Wietnam

System polityczny Wietnamu

12 stycznia 2011 r. w Hanoi rozpoczął się XI Kongres Komunistycznej Partii Wietnamu. Kongresy KPW są centralnym, cyklicznym i najważniejszym wydarzeniem politycznym w Wietnamie. Podobnie jak podczas poprzednich Kongresów, po podsumowaniu realizacji dotychczasowych założeń zapadną decyzje dotyczące strategii politycznej na przyszłe lata, a także dokonane zostaną zmiany personalne na najwyższych stanowiskach partyjnych i państwowych.

Poniższy zarys systemu politycznego Wietnamu, jego struktury, funkcjonowania i ewolucji, stanowi tło dla określenia roli i miejsca Kongresów KPW w tym systemie. Jest to także punkt wyjścia analizy dotyczącej zakresu możliwych zmian (tych personalnych oraz dotyczących strategii), o których zadecydują delegaci na XI Kongres, jak też konsekwencji przyjętych rozstrzygnięć dla przyszłości Wietnamu.

Struktury partyjne i państwowe, organizacje społeczne

Fundamentalnymi zasadami leżącymi u podstaw wietnamskiego systemu politycznego są: (1) system partyjny oparty o jedno legalne ugrupowanie, (2) brak zasady trójpodziału władzy, (3) określona współzależność organów partyjnych i państwowych w procesie administrowania krajem.

Wietnamska scena polityczna jest w całości zagospodarowana przez ruch komunistyczny utworzony ponad 80 lat temu przez Ho Chi Minha. Zakres działania, cele polityczne oraz instytucjonalna forma ruchu zmieniała się wraz z okolicznościami historycznymi[1]. Swój aktualny kształt, struktury oraz nazwę Komunistyczna Partia Wietnamu otrzymała w 1976 r., kilka miesięcy po formalnym zjednoczeniu północnej i południowej części kraju. Organizacja partii oparta została na modelu obowiązującym powszechnie w państwach bloku socjalistycznego. Głównymi organami stałymi KPW są więc Komitet Centralny (liczący ok. 160 – 170 członków wybieranych przez delegatów na kongres), Biuro Polityczne (liczące ok. 15 – 20 członków wybieranych przez KC podczas kongresu) oraz Sekretarz Generalny jako szef partii, wybierany przez Biuro Polityczne. Instytucją zapewniającą przegląd kadr oraz realizowanie działań są wspomniane kongresy, od 1976 r. odbywające się cyklicznie co 5 lat[2]. Wyznaczają też one długość kadencji działaczy wybranych do KC i BP. Opisany system jest przenoszony analogicznie na szczebel lokalny. Organizacje partyjne w prowincjach inicjują każdorazowo z rocznym wyprzedzeniem przygotowania do kolejnych kongresów: wybierani są delegaci, przygotowywane są dokumenty programowe i postulaty.

fot: Grenouille vert, CC-BY-SA-3.0.

fot: Grenouille vert, CC-BY-SA-3.0.

Organy państwowe, choć na mocy konstytucji formalnie zostały oddzielone od partyjnych, to decydujący wpływ na ich obsadę zachowuje Komitet Centralny i Biuro Polityczne. Podczas kongresów dokonują one wyboru kandydata na Prezydenta SRW, którego formalnie zatwierdza Zgromadzenie Narodowe, a także Premiera i członków Rady Ministrów (spośród deputowanych do Zgromadzenia Narodowego). Zgromadzenie Narodowe jest organem władzy ustawodawczej i jako jedyne jest obsadzane w wyniku powszechnego głosowania. Obecnie Zgromadzenie liczy 493 deputowanych, zaś jego kadencja trwa 5 lat. Pomimo mandatu wyborczego organ ten posiada ograniczoną niezależność. O jego niezbyt wysokiej randze świadczy intensywność funkcjonowania, na którą składają się dwie sesje w ciągu roku. Proces stanowienia prawa jest ściśle związany i skoordynowany z decyzjami zapadającymi podczas plenum Komitetu Centralnego.

Listy kandydatów do Zgromadzenia Narodowego tworzy i zgłasza Wietnamski Front Ojczyźniany. Podobnie jak w przypadku modelu partyjnego, WFO jest rozwiązaniem charakterystycznym i typowym dla państw socjalistycznych. Stanowi strukturę nadrzędną dla wszystkich masowych organizacji społecznych[3], organizuje ramy ich działalności i sprawuje nad nimi kontrolę.

Ewolucja systemu politycznego Wietnamu w okresie doi moi

Poważne problemy wewnętrzne i zewnętrzne Wietnamu, które skłoniły kierownictwo partii do rozpoczęcia procesu reform w 1986 r. spowodowały dyskusję na temat kształtu systemu politycznego kraju. Z jednej strony, z powodu złego stanu państwa,  liczne stawały się opinie kwestionujące istniejący model i wzywające do wprowadzenia systemu wielopartyjnego. Z drugiej zaś także w dyskusjach wewnątrzpartyjnych dostrzegano potrzebę takich zmian w sposobie rządzenia, które pozwoliłyby skutecznie realizować reformy w sferze gospodarczej. Ramy dla ewentualnych modyfikacji stanowiło jednak utrzymanie systemu jednopartyjnego.

Oczekiwania części społeczeństwa oraz zagranicznych obserwatorów, którzy spodziewali się zmian także w systemie politycznym nie zostały spełnione. Podczas VI Kongresu KPW w 1986 r. kierownictwo partii zdecydowało, że gruntownej reformie miała zostać poddana jedynie gospodarka. Wydobycie kraju z ekonomicznej zapaści miało być jednak celem podrzędnym wobec zachowania „wewnętrznej stabilności” kraju, rozumianej przez władze jako możliwość dalszego trwania systemu jednopartyjnego. Jego utrzymaniu służyły działania przebiegające w dwóch kierunkach. Po pierwsze, utrzymane zostały mechanizmy ścisłej kontroli państwa nad społeczeństwem, które obejmowały m.in. przeciwdziałanie powstawaniu opozycyjnych organizacji o charakterze politycznym. Po drugie, w celu usprawnienia procesu rządzenia nieznacznym przeobrażeniom ulegał system wewnątrzpartyjny.

Oprócz historycznego zwrotu w polityce gospodarczej przeprowadzone zostały istotne zmiany personalne w kierownictwie partii. Wyłoniono przywództwo, które miało być zdolne do skutecznej realizacji przyjętych przez Kongres założeń. Na stanowisko Sekretarza Generalnego KPW wybrano Nguyen Van Linha, byłego przywódcę lokalnych struktur partii w Mieście Ho Chi Minh, zwolennika zdecydowanych reform. Jednocześnie swoje funkcje w Biurze Politycznym utracili działacze będący najbliższymi współpracownikami zmarłego pół roku wcześniej Sekretarza Generalnego Le Duana. Zwiększenie liczby polityków o proreformatorskich poglądach w Biurze Politycznym i Komitecie Centralnym nie zapewniło im przewagi wystarczającej do szybkiego wprowadzania przemian. Między frakcją „reformatorów” a „konserwatystów” utrzymywała się względna równowaga, która wymuszała podejmowanie decyzji w oparciu o konsensus i kompromis. Nguyen Van Linh rekompensował brak przewagi nowatorską, jak na wietnamskie warunki, polityką względnie otwartej prasy, dopuszczając krytykę działań władz i wywieranie presji na przyspieszenie przemian. Niejednokrotnie sam, pisząc pod pseudonimem w partyjnej gazecie Nhan Dan, piętnował negatywne zjawiska wewnątrz KPW, w tym przede wszystkim korupcję.

W 1990 r. rozpoczęły się przygotowania do VII Kongresu KPW. Przegląd dotychczasowych kierunków polityki oraz dyskusje nad ewentualnymi zmianami odbywały się na tle wydarzeń w Europie Środkowej oraz w ZSRR, gdzie wraz z wprowadzeniem reform gospodarczych upadały systemy polityczne oparte na władzy partii komunistycznych. Obawa przed podobnym rozwojem wypadków skłoniła kierownictwo KPW do korekt dotychczasowej polityki. Podczas VII Kongresu KPW, który odbył się w czerwcu 1991 r., zdecydowano o zaostrzeniu kontroli państwa nad społeczeństwem oraz o zahamowaniu tempa reform gospodarczych. Przyjętą linię polityczną miało realizować nowo wybrane przywództwo. Nguyen Van Linh, oskarżany o niezadowalający stan gospodarki oraz o wywoływanie konfliktów w partii, nie zdołał uzyskać poparcia członków Komitetu Centralnego. Nowym Sekretarzem Generalnym KPW został Do Muoi, zwolennik spowolnienia tempa przemian. W Biurze Politycznym i Komitecie Centralnym zachowana została równowaga między „reformatorami” a „konserwatystami”.

W czasie obrad VII Kongresu podjęta została także ważna decyzja o powołaniu Komisji Konstytucyjnej w celu opracowania nowej ustawy zasadniczej. Wypracowany projekt został przyjęty przez Zgromadzenie Narodowe 15 kwietnia 1992 r. Zapisy nowej konstytucji zmieniały w sposób istotny wietnamski system polityczny nie naruszając jednak jego fundamentów. Kompetencje organów państwowych i partyjnych zostały zmodyfikowane i wyraźnie rozdzielone. W miejsce Rady Stanu przywrócono urząd Prezydenta SRW[4]. Proces tworzenia prawa powierzono formalnie Zgromadzeniu Narodowemu. Wprowadzono także zasadę decentralizacji władzy, dzięki której kompetencje samorządów lokalnych miały być stopniowo rozszerzane. Potwierdzono dotychczasowy dorobek reform ekonomicznych, m.in. poprzez zapisanie gwarancji dla inwestorów, praw użytkowników gruntów i rynkowych reguł funkcjonowania gospodarki. Projekty przyszłych ustaw miały być zgodne z duchem doi moi. W nowej konstytucji zachowano pewne obowiązujące wcześniej przepisy i zasady: m.in. powtórzony został artykuł z Konstytucji z 1980 r. o przewodniej roli Partii w życiu społecznym i politycznym, ponownie nie wprowadzono trójpodziału władzy, ani prawa własności ziemi.

Nowa ustawa zasadnicza polepszyła funkcjonowanie organów państwa. Usprawnieniu uległ zwłaszcza proces legislacyjny. Czas pracy nad ustawami został skrócony, zaś jakość przyjmowanych przepisów wzrosła. Dzięki temu możliwe stało się m.in. uchwalenie pierwszego w historii Wietnamu Kodeksu Prawa Cywilnego w 1995 r. oraz opracowanie założeń reformy samorządu terytorialnego. Negatywnym skutkiem rozszerzenia uprawnień samorządów, przy jednoczesnym braku wprowadzenia mechanizmów kontrolnych, stała się eskalacja korupcji.

Sukcesy gospodarcze Wietnamu w połowie lat 90. utwierdzały kierownictwo KPW w przekonaniu o słuszności kierunków politycznych obranych na VII Kongresie partii. Dlatego też efektem debaty podczas przygotowań do kolejnego zjazdu utrzymane były w duchu kontynuacji aktualnej linii politycznej. Podczas VIII Kongresu KPW (28 czerwca – 1 lipca 1996 r.) potwierdzono priorytetowe znaczenie „stabilności wewnętrznej” po raz kolejny zdecydowanie sprzeciwiając się możliwości wprowadzenia pluralizmu politycznego. Wypracowany model gospodarki uznano za zadowalający i nie wymagający korekt. Odrzucone zostały głosy proreformatorskich członków kierownictwa KPW nawołujące do pogłębiania przemian. Kongres ujawnił też coraz większe rozbieżności występujące między frakcjami w Komitecie Centralnym i Biurze Politycznym partii. Dotychczasowa zasada podejmowania decyzji poprzez konsensus degenerowała się do paraliżu decyzyjnego skutkującego odkładaniem istotnych często problemów do rozpatrzenia w przyszłości. Stało się tak m.in. w przypadku zmian personalnych, które z powodu braku porozumienia podjęto dopiero w następnym roku podczas sesji Zgromadzenia Narodowego we wrześniu oraz Plenum KC KPW w grudniu 1997 r. Tran Duc Luong został wybrany prezydentem SRW w miejsce gen. Le Duc Anha, funkcję premiera objął Phan Van Kai zastępując Vo Van Kieta. Największe kontrowersje i spory powodowała obsada stanowiska Sekretarza Generalnego KPW. Ostatecznie wybrany został gen. Le Kha Phieu, długoletni szef pionu politycznego Wietnamskiej Armii Ludowej. Nowe kierownictwo partii nie uwolniło się od wspomnianego paraliżu politycznego, który ujawnił się z całą mocą podczas kryzysu finansowego w Azji Południowo – Wschodniej na przełomie 1997 i 1998 r. Dopiero masowe protesty obywateli, coraz mocniej odczuwających skutki kryzysu, skłoniły władze do podjęcia działań. Daleko posunięta ostrożność oraz stosowanie półśrodków przy rozwiązywaniu problemów były cechami charakterystycznymi rządów gen. Phieu. W efekcie tempo rozwoju gospodarczego Wietnamu spadło, zaś niezadowolenie społeczne wzrosło. Zmniejszało to szanse urzędującego Sekretarza Generalnego na reelekcję, co potwierdzały wyniki pierwszych obrad przygotowawczych do IX Kongresu KPW toczonych na przełomie 1999 i 2000 r. Osobista ambicja skłoniła gen. Phieu do podjęcia działań w celu utrzymania stanowiska. Wśród użytych środków znalazło się m.in. wykorzystanie służb specjalnych do inwigilacji członków Biura Politycznego. Ujawnienie tego faktu ostatecznie przekreśliło możliwość jego ponownego wyboru.

Wśród kandydatów do sukcesji najczęściej wymieniano ówczesnego Kierownika Wydziału Organizacyjnego Komitetu Centralnego Nguyen Van Ana oraz Przewodniczącego Zgromadzenia Narodowego Nong Duc Manha. Ostatecznie delegaci zgromadzeni na IX Kongresie (kwiecień 2001 r.) zatwierdzili decyzję Komitetu Centralnego KPW o powierzeniu funkcji Sekretarza Generalnego partii Nong Duc Manhowi. O jego wyborze zadecydowały osobiste predyspozycje[5] oraz umiarkowane poglądy, które pozwoliły mu zdobyć poparcie zarówno konserwatywnych, jak i proreformatorskich działaczy. Jego program polityczny opierał się na sześciu priorytetach: skutecznym przywództwie, usprawnieniu funkcjonowania struktur KPW, reformie konstytucyjnej, wsparciu rozwoju ekonomicznego kraju, reformie przedsiębiorstw państwowych oraz realizacji polityki społecznej wobec mniejszości etnicznych. Przedstawione postulaty były skorelowane z przyjętymi podczas Kongresu dokumentami: Raportem Politycznym oraz Społeczno – Gospodarczym Planem Rozwoju 2001-2010. W części Raportu dotyczącej sfery społeczno-politycznej wskazano ponownie na konieczność usprawnienia mechanizmów władzy w oparciu o istniejący model, tzn. przy zachowaniu systemu jednopartyjnego oraz priorytetowym znaczeniu „wewnętrznej stabilności” kraju. Pierwsze decyzje w tym kierunku podjęto jeszcze podczas IX Kongresu, a także na następujących po nim plenum KC KPW. Zredukowana została liczebność głównych organów partii: Komitetu Centralnego ze 170 do 150 osób, zaś Biura Politycznego z 19 do 15 osób. Wprowadzono także zasadę zakazującą ubiegania się o stanowiska w KC i BP działaczom, którzy przekroczyli 65. rok życia. Zlikwidowano także nieformalny organ KC, tzw. grupę doradców, której funkcjonowanie oceniono negatywnie[6]. Proponowana przez Nong Duc Manha reforma konstytucyjna doczekała się realizacji w czerwcu 2001 r. Biuro Polityczne KC KPW przyjęło wtedy ramowy plan zmian w wietnamskiej ustawie zasadniczej. W listopadzie 2001 r. Komitet Centralny przedstawił propozycje 32 poprawek do konstytucji. Zostały one oficjalnie przyjęte przez Zgromadzenie Narodowe miesiąc później. Do najważniejszych zmian można zaliczyć uznanie Wietnamu za „socjalistyczne państwo prawa” (art. 2), określenie wietnamskich emigrantów jako „nierozerwalną część narodu wietnamskiego” (art. 71) oraz rozszerzenie zakresu swobód działalności gospodarczej.

Wśród działań podjętych na rzecz poprawy funkcjonowania struktur partii najważniejsze dotyczyły zapobiegania korupcji. Dotychczasowa skala tego zjawiska powodowała znaczny wzrost społecznego niezadowolenia, prowadzący niekiedy do masowych protestów. Stanowiła ponadto czynnik coraz poważniej ograniczający możliwość rozwoju gospodarczego kraju. W czerwcu 2001 r. na mocy Dyrektywy 03 Biura Politycznego zostały wprowadzone przepisy wprowadzające wymóg ujawniania źródeł dochodów oraz majątku przez urzędników, a także ich indywidualną odpowiedzialność za działania korupcyjne, niewłaściwe zarządzanie państwowymi środkami finansowymi oraz nadużywanie kompetencji wynikających z tytułu pełnionego urzędu. Podjęte działania nie wpłynęły znacząco na zmniejszenie skali korupcji. Nie zdołały też zapobiec uwikłaniu w niejasne przedsięwzięcia przedstawicieli najwyższych organów państwa.

W kwietniu 2006 r. odbył się dziesiąty Kongres KPW. Dobry stan gospodarki w latach 2001-2006 oraz stabilna sytuacja polityczna ponownie spowodowały, że podjęte decyzje oraz uchwalone dokumenty utrzymane były w duchu kontynuacji dotychczasowych kierunków polityki. Przyjęty przez delegatów na Kongres Raport Polityczny, zarówno w części dotyczącej gospodarki, jak też polityki zagranicznej, zawierał założenia zbliżone do zawartych w Raporcie z 2001 r. Pozytywnie ocenione zostało sprawowanie funkcji Sekretarza Generalnego KPW przez Nong Duc Manha, którego mandat przedłużono na kolejną kadencję. Zmiany personalne przeprowadzono na innych kluczowych stanowiskach. Premierem SRW został Nguyen Tan Dung zastępując Phan Van Khaia, zaś Nguyen Minh Triet objął urząd prezydenta w miejsce Tran Duc Luonga. Dalszym przeobrażeniom uległ system wyłaniania członków Komitetu Centralnego. W porównaniu z poprzednim Kongresem wzrosła liczba kandydatur niezależnych oraz proponowanych przez lokalne struktury partii. Zmieniono też górną granicę wieku dla kandydatów do KC, obniżając ją do 55 lat. Ponownie stanowczo odrzucono też możliwość wprowadzenia systemu wielopartyjnego. Dalszemu zaostrzeniu uległ też kurs wobec negatywnych zjawisk wewnątrz KPW, w tym zwłaszcza korupcji.

Główne tendencje i ich dynamika w systemie politycznym SRW

Polityka doi moi, choć zorientowana na zmiany w polityce zagranicznej i gospodarczej, wpłynęła także na ewolucję systemu politycznego Wietnamu. W tym trwającym ponad 20 lat procesie można zauważyć kilka tendencji.

Jedną z nich jest modyfikacja kompetencji organów państwa w kierunku trójpodziału władzy i ich oddzielanie od organów partyjnych. O ile w połowie lat 80. XX w. Rada Ministrów oraz Zgromadzenie Narodowe były ciałami ściśle kontrolowanymi i podległymi Komitetowi Centralnemu i Biuru Politycznemu KPW, o tyle obecnie organy te posiadają znaczną samodzielność. Zmiany „w kierunku” nie oznaczają jednak osiągnięcia klasycznego trójpodziału władzy zbliżonego do modelu demokratycznych państw Zachodu. Specyfika całego systemu politycznego SRW wskazuje na niskie prawdopodobieństwo zaistnienia takiego modelu w przyszłości.

Kolejną tendencję stanowią przekształcenia zachodzące wewnątrz Komunistycznej Partii Wietnamu. Składają się na nie z jednej strony usprawnienia dotyczące funkcjonowania i administrowania samą strukturą partyjną. Z drugiej strony szczególny charakter systemu jednopartyjnego oznacza konieczność zagospodarowania szerokiego spektrum poglądów, choćby w celu przeciwdziałania tworzeniu alternatywnych ugrupowań politycznych. Dlatego też ramy wewnątrzpartyjnego dyskursu są rozszerzane, zaś proces decyzyjny ulega „demokratyzacji” poprzez stopniowe delegowanie kolejnych uprawnień do niższych i bardziej kolegialnych organów partii.

Opisane zmiany, w założeniu kierownictwa KPW, mają utrwalać i utrzymywać system jednopartyjny i „wewnętrzną stabilność” w Wietnamie. Jest to czynnik constans, który wraz z wymienionymi trendami pozostaje aktualny także w kontekście decyzji podejmowanych podczas tegorocznego, XI Kongresu KPW.


[1] Pierwsze założone w 1930 r. przez Ho Chi Minha ugrupowanie nosiło nazwę Wietnamskiej Partii Komunistycznej. Rok później nastąpiła reorganizacja i zmiana nazwy na Komunistyczną Partię Indochin. W 1951 r., w celu stworzenia pozorów szerszej bazy politycznej, utworzona została Partia Pracujących Wietnamu. Po formalnym zjednoczeniu północnej i południowej części kraju w 1976 r. powołano jednolitą strukturę, której nadano nazwę Komunistycznej Partii Wietnamu.

[2] Pierwsze trzy kongresy odbyły się w latach 1935, 1951 i 1960.

[3] Do systemu masowych organizacji społecznych w Wietnamie zalicza się m.in. Wietnamską Federację Kobiet, Związek Młodzieży im. Ho Chi Minha, Wietnamską Konfederację Pracy, Wietnamską Federację Rolników, itp. Więcej w: Małgorzata Pietrasiak, System Polityczny Socjalistycznej Republiki Wietnamu, „Azja – Pacyfik”, t. 12, 2009 r., str. 48.

[4] Jak wspomniano, formalnie wybieranego przez Zgromadzenie Narodowe na pięcioletnią kadencję.

[5] Nong Duc Manh posiadał opinię człowieka kompromisu, a także sprawnego organizatora prac Zgromadzenia Narodowego podczas pełnienia funkcji Przewodniczącego tego organu.

[6] W grupie doradców zasiadali emerytowani członkowie Biura Politycznego, co pozwalało im w sposób honorowy redukować zaangażowanie w politykę. Pomimo braku formalnych kompetencji, ich wpływ na Komitet Centralny oraz Biuro Polityczne (głównie w wyniku działań zakulisowych oraz powiązań personalnych) pozostawał znaczny. Był on widoczny zwłaszcza podczas kadencji Le Kha Phieu, skonfliktowanego ze znajdującym się w grupie doradców byłym Sekretarzem Generalnym KPW Do Muoiem.

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
System polityczny Wietnamu Reviewed by on 25 stycznia 2011 .

12 stycznia 2011 r. w Hanoi rozpoczął się XI Kongres Komunistycznej Partii Wietnamu. Kongresy KPW są centralnym, cyklicznym i najważniejszym wydarzeniem politycznym w Wietnamie. Podobnie jak podczas poprzednich Kongresów, po podsumowaniu realizacji dotychczasowych założeń zapadną decyzje dotyczące strategii politycznej na przyszłe lata, a także dokonane zostaną zmiany personalne na najwyższych stanowiskach partyjnych i państwowych. Poniższy

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

O AUTORZE /

Avatar

Pozostaw odpowiedź