Artykuły,Polecane,Publicystyka

T. Gerlach: Laos – dylematy rozwoju, cz. I

Położony w centrum półwyspu indochińskiego Laos jest otoczony przez znacznie od niego ludniejsze i bardziej rozwinięte gospodarczo państwa: Chiny, Tajlandię, Wietnam, Mjanmę (Burmę) i Kambodżę. Kontrasty w poziomie rozwoju między Laosem a sąsiadami są olbrzymie i dotyczą nie tylko gospodarki, ale także ilości ludności, gęstości zaludnienia, ukształtowania naturalnego czy, na tym tle, stanu infrastruktury komunikacyjnej[1]. Stwarza to Laosowi zarówno korzyści, jak i wyzwania, z którymi musi sobie radzić, by przetrwać.

Przez wieki tereny dzisiejszego Laosu były trudno dostępne i w związku z tym peryferyjne, a drogą komunikacji i transportu pozostawał Mekong, jako główna arteria wodna regionu. Historia i życie codzienne Laosu koncentrowało się wzdłuż tej rzeki. Dzięki obfitości jego wód rozwijało się rolnictwo, a zwłaszcza uprawy ryżu, będącego podstawą pożywienia. Nad brzegami rzeki tworzyły się ośrodki miejskie i stolice królestw: na północy Luang Prabang, a na południu Pakse (Champassak) czy Sawnnakhet.

Historycy ciągle spierają się, kiedy powstał Laos. Obszar, na którym leży dzisiejsze państwo, był stale polem krzyżowania się interesów i ekspansji różnych królestw. Podporządkowywali go sobie Khmerowie, Birmanczycy, Wietnamczycy.

That Luang, symbol państwa

That Luang, symbol państwa (fot. Tomasz Gerlach)

Historiografia laotańska początków Laosu upatruje w powstaniu królestwa Lane Sang w XIV wieku („krolestwo miliona sloni”) i panowaniu króla Fa Nguma (1353-1374), którego pomnik został kilka lat temu wzniesiony w Wientianie z wielkim ceremoniałem i z udziałem owczesnego I sekretarza partii i prezydenta państwa. Wprawdzie królestwo to nie przetrwało długo, ale zainicjowało powstawanie w następnych wiekach kolejnych ośrodków władzy królewskiej w Luang Prabang, Wientianie czy Champasaku.

Zakres ich terytoriów był płynny, ponieważ nie było wówczas zwyczaju wytyczania granic, a współczesne pojęcie terytorium państwa z zakreślonymi granicami pojawiło się dopiero w końcu XIX wieku w wyniku wpływów europejskich.

W XVIII/XIX w. przez ponad 100 lat nad królestwami Laosu panowali wladcy Siamu (1779-1893); w latach 1893-1945 wchodził on w skład francuskiej kolonii i jej protektoratu[2] w Indochinach; a w okresie II Wojny Światowej znajdowały się pod wpływami Japonii i Tajlandii. Ostatnie królestwo Laosu, utworzone przez francuską władzę kolonialną istniało w latach 1946-75. Stało się ono polem rywalizacji i konfliktów zimnej wojny. W 1975 roku, w wyniku wieloletniej „konfrontacji i walki ideologicznej między ówczesnym Zachodem (USA) i światem komunistycznym” powstała Laotańska Republika Ludowo-Demokratyczna (Lao PDR).

Laos jest państwem wieloetnicznym. Niemal połowę ludności stanowi około 60 grup plemiennych, co jeszcze bardziej komplikuje jego sytuację wewnętrzną. Trzonem populacji jest grupa Lao Lum, ludność zamieszkująca nizinne tereny nad Mekongiem. Statystyki dotyczące np. poziomu zycia i wytwarzanego PNB odnoszą się przede wszystkim do tych wartsw ludnosci, które zamieszkują tereny nizinne, skupiska wiejskie i miasta, położone nad życiodajnym Mekongiem, zajmujące okolo 30% terytorium kraju. Jest to najbardziej produkcyjna cześć Laosu. Reszta obszaru to tereny górzyste, do których dostęp stopniowo jest tworzony w miarę napływu inwestycji. Według dostępnych danych obecnie na okolo 6,5 mln mieszkancow Laosu tylko 2,5 do 3 mln uczestniczy i bierze czynny udział w życiu kraju.

Tradycyjna struktura społeczna, jaka panowała w Laosie, była oparta na kombinacji mitologii laotańskiej i buddyzmu. Buddyzm therawada, jaki się tu pojawił w XIV wieku, był tolerancyjny i zdolny do inkorporowania lokalnych kultów. Mity powstania Laosu, zarówno dotyczące zakresu terytorialnego, jak i pochodzenia społecznego, zostały wpisane w buddyjską koncepcję królewskości, zasług i karmy. Na tych głęboko wpojonych przekonaniach opierała się niegdyś królewska władza, jak i struktura społeczna. Światopogląd lao-buddyjski uwidaczniał się w corocznych ceremoniach, które odbywały się w Luang Prabang i były okazją do odnowienia całej tej struktury społeczno-ideowej, zapewniając jej przetrwanie na dalsze lata.

W krótkim czasie po przejeciu rządów w 1975 roku władze komunistyczne zaniechały zwalczania religii buddyjskiej, gdy wyznająca ją ludność stawiała opór, objawiający się w nieprzerwanym wypełnianiu dawnych rytuałów, w tym wspieraniu klasztorów i mnichów dobrowolnymi ofiarami.

Podobną ewolucję przeszedł stosunek nowych władz do tradycji rojalistycznych Laosu. Władze wprawdzie przyczyniły się bezpośrednio do fizycznego zniszczenia monarchii zaraz po przejęciu rządów (ostatni król zmarł z wycieńczenia i chorób w miejscu odosobnienia), ale już od wielu lat (obecnie) dawnym monarchom budowane są pomniki i ich imieniem nazywane są ulice. Do tradycji królestwa Lane Xang i pozostałych na tym terenie innych królestw odwołuje się dzisiejsza oficjalna historiografia i polityka pamięci historycznej, jaką uprawia partia. Partia laotańska w swej retoryce politycznej podkreśla, iż rządzi w wyniku zaistniałych realiów historycznych oraz że jest jedyną wiodącą siłą polityczną w kraju pełniącą rządy dla dobra interesu narodowego.

Świeżo zbudowany pomnik króla Chao Anouvonga w Wientianie nad Mekongiem

Świeżo zbudowany pomnik króla Chao Anouvonga w Wientianie nad Mekongiem (fot. Tomasz Gerlach)

Zgodnie z poprawkami z 2003 roku do konstytucji państwa w Laosie uznaje się wolność wyboru i wyznawania religii, a sam buddyzm traktowany jest jako jedna z uznanych przez państwo religii. Buddyzm nie ma wprawdzie statusu religii państwowej, ale buddyjskie święta i festiwale są także świętami państwowymi i wolnymi od pracy. Władze przyczyniają się do renowacji wielu świątyń (co widać najbardziej w stolicy).

Władze, prezentując się jako depozytariusz wartości buddyjskich, wykorzystały światopogląd buddyjski dla umacniania autorytarnego przywództwa politycznego. Sangha buddyjska, czyli United Lao Buddhist Association, została włączona do ideologicznej odnogi partii, jaką jest Lao Front for National Construction. Władze uznały też That Luang, stupę buddyjską wzniesioną w dawnych wiekach w Wientianie, za państwowy symbol narodowy.

Przez kontynuowanie tych tradycji nowe władze uzyskaly znaczne poparcie społeczne dla swych poczynań oraz wzmocnienie tytułu do rządzenia. Paradoksem Laosu jest przeplatanie nowej ideologii socjalizmu z tradycją buddyjską.

Istotne mechanizmy władzy są ukryte. Klasa rządząca to kilka tysięcy rodzin zaangażowanych w grze biznesowej. Jądro władzy tworzy 11-osobowe Biuro Polityczne partii oraz ponad 40-osobowy Komitet Centralny. Periodycznie, co 5 lat, zwoływane zjazdy partii ujawniają aktualną pozycję danego lidera w BP (od nr 1 do 11). Zewnętrzne oznaki nowej władzy to powiewające na budynkach publicznych, a czasem także prywatnych, czerwone flagi z emblematami sierpa i młota. Przypominają one, iż rządzi tu Laotańska Partia Ludowo-Rewolucyjna (LPRP)[3]. Wszystkie istotne stanowiska w państwie wymagają zatwierdzenia przez LPRP. Administracja (biurokracja) oraz media są silnie upolitycznione. Wolność wypowiedzi jest ograniczona i nie ma mowy, by się pojawił jakikolwiek konkurencyjny dla partii ośrodek opinii.

W latach 80-tych ówczesne władze musiały zareagować na szereg czynnikow zewnętrznych, które doprowadzily do zmiany pierwotnych planów zbudowania ustroju socjalistycznego w Laosie. Załamanie się systemu KS i upadek ZSRR w końcu lat 80-tych dały Laosowi suwerenność terytorialną i polityczną[4].

Reformatorzy, jacy pojawili się w partii podczas opracowywania konstytucji 1991 roku, pierwszej od chwili przejęcia władzy, zaproponowali publicznie m.in. wprowadzenie systemu wielopartyjnego oraz zbudowanie państwa demokratycznego. Zostali oni wyeliminowani z życia politycznego, aresztowani i zasądzeni na kary wieloletniego więzienia[5].

W Laosie nie ma opozycji. Nie miałaby ona zresztą szans na zaistnienie w systemie rozwiniętej inwigilacji i kontroli wszelkich przejawów inicjatyw obywatelskich. Przy braku działań opozycyjnych trudno sobie wyobrazić znaczące zmiany systemowe. Władze zajęte są przede wszystkim umacnianiem swego reżimu.

System rządów, jaki tu panuje, jest krytycznie postrzegany przez świat zewnętrzny. Krytyczne oceny dotyczą praw człowieka czy wolności religijnych. Laos w tych ocenach nie odpowiada wyobrażeniom czy kryteriom na przykład dotyczących podstawowych wolności i swobód demokratycznych. Jest to bardzo sporna kwestia.

Dr Tomasz Gerlach – były dyplomata, między innymi ambasador RP w Laosie


[1] Roczny PKB Laosu to 7,5 mld USD, to znaczy 790 razy mniej niż Chin, 14 razy mniejszy od wietnamskiego PKB, ok. 2% PKB Tajlandii. Od 2006 r. PKB/1 mieszk. zwiększył się 2 razy (z ok. 600 USD do ponad 1200 USD w 2011 r.).

[2] W 1893 r. Laos został włączony do francuskiej kolonii „IndoChina” (tj. Tonking, Annam, Cochin China, Kambodża and Laos). Podzielony na kolonie (władza bezpośrednia: Wientian, Champasak, Khammuane, Sawanakhet, Sarawan i Attapeu; protektorat: królestwo Luang Prabang obejmujące LPrabang, Sajaburi, Huakhong, Phongsali oraz strefę wojskową).

[3] Powstała podczas wojen indochińskich partia laotańska LPLR (LDRP) utrzymuje się niezmiennie przy władzy i nic nie wskazuje na to, by w najbliższych latach miała się zmienić tożsamość polityczna kraju. Biuro Polityczne liczy 11 członków, a KC – 61 członków.

[4] Należy wziąć pod uwagę nowe zależności. Mimo suwerenności terytorialnej i formalnie politycznej, Laos wskutek zwycięstwa partii komunistycznej jest zaliczany do kategorii państw, w których linię polityczną wyznacza ideologia socjalistyczna narzucana przez Chiny i Wietnam. Laos stara się od tych uzależnień uwolnić.

[5] Byli to Thongsouk Saisangkhai (w-min. nauki i technologii), Latsami Khamphoui (w-min. gospodarki i planowania) oraz Pheng Sakchittaphong (z Min. Sprawiedliwości). Podczas przygotowywania tekstu konstytucji państwa wystosowali list otwarty w sprawie reform politycznych, za co zostali aresztowani, a w 1992 roku osądzeni na wieloletnie wyroki więzienia za propagowanie idei antypaństwowych.

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
T. Gerlach: Laos – dylematy rozwoju, cz. I Reviewed by on 20 października 2014 .

Położony w centrum półwyspu indochińskiego Laos jest otoczony przez znacznie od niego ludniejsze i bardziej rozwinięte gospodarczo państwa: Chiny, Tajlandię, Wietnam, Mjanmę (Burmę) i Kambodżę. Kontrasty w poziomie rozwoju między Laosem a sąsiadami są olbrzymie i dotyczą nie tylko gospodarki, ale także ilości ludności, gęstości zaludnienia, ukształtowania naturalnego czy, na tym tle, stanu infrastruktury komunikacyjnej[1].

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

O AUTORZE /

Avatar

KOMENTARZE: 1

  • Niniejsze zapiski przeniosły mnie do wspomnień …

    Kraj bardzo gościnny i taki zupełnie swojski, bardzo swym magnesem mnie przyciągnął do siebie.
    Spokój dla duszy i dla ciała, mam wrażenie żyć tam w zwolnionym rytmie, nigdzie sie nie spieszyć, mieć dużo czasu.

    Nic dziwnego były to moje wakacje. Chętnie tam powrócę kiedyś.

    Dziękuję za ciekawy materiał

Pozostaw odpowiedź