Artykuły,Publicystyka

T. Burdzik: Indonezyjskie społeczeństwo a islam – 20 lat po upadku reżimu Suharto

Od czasu upadku w 1998r. reżimu wieloletniego prezydenta Indonezji, Suharto, kształt indonezyjskiego społeczeństwa uległ zmianie wskutek przemian w obrębie islamu. Miało na to wpływ wiele czynników, zarówno społecznych, takich jak wolność słowa, która była ograniczana, czy też ekonomicznych, związanych z koniecznością dostosowania się do nowych uwarunkowań rynkowych. Również globalizacja – w szczególności przepływ informacji, istotny w kontekście  działalności muzułmańskich organizacji terrorystycznych  –  odegrała znaczącą rolę. Wszystkie te czynniki wpłynęły na obecny indonezyjski islam, który na przestrzeni lat uległ radykalizacji.

Koran/Źródło: Tomasz Burdzik

Od upadku rządów prezydenta Suharto w 1998r.  można zauważyć znaczący wzrost znaczenia islamu w przestrzeni publicznej.

Widocznymi przejawami potwierdzającymi tę tezę jest polityka indonezyjskich władz, jak również islamizacja przestrzeni publicznej przejawiająca się w postępującej cenzurze indonezyjskich mediów, kultury, jak również zmianom zachowania społeczeństwa indonezyjskiego.

Dominacja islamu w przestrzeni publicznej wynika nie tylko z oczywistego faktu dominacji muzułmańskiej większości religijnej (blisko 90% Indonezyjczyków z 260 milionów obywateli to muzułmanie, lecz islam nie jest religią państwową). W ostatnich latach nasiliły się wystąpienia populistycznych radykałów islamskich, czego najwymowniejszym przejawem były demonstracje przeciwko chrześcijańskiemu gubernatorowi Dżakarty wywodzącemu się z chińskiej mniejszości etnicznej, Basukiemu „Ahokowi” Tjahaj’y Purnamy, na czele z demonstracją z 2 grudnia 2016r. (Aksi 212 – Aksi 2 Desember), będącą największą manifestacją uliczną w historii Indonezji.

Seria manifestacji organizowanych przez radykałów stanowi jaskrawy wyraz siły radykalnego islamu, jak również ustępliwości rządu obawiającego się konfrontacji z liderami  prowadzącymi swą działalność w imieniu rzekomej „obrony islamu”.

Szczególną rolę w tym zakresie odegrał indonezyjski Front Obrońców Islamu (Front Pembela IslamFPI)  stanowiący jeden z najbardziej aktywnych radykalnych ruchów muzułmańskich legalnie funkcjonująch w Indonezji. Sam rząd, jak również sądownictwo (vide: kazus Ahoka, który został skazany na karę dwóch lat pozbawienia wolności) nie przeciwstawiają się w dostateczny sposób islamizacji przestrzeni publicznej, naruszającej indonezyjską doktrynę promującą multikulturowy naród, jaką jest Pancasila.

Nie można łudzić się, iż celem organizatorów manifestacji było cokolwiek innego, aniżeli wykluczenie z dalszej gry politycznej Ahoka (ubiegającego się o reelekcję na urząd gubernatora), którego działania spotkały się z uznaniem mieszkańców Dżakarty. Odwoływano się do sentymentów religijnych oraz zaszłości kolonialnych (gdzie chrześcijanie byli nadreprezentowani w administracji czy armii), co stanowi przykład, iż posługiwanie się religią jako narzędziem walki politycznej jest czymś zwyczajnym.

Dość wspomnieć o wieloletnich działaniach zdelegalizowanej w zeszłym roku organizacji Hizbut Tahrir Indonesia (HTI) funkcjonującej głównie w środowiskach akademickich, która została rozwiązana na podstawie art. 59 UU No.17/2013 (Rancangan Undang-Undang tentang Organisasi Kemasyarakatan – ORMAS), który delegalizuje organizacje sprzeczne z Pancasilą. Rozwiązanie HTI miało bardziej wizerunkowy charakter, niż stanowiło dowód walki z radykalizmem islamskim. Trzeba tu wspomnieć o niczym nieskrępowanym funkcjonowaniu Front Pembala Islam (FPI), Forum Ukhuwah Islamiyah (FUI), Partai Keadilan Sejahtera (PKS) czy też Persatuan Islam (PERSIS), mówiąc jedynie o najważniejszych graczach polityki, a nie wspominając o działalności organizacji terrorystycznych na terytorium Indonezji. W tym kontekście można przywołać stosunkowo niedawne ataki terrorystyczne z 13 maja br., przeprowadzone w Surabai oraz Sidoarjo, czy też sięgając nieco wcześniej, ataki z lutego br., wymierzone w chrześcijan w Yogyakarcie. Mając na uwadze terroryzm, niewątpliwie należy wspomnieć o wzroście nietolerancji religijnej, czego dowodem są badania Setara Institute, co nie powinno dziwić, mówiąc o postępującej islamizacji dyskursu oraz sfery publicznej indonezyjskiego społeczeństwa.

Islamizacja jest nierozłącznie związana z arabizacją indonezyjskiego islamu.

Arabizacja religii nastąpiła poprzez odstąpienie od wizji „indonezyjskiego islamu” (Islam Nusantara) promowanej przez byłego prezydenta Indonezji, a zarazem przewodniczącego sunnickiej organizacji Nahdlatul Ulama (NU), Abdurrahmana Wahida (zwanego Gus Durem), a zwrotowi ku ortodoksyjnej wersji, przejawiającej się w spychaniu niewygodnych z punktu widzenia radykałów duchownych prezentujących progresywne stanowisko.

W kontekście arabizacji indonezyjskiego islamu (a zarazem społeczeństwa), w pierwszej kolejności należy wspomnieć o finansowaniu, odgrywającym fundamentalną rolę w rozpowszechnianiu islamu oraz kreującemu określony światopogląd.

Indonezyjskie elity pochodzące z czasów początków indonezyjskiej niepodległości były wykształcone na Zachodzie – po upadków rządu Suharto nastąpiło odwrócenie sytuacji, tzn. kształcono elity w krajach arabskich. Istotny wpływ odgrywają indonezyjscy beneficjenci państw arabskich studiujących za granicą na muzułmańskich uczelniach, stanowiący późniejszą elitę indonezyjskiego społeczeństwa (dość wspomnieć jako o wiodącym przykładzie, cieszącym się milionami wyświetleń muzułmańskim kaznodziei wykształconym na egipskim Al-Azhar, Abdulu Somadzie).

Skoro mowa o Somadzie, również warto zainteresować się popularnością programów w indonezyjskiej wersji serwisu Youtube – obecnie mamy okres ramadanu, więc popularność wokalistki Ya Maulany i jej religijnie zorientowanych utworów nie powinna dziwić. Zgoła odmiennie sytuacja prezentuje się w kontekście popularności wystąpień muzułmańskich duchownych, ustadów i imamów może już intrygować, biorąc pod uwagę fakt, iż w przeszłości indonezyjskie społeczeństwo było bardziej otwarte na dyskurs, a mnie zorientowane na kwestie religijne, które stały się wręcz wiodącym tematem społeczno-rozrywkowym. Można odnieść się do odwróconej „inwazji kulturowej” (ghazwul fikri), jednakże oponentami nie są kraje Zachodu, lecz Indonezyjczycy sami siebie radykalizujący poprzez postępującą islamizację sfery rozrywkowej.

Przedstawione zjawiska nie dotyczą wyłącznie świata dorosłych.

Dumą dla rodziców staje się występ dziecka w programie ”Hafiz Indonesia”, w którym dzieci recytują Koran. Jednym z prowadzących jest Arab, Syekh Ali Jaber, jednakże na tym się nie kończy. Indonezyjczycy o arabskim pochodzeniu etnicznym mogą liczyć na szczególne uznanie, więc mamy promującą kosmetyki Tasyę Farasyę. W aspekcie pochodzenia rozchodzi się – co może budzić zdziwienie – jedynie o kwestię wyglądu, gdyż arabski wygląd w indonezyjskiej perspektywie uznawany jest za atrakcyjny, jednakże obecność Araba może służyć podniesieniu prestiżu danego wydarzenia o islamskich konotacjach, tak jak ma miejsce w przywoływanym już „Hafiz Indonesia”.

W kontekście przemian na linii społeczeństwo-islam po upadku reżimu Suharto warto zwrócić uwagę na sferę codziennego zachowania, zdeterminowaną przez religię,  poczynając od ubioru.

Przywołajmy kwestię hidżabu, który nie był niegdyś popularny, a obecnie jest wręcz oczekiwany pośród indonezyjskich muzułmanek. Szerokim echem odbiło się w Indonezji zaprzestanie noszenia hidżabu przez celebrytkę Rinę Nosę, co mogłoby się wydawać prywatną decyzją, nie budzącą kontrowersji, a jednak takowym nie było. Również noszenie strojów kąpielowych zostało ograniczone przez postępującą islamizację; o ile dawniej czymś zupełnie normalnym było ich noszenie przez kobiety na plaży czy też na basenach, to obecnie trudno zobaczyć taki widok.

Cenzura mediów skwapliwie kontroluje cielesność; dawniej w filmach ukazanie kobiety w bikini nie było czymś zaskakującym, to obecnie nie uświadczy się takiej sytuacji. Restrykcje dotknęły kobiece dekolty,  bikini postaci z kreskówek czy też uczestniczek konkursów piękności, które zostały poddane cenzurze poprzez zamazanie obrazu, jak również – co prawdopodobnie jeszcze bardziej kuriozalne – krowie wymiona.

Arabizacja odcisnęła swoje piętno również w sferze językowej, gdzie natywne, indonezyjskie pozdrowienia, coraz śmielej są/zostały zastąpione arabskimi. I tak zamiast selamat pagi („dzień dobry”) coraz częściej słyszy się arabskie as-salam alaykum, wszechobecne inshallah czy alhamdulillah w wiadomościach na komunikatorach internetowych oraz portalach społecznościowych, jak również wiele innych arabskich słów, z czym na taką skalę nie mieliśmy do czynienia w przeszłości.

Islamizacja indonezyjskiej przestrzeni publicznej, jak również radykalizacja islamu powstałe po upadku wieloletniego reżimu prezydenta Suharto są faktami o wielowymiarowym charakterze. Ze względów ilościowych przywołane w tekście zjawiska mają charakter wybiórczy, jednakże stanowią potwierdzenie zachodzących przemian, istotnych nie tylko dla Indonezyjczyków, ale również w kontekście stosunków międzynarodowych.

Trudno będzie przeciwstawić się postępującej radykalizacji islamu, jak również islamizacji sfery publicznej. Wymownym przykład stanowią kontrowersje związane z przywoływanym już kazusem byłego gubernatora Dżakarty, Ahoka. Mówiąc o stosunkowo nowych wydarzeniach, można przywołać kwietniowe, gwałtowne reakcje radykałów w odpowiedzi na publiczną recytację utworu „Ibu Indonesia” autorstwa córki pierwszego prezydenta Indonezji, Sukmawati Soekarnoputri.

Każdy głos sprzeciwu może zostać odebrany jako atak na islam, przez co pole do manewru dla rządzących pragnących przeciwstawić się islamskiej ideologizacji jest ograniczone, biorąc pod uwagę znaczący wpływ muzułmańskiego duchowieństwa oraz podążającego za duchowieństwem elektoratu podatnego na populistyczne hasła.

 

Tomasz Burdzik

Udostępnij:
  • 67
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    67
    Udostępnienia
T. Burdzik: Indonezyjskie społeczeństwo a islam – 20 lat po upadku reżimu Suharto Reviewed by on 2 czerwca 2018 .

Od czasu upadku w 1998r. reżimu wieloletniego prezydenta Indonezji, Suharto, kształt indonezyjskiego społeczeństwa uległ zmianie wskutek przemian w obrębie islamu. Miało na to wpływ wiele czynników, zarówno społecznych, takich jak wolność słowa, która była ograniczana, czy też ekonomicznych, związanych z koniecznością dostosowania się do nowych uwarunkowań rynkowych. Również globalizacja – w szczególności przepływ informacji, istotny

Udostępnij:
  • 67
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    67
    Udostępnienia

O AUTORZE /

Tomasz Burdzik

Doktorant, absolwent Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Trzykrotny stypendysta Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za wybitne osiągnięcia naukowe, stypendysta Ministerstwa Edukacji i Kultury Republiki Indonezji, stypendysta University of Lucerne School of Law, laureat Wyróżnienia Rektora UŚ za działalność naukową oraz popularnonaukową, dyplom najlepszego absolwenta Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Prowadzi badania wśród plemienia Dajaków na Borneo. W przeszłości prowadził zajęcia w indonezyjskich szkołach. Publikował m.in. w „The Jakarta Post”, „Tribun Travel”. Zajmuje się krajami ASEAN, w szczególności Indonezją oraz Singapurem. E-mail: [email protected]

Pozostaw odpowiedź