Artykuły,Filipiny news

W. Tomaszewski: Filipiny przed kolonizacją cz. 1

tumblr_lp9qgxp4ru1qajz2go1_400Powszechnie przyjmuje się, że historia Filipin zaczyna się od przybycia Hiszpanów, którzy w drugiej połowie XVI w. dokonali podboju wysp i stworzyli na nich chrześcijańską cywilizację, która stała się fundamentem dla rozwoju kraju i w swoim rdzeniu trwa do chwili obecnej. To w pewnym sensie prawda. Tak też w zasadzie przez wiele lat traktowano na Zachodzie historię tego kraju, począwszy od wydanej w 1609 r. książki wicegubernatora Filipin Antonio de Morgi Sucesos de las Islas Filipinas (Events on the Phillipine Islands).

Niemniej trzeba jednak jasno stwierdzić, że historia Filipin nie zaczęła się wraz z kolonizacją rozpoczętą przez Hiszpanów w1565 r., tak jak historia Polski nie rozpoczęła się zapewne od przyjęcia chrztu przez Mieszka I. Choć Filipiny podobnie jak Polska, przed i po chrystianizacji to dwa zupełnie różne kraje, to jednak Filipiny, w odróżnieniu od naszej ojczyzny, posiadają  udokumentowane historyczne źródła o swojej przedchrześcijańskiej historii, toteż obecnie możemy odtworzyć zarys struktury politycznej istniejącej na Wyspach zanim zjawili się tam Europejczycy.

Filipiny przedhistoryczne

Najstarsze ślady człowieka na Filipinach, jak dotychczas, datowane są na kilkadziesiąt tysięcy lat temu. Niemniej za pierwszych mieszkańców Filipin uważa się tzw. Negrytów, którzy przybyli tam drogą lądową, ca. 30 tys. lat temu, kiedy Filipiny, prawdopodobnie,  nie były jeszcze wyspami. Negryci przybyli z Afryki i są ludem o czarnej karnacji i kręconych włosach, wyglądem i rozmiarami przypominający Pigmejów.

Kilka tysięcy lat temu napłynęły na wyspy plemiona austronezyjskie, które bardzo szybko liczebnie zdominowały i wypchnęły Negrytów na niezamieszkałe górzyste tereny. Aktualnie ta ludność pochodzenia austronezyjskiego, dzieląca się na mnóstwo plemion, która przybyła przede wszystkim z Tajwanu, Wietnamu i Chin kontynentalnych, a także Malajów i wysp indonezyjskich, stanowi bezsprzecznie dominująca liczebnie grupę etniczną na Filipinach.

Okres państwowości przedhiszpańskiej

W X w. zaczęły powstawać pierwsze lokalne „królestwa”. Aż trzy z nich w różnym czasie powstały ma wyspie Luzon, dokładnie w tym miejscu, gdzie obecnie znajduje się centrum kraju, czyli Metro Manila, olbrzymie magalopolis liczące kilkanaście milionów ludzi. Tymi państwami były:

1. Królestwo Namayan leżące nad południowym brzegu rzeki Pasig przy zatoce Manila na wyspie Luzon.

2. Królestwo Tondo założone także w miejscu, gdzie znajduje się Metro Manila, ale na północnym brzegu rzeki Pasig. Historia tego królestwa nie jest dobrze znana, niemniej wiadomo, że prowadziło szeroki handel z Chinami, szczególnie za czasów dynastii Ming, stając się pewnym centrum dla chińskich towarów przesyłanych dalej do krajów południowo-wschodniej Azji.

3. Trzecim „królestwem” położonym na miejscu obecnej metropolii było królestwo Maynili.

Na początku XVI w. te trzy organizmy państwowe  zostały podporządkowane muzułmańskim władcom Brunei, którzy na południowym brzegu rzeki Pasig wybudowali fort o nazwie Maynila. Ten proces spowodował wzmożenie kolonizacji tego rejonu przez muzułmańskich Malajów.

Wkrótce jednak przybyli nowi wrogowie. Ten rejon w połowie XVI w. stał się terenem chińskiej ekspansji. Słynny chiński pirat Limahong najechał ten region. W ślad za nim zjawiła się ogromna chińska cesarska flota, próbująca złapać korsarza.

W epoce przedhiszpańskiej istniały na wyspach organizmy państwowe nie tylko w rejonie obecnej Manili. Na wyspach pomiędzy Luzonem a Mindanao powstała w XIII w. konfederacja Madjańska, będąca porozumieniem kilku księstewek, założona przez uciekinierów spod panowania muzułmańskich władców Borneo. Uważa się, że cywilizacyjnie była bardziej rozwinięta niż inne tubylcze organizmy państwowe na filipińskich wyspach.  Z tego względu z dość dobrym skutkiem odpierała wszelkie najazdy i ataki: królestw Tondo i Manylia, chińskiej floty, sułtanatu Sulu i radży Butuanu. Stworzyli własny system zarządzania, a także własne spisane prawo. Być może z tych powodów przybycie Hiszpanów nie było dla nich katastrofą w sensie szoku cywilizacyjnego.

Na wyspie Mindanao istniało królestwo Butuanu, będące znanym producentem wyrobów ze złota. Handlowe relacje tego państwa były bardzo szerokie i obejmowały wymianę z dalekimi krajami takimi jak: Chiny, Japonia, Indie, a nawet Persja. To było jedno z najstarszych państw na wyspach. Chińskie kroniki z początku XI w. opisują Butuan jako księstwo rządzone przez Hindusów wyznających buddyzm i mających silne powiązania z królestwem Czampa w Kambodży.

Jeszcze innym państwem, rządzonym przez Hindusów był radżanat Cebu. Radża pochodził z tamilskiej dynastii Chola rządzącej w południowych Indiach od III w. p.n.e.  Już po okresie świetności dynastii, maharadża z tej dynastii, która miała także posiadłości na Sumatrze, wysłał jednego z licznych książąt, żeby na filipińskich wyspach założył bazę dla przyszłej wyprawy. Książę po przybyciu na Cebu zbuntował się i założył tam własne państwo. Dynaści pochodzący z Sumatry byli bardziej pod wpływem miejscowej kultury i posługiwali się już językiem malajskim, niemniej wyznawali hinduizm. W 1521 r. za rządów radży Humaboda na wyspę przybył słynny odkrywca Magellan. W imieniu radży dowódcę hiszpańskiej floty witał jego bratanek Tupas. Kilkadziesiąt lat później Tupas już jako radża musiał stawić czoła wyprawie hiszpańskiego konkwistadora Lopeza de Legazpi, który przypłynął z Meksyku żeby podbić filipińskie wyspy. W bitwie nazwanej bitwą pod Cebu 27 kwietnia 1565 r. wojska hiszpańskie pokonały armię radży. 4 czerwca tegoż roku radża podpisał traktat, będący de facto bezwarunkową kapitulacją, w którym zrzekł się suwerenności i poddał się zwierzchnictwu króla Hiszpanii. Jednocześnie przyjął wiarę chrześcijańską. Tym samym księstwo istniejące trochę dłużej niż wiek przestało istnieć jako niezależne państwo. Do tego czasu hinduskie księstwa zajmowały dominującą pozycję pod względem cywilizacyjnego rozwoju na wyspach zarówno w sferze materialnej jak i niematerialnej.

Na wyspach znajdowały się także kolonie chińskie i japońskie będące spuścizną przede wszystkim handlu wysp z kupcami chińskimi i japońskimi oraz pokłosiem najazdów pirackich obu tych nacji. Na południu znajdowały się państewka założone przez muzułmanów. Najbardziej znane z nich to sułtanaty Sulu i Maguindanao.

Struktura społeczna i religijna

Ocenia się, że w okresie przed kolonizacją hiszpańską ludność filipińskich wysp liczyła pół miliona osób. Cywilizacyjnie mieszkańcy pólnocnych wysp, szczególnie Luzonu, mający handlowe kontakty ze światem, prezentowali wyższy stopień rozwoju niż plemiona z południa, które głownie zajmowały się rybołóstwem.

Ówczesne „królestwa” były faktycznie federacjami dość niezależnych wsi zwanych barangay. Każda taka wieś liczyła średnio 50-100 rodzin. Przeciętne wsie liczyły  kilkaset osób, ale były też liczniejsze, liczące kilka tysięcy dusz. Wsie były zazwyczaj zakładane na wybrzeżach (Filipiny mają ponad 7 tysięcy wysp), albo w głębi lądu nad rzekami, gdzie był dostęp do wody i gdzie żywiono się rybami.

Miejscowe plemiona czciły różnego rodzaju bóstwa, ale też mieli jedno naczelne, które uważali za stwórcę wszystkich rzeczy. Poza tym oddawali cześć przodkom. Społeczności tubylcze dzieliły się na trzy warstwy społeczne:

1. Przyboczni wodza – nie płacili podatku, towarzyszyli mu na wojnie i wiosłowali w jego łodzi. Przez cały czas przebywali w jego otoczeniu.

2. Największą grupę stanowili ludzie wolni lub wyzwoleni niewolnicy, którzy mieszkali we własnych domach lub chatach z własnymi rodzinami. Jednakże musieli, jak w feudalizmie, pełnić służbę na rzecz wodza, np. podczas zbierania ryżu, łowienia ryb, budowania domu wodza itd. Faktycznie ich stan można nazwać półwolnym, a ich społeczna pozycja była dziedziczna.

3. Niewolnicy – niewolnikami stawali się jeńcy wojenni, osoby które same się sprzedały, żeby uniknąć głodu oraz ci, którzy zostali nimi za długi. Jednakże na Filipinach ten stan nie był w tak tragicznym położeniu jak gdzie indziej. Niewolnicy nie byli przepracowani, a ich relacja z panem bliższa była pojęciu patron-klient. Niewolnictwo także było dziedziczne.

Niezmiernie egzotycznym rozwiązaniem był status dzieci, których jedno z rodziców było stanu wolnego, a drugie niewolnikiem. W takim przypadku pierwsze, trzecie, piąte itd. dziecko stawało się wolne, a drugie, czwarte, szóste itd. pozostawało w stanie niewolnym. Wspólnota wiejska była bardzo silna. Mężczyzna nie mógł jej opuścić bez jej zgody i poza tym był zobowiązany do zapłaty jakąś sumę pieniędzy. Gdy się ożenił z dziewczyną z innej wsi, to dzieci były dzielone dla obu wspólnot. Wspólnota dawała poczucie bezpieczeństwa swoim członkom łącznie z prawem do wywarcia zemsty za szkody poczynione jej członkom przez członków innej wspólnoty.

Słabość miejscowych struktur

Przed przybyciem Hiszpanów na Filipinach istniały już zalążki niemal wszystkich znaczniejszych cywilizacji i religii. Byli już tam przedstawiciele: islamu, buddyzmu, hinduizmu, taoizmu i szyntoizmu. Paradoksalnie, ale wyspy podbili i ukształtowali zgodnie z zasadami swojej religii, ci którzy przypłynęli ostatni: chrześcijanie. Być może zdecydowała słabość tych państewek, z których największe ograniczały się zapewne do kilkunastu wsi. Rządzone przez różnych wodzów, zwanych datu, lub hinduskich radżów czy muzułmańskich sułtanów stanowiły de facto polityczny plankton.

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
W. Tomaszewski: Filipiny przed kolonizacją cz. 1 Reviewed by on 15 kwietnia 2013 .

Powszechnie przyjmuje się, że historia Filipin zaczyna się od przybycia Hiszpanów, którzy w drugiej połowie XVI w. dokonali podboju wysp i stworzyli na nich chrześcijańską cywilizację, która stała się fundamentem dla rozwoju kraju i w swoim rdzeniu trwa do chwili obecnej. To w pewnym sensie prawda. Tak też w zasadzie przez wiele lat traktowano na

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

O AUTORZE /

Avatar

Pozostaw odpowiedź