. Zgodnie z tym planem, Tajwan został podzielony na 17 regionów, posiadających własne ośrodki. Centra medyczne w każdym z regionów podlegały reorganizacji i obejmowały rolę ambulatoriów oraz szpitali lokalnych i regionalnych, zależnie od możliwości zapewnienia opieki lekarskiej na odpowiednim poziomie. Personel medyczny, którego jedną czwartą stanowili lekarze, liczył w 1990 r. 87.000 pracowników (na 10.000 mieszkańców 11,7 lekarzy). Na Tajwanie na jedno łóżko szpitalne przypadało 231 mieszkańców, mimo to budowano nowe szpitale. Istniało 86.639 miejsc szpitalnych, z których 60 % stanowiły szpitale prywatne, a 40 % publiczne.

Powszechnie prowadzone były wstępne i kontrolne genetyczne badania prenatalne oraz wykrywanie wrodzonych zaburzeń metabolizmu u noworodków. Niemowlęta były bezpłatnie szczepione przeciwko dyfterytowi, tężcowi, chorobie Heinego-Mediny, zakażeniu wątroby wirusem B oraz innym schorzeniom. Rząd nadzorował też działania zmierzające do zlikwidowania wrodzonych przypadków choroby Heinego-Mediny i różyczki oraz tężca noworodków do roku 1995, zaś odry do roku 2000. Ogólną kontrolą objęci byli też dorośli. Badania wykrywają przypadki chorób nowotworowych, choroby wieńcowej i cukrzycy. Około 3,2 miliona mieszkańców Tajwanu poddało się badaniom na obecność antyciał HIV.

Otaczając szczególna troską ludzi starych rząd Republiki Chińskiej kieruje specjalnym systemem opieki medycznej dla osób w podeszłym wieku; obywatele w podeszłym wieku na Tajwanie mają także prawo do bezpłatnej kontroli zdrowia, zniżek opłat w środowiskach transportu publicznego oraz za bilety wstępu do kin, parków itp. W Republice Chińskiej istnieje 14 rodzajów ubezpieczeń społecznych. Wszyscy zatrudnieni w wieku od 14 do 60 lat objęci są Ubezpieczeniem Pracowniczym. Gwarantuje ono rekompensatę za okres macierzyństwa, opiekę medyczną, emerytury, ubezpieczenie od kalectwa i śmierci. Ubezpieczenie wojskowe obejmuje tych, którzy służyli bądź służą w Siłach Zbrojnych Republiki i gwarantuje ubezpieczenia od kalectwa i śmierci oraz zapewnia emerytury. Inne typy ubezpieczeń dotyczą: ubezpieczenia pracowników państwowych, opieki lekarskiej, studentów i uczniów szkół prywatnych, oraz opieki medycznej rolników. W 1992 r. 58,4 % obywateli objęte było jednym z programów ubezpieczeń społecznych. Do 1994 r. cała ludność została objęta programem Państwowej Opieki Lekarskiej.

Dr Jarosław Tomasiewicz

Doktor nauk humanistycznych, adiunkt na Uniwersytecie Śląskim, specjalista w zakresie konfliktów asymetrycznych i radykalnej myśli politycznej, autor m. in. książek „Terroryzm na tle przemocy politycznej. Zarys encyklopedyczny” (2000), „Nowe idee dla Nowej Ery – między faszyzmem a anarchizmem” (2000), „Ugrupowania neoendeckie w Trzeciej Rzeczypospolitej” (2003), „Zło w imię Dobra. Zjawisko przemocy w polityce” (2009).

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
J. Tomasiewicz: Tajwański model rozwoju w latach 90-tych. Reviewed by on 8 kwietnia 2012 .

Wskaźnik wzrostu Tajwan to wyspa o powierzchni 36.000 km², z czego 60 % zajmują góry. Zamieszkuje ją 20,75 milionów ludzi, w wyniku czego gęstość zaludnienia wynosi tu 576 osób na kilometr kwadratowy. Bogactwa naturalne występują w znikomych ilościach: niewielkie złoża węgla, gazu ziemnego, wapnia, marmuru i azbestu; wydobywa się też ropę naftową, sól, srebro i

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

O AUTORZE /

Avatar

komentarze 2

  • sa tu takze spore zloza fosforu, ktore juz 200 lat temu przyciagaly chinskich przedsiebiorcow

    „w gospodarkę napędzaną przez przemysł, a ostatnio przez usługi” dokladnie tak jest, sa niesamowitym poziomie. co zwiazane jest takze z mentalnoscia, tutaj praca w uslugach to praca, bycie kelnerem czy sprzedawca nikomu nic nie ujmuje
    owo know-how jest od pewnego czasu transferowane do chin, wiele firm z tajwanu wyznacza tam w tym wzgledzie standardy

    oto dwie wspaniale pozycje nt rozwoju gospodarki tajwanskiej
    dokumentuja m.in. ze tajwan rozwijal sie raczej mimo, nie dzieki wladzom nacjonalistcznym
    znacznie wazniejszym czynnikiem byla trwajaca kilka dekad amerykanska pomoc gospodarcza i wojskowa
    amazon.com/Economic-Development-1860-1970-Publication-University/product-reviews/0300020872
    amazon.co.uk/Taiwan-study-foreign-self-help-development/dp/B0014MU8GO
    np. strony 110-120
    w sumie takich waznych ksiazek jest z kilkanascie, czesc ma kilkanascie lat i wiecej

    jak wiemy z ostatniej kampanii wyborczej rownosc spoleczna odchodzi do przeszlosci i powoli zaczyna sie robic darwinosko spolecznie

  • To artykuł dający dość dobre rozeznanie w sytuacji gospodarczej i społecznej Tajwanu
    w latach 90-tych XX w.Warto byłoby, uaktualnić te dane, bo np. w handlu zagranicznym
    z pewnością trzeba uwzględnić stosunki z ChRL.

Pozostaw odpowiedź