Japonia

System partyjny Japonii do 1945 roku

Partie polityczne w Japonii zaczęły powstawać na fali reform ery Meiji. Na podstawie Konstytucji Meiji (1887) stworzono parlament, który miał wyrażać opinie ludu. Powstanie parlamentu wymagało wytypowania reprezentantów, którzy weszliby w skład tego gremium. Najlepszą kuźnią elit politycznych wydają się w takim wypadku dobrowolne, sformalizowane, reprezentujące interesy określonych grup formalne struktury – partie polityczne.

Powstanie parlamentu z pewnością miało niebagatelny wpływ na rozwój systemu politycznego, ale pierwsze ugrupowania polityczne pojawiły się wcześniej, stworzone na bazie dawnych koterii arystokratycznych – klanów wspierających określony ród, chroniących jego włości i interesów na dworze cesarskim.

parlament_japonii

Pierwszą partią było Publiczne Stowarzyszenie Patriotów (Aikoku Kōtō), utworzone w styczniu 1874 roku.[1] Ideały prawicowe reprezentowane były przez Partię Liberalną (Jiyūtō), założoną przez Taisuke Itagaki w 1881 roku[2] oraz Partię Konstytucyjnych Reform (Rikken Kaishintō), założoną przez Shigenubu Ōkumę w marcu 1882 roku. W czerwcu 1889 roku obie partie połączyły się w Partię Konstytucyjnych Rządów (Kenseitō), która później zmieniła nazwę na Partię Postępu (Shimpotō).

Proces liberalizacji życia publicznego napotykał pewne przeszkody. Uchwalone w 1875 roku prawo prasowe dopuszczało cenzurę, a ,,prawo ochrony pokoju” z 1887 roku ograniczało działalność partii politycznych ogólnymi przepisami dotyczącymi zachowania porządku publicznego.[3]

Partia Konstytucyjnych Rządów sformowała pierwszy w historii kraju gabinet z premierem Ōkumą na czele. Jednak cztery miesiące po powstaniu rozpadła się ona na dwie części. Wyłoniło się nowe ugrupowanie, którego nazwa: Partia Prawdziwie Konstytucyjnych Rządów (Kensei Hontō) miała wskazywać, kto najlepiej reprezentuje spuściznę swojej poprzedniczki. Pozostała część działaczy pod przywództwem Itō Hirobumiego we wrześniu 1900 roku utworzyła Stowarzyszenie Przyjaciół Rządów Konstytucyjnych (Rikken Seiyūkai).[4]

Partia Prawdziwie Konstytucyjnych Rządów w październiku 1916 roku  przekształciła się w Stowarzyszenie Konstytucyjne (Kenseikai). W czerwcu 1927 roku Stowarzyszenie Konstytucyjne wraz z grupą polityków ze Stowarzyszenia Przyjaciół Rządów Konstytucyjnych stworzyła Partię Konstytucyjno-Demokratyczną (Rikken Minseitō). Partia Konstytucyjno-Demokratyczna oraz Stowarzyszenie Przyjaciół Rządów Konstytucyjnych tworzyły gabinety w latach 1927-32.[5]

Po lewej stronie sceny politycznej pierwszą partią robotniczą była Partia Socjal-Demokratyczna (Shakai Minshutō), założona w maju 1901 roku. W 1926 roku trzy socjalistyczne partie: Ludowa Partia Socjalistyczna (Shakai Minshūtō)[6], Japońska Partia Robotniczo-Chłopska (Nihon Rōnōtō) oraz Partia Robotniczo-Chłopska (Rōdō Nōmintō) zgłosiły swych kandydatów do wyborów parlamentarnych. Dwie pierwsze partie weszły w skład parlamentu. W 1932 roku kilka niewielkich partii robotniczych stworzyło Powszechną Partię Socjalistyczną (Shakai Taishūtō). W 1937 roku powstała Japońska Partia Proletariatu (Nihon Musantō).[7]

W 1922 roku działalność rozpoczęła Japońska Partia Komunistyczna (Nihon Kyōsantō). Na skutek represji ze strony władz państwowych w 1924 roku partia uległa rozwiązaniu. W 1926 roku wznowiła działalność, ale tylko w podziemiu.[8]

Typowa dla pionierskiego okresu kształtowania się systemu politycznego jest mnogość powstałych ugrupowań. Początki systemu partyjnego w Japonii można zatem określić jako system wielopartyjny (1874-1940), który pod wpływem wydarzeń politycznych dość gwałtownie przeszedł w system monopartyjny (1940-45).
Gdy w 1932 roku zwolennicy rządów wojskowych zamordowali premiera, partie polityczne straciły wpływ na życie publiczne. W 1940 roku zdelegalizowano je. Miejsce dotychczasowych partii zajęło Stowarzyszenie Wspierania Władzy Cesarskiej, [9] które tylko formalnie miało stanowić alternatywę dla poprzednich partii, a w rzeczywistości było po prostu elementem aparatu władzy, bez jakichkolwiek możliwości aktywnego kształtowania polityki kraju.

Przegrana przez Japonię wojna zmiotła Stowarzyszenie ze sceny politycznej. Do zmian w życiu politycznym Japonii przyczyniły się nowa konstytucja oraz ,,Karta Praw”, uchwalone w 1945 roku. Dzięki liberalizacji systemu partyjnego jesienią 1945 roku zaczęły powstawać partie polityczne.[10] Powstały dwie silne partie, dlatego okres lat 1945-55 można nazwać systemem dwublokowym.

Konserwatyści zorganizowali się w dwie partie: Japońskiej Partii Liberalnej (Nihon Jiyūtō) przewodził książę Shidehara, a potem Hitoshi Ashida, zaś liderem Japońskiej Partii Postępu (Nihon Shimpotō) został Ichirō Hatoyama. Wiosną 1946 roku zastąpił go Shigeru Yoshida.[11] Japońska Partia Liberalna i Japońska Partia Postępu były kontynuatorkami przedwojennego Konstytucyjnego Stowarzyszenia Przyjaciół Polityki (Seiyūkai Minseitō) i zajęły miejsce na prawicy. Członkowie tychże partii partycypowali we władzy przed 1945 rokiem. Korzystając ze swych stosunków, zasobów finansowych i poparcia władz okupacyjnych, obu partiom udało się zdobyć znaczne wpływy w społeczeństwie.[12]

Po lewej stronie sceny politycznej z przedwojennych struktur swych partii reaktywowały się dwie partie: Socjalistyczna Partia Japonii (Nihon Shakaitō, SPJ) oraz Japońska Partia Komunistyczna (Nihon Kyōsantō, JPK).[13]

Jedyną nową partią była, utworzona 18 grudnia 1945 roku, Japońska Partia Współpracy (Nihon Kyōdōtō). Nie posiadała ona przedwojennych tradycji. Powstała jako partia centro-lewicowa, w swym programie akcentowała sferę związków zawodowych i prawa pracy.

W kwietniowych wyborach wzięło udział 267 komitetów wyborczych, lecz w zasadzie większość z nich była komitetami poparcia dla jednego polityka. Wybory wygrała Japońska Partia Liberalna, zdobywając 30 % poparcia. Drugi wynik należał do Japońskiej Partii Postępu – 20 %. Dalsze miejsca zajęły: Socjalistyczna Partia Japonii (SPJ) – 19 %, Japońska Partia Współpracy – 3 % i Japońska Partia Komunistyczna (JPK) – 1 %. Partie konserwatywne, łącznie z politykami występującymi jako kandydaci niezależni, zdobyły 63,5% głosów i 314 mandatów w 466-osobowej Izbie Reprezentantów. Japońskiej Partii Liberalnej i Japońskiej Partii Postępu zabrakło jednego procenta do rządzenia we dwójkę, więc do koalicji rządowej dokooptowały Japońską Partię Współpracy.[14]

Na prawicy zachodził proces intensywnych przekształceń. W maju 1945 r. Japońska Partia Współpracy razem z kilkoma mniejszymi partiami stworzyła Partię Współpracy Demokratycznej (Kyodo Minshu-tō), ta zaś w marcu 1947 r. połączyła się z Partią Ludową (Kokumin-tō) tworząc Partię Współpracy Ludowej (Kokumin Kyōdō-tō). W tym samym miesiącu Japońska Partia Postępu przekształciła się w Japońską Partię Demokratyczną (Nihon Misshu-tō).[15]

W wyborach w kwietniu 1947 roku partie konserwatywne zdobyły 59 % głosów, SPJ – 26,2 %, JPK – 3,7 %. Socjalistyczna Partia Japonii w wyborach do parlamentu w 1947 roku zdobyła najwięcej mandatów i utworzyła rząd z Tetsu Katayamą na czele. SPJ utworzyła koalicję z Japońską Partią Demokratyczną i Partią Współpracy Ludowej. W marcu 1948 r. Japońska Partia Liberalna oraz niewielki Klub Demokratyczny utworzyły Partię Demokratyczno-Liberalną (Minshu Jiyu-tō).

Na skutek sporów ideologicznych rząd Katayamy upadł, a socjaliści podzielili się.

W styczniu 1949 roku komuniści odnieśli sukces wyborczy, zdobywając 9,7 % głosów. Wyborcy SPJ zagłosowali tym razem na JPK. Socjaliści zdobyli 13,5 % głosów. Przesunięcie poparcia społecznego na lewo wywołane był powojennym kryzysem gospodarczym. Nie poradziły sobie z nim gabinety socjalisty Katayamy i konserwatysty Ashidy, a konserwatywny premier Yoshida zlekceważył postulaty robotników i zakazał strajków.[16] Mimo to konserwatyści w tych wyborach zwyciężyli, zdobywając łącznie 63 % głosów.

W lutym 1950 r. część prozjednoczeniowej frakcji działaczy Japońskiej Partii Demokratycznej i działacze Partii Demokratyczno-Liberalnej założyli Partię Liberalną (Jiyū-tō). Przewodniczącym PL został Shigeru Yoshida. Część członków Japońskiej Partii Demokratycznej z Partią Współpracy Ludowej utworzyła Ludową Partię Demokratyczną (Kokumin Minshu-tō).[17]

W wyborach do izby niższej w październiku 1952 r. Partia Liberalna zdobyła większość mandatów (51,5 %). W marcu 1953 roku wystąpił z niej Ichirō Hatoyama, który stworzył własne ugrupowanie – Partię Reform (Kaishin-to). Hatoyama doprowadził do rozłamu wewnątrz partii, ponieważ wszedł w spór ambicjonalny z Yoshidą – obaj chcieli stanowiska premiera, Yoshida ubiegł swojego rywala. Partia Reform oficjalnie powstała ,,jako wyraz niezgody na konstytucję w kształcie narzuconym przez Amerykanów”. Sprzeciw dotyczył zwłaszcza artykułu 9 konstytucji, który Yoshida interpretował jako wyrzeczenie się jakiejkolwiek aktywności w sferze bezpieczeństwa i obronności.[18] W listopadzie 1954 r. ugrupowanie Hatoyamy zmieniło nazwę na Japońską Partię Demokratyczną (Nihon Minshu-to).[19]

Do wyborów w kwietniu 1953 roku prawica i lewica przystąpiły rozdrobnione. Liberałowie Yoshidy zdobyli 42,7 % głosów, partia Hatoyamy – 8,8 %. Podział nie służył żadnemu ugrupowaniu, ponieważ partia Hatoyamy była zbyt słaba, aby mieć wpływ na rząd, a Yoshida nie mógł samodzielnie sformować rządu.[20] Spór między obu przywódcami został zakończony i 15 listopada 1955 roku Partia Liberalna i Japońska Partia Demokratyczna utworzyły Partię Liberalno-Demokratyczną, (Jimin-tō).

Szybka decyzja prawicy dotycząca zjednoczenia podyktowana była krokami ze strony socjalistów. Lewe skrzydło socjalistów zwyciężyło w rywalizacji o poparcie i w październiku 1955 roku lewica socjalistyczna zjednoczyła się, tworząc Socjalistyczną Partię Japonii (Nihon Shakaitō).[21]

W ten sposób powstał tzw. System 1955 roku, który trwał w Japonii aż do 1993 roku, czyli 38 lat.


[1] Większość badaczy (zob. Kōichi Kishomoto, op. cit., s. 88, J. Tubielewicz Historia Japonii, s. 359) uznaje pierwszeństwo Aikoku Kōtō, ale istnieją także głosy przeciwne: E. Pałasz-Rutkowska i K. Starecka jako pierwszą partię polityczną wymieniają Jiyūto. Aikoku Kōtō nie uznają za partię polityczną ze względu na małą liczbę członków, ograniczony zasięg oddziaływania i brak konkretnych programów. (zob. E. Pałasz-Rutkowska, K. Starecka, op.cit., s. 45).

[2] Partia ta wspierała rewolty przeciwko lokalnym przedstawicielom władz i w 1884 r., po aresztowaniach przywódców, uległa rozwiązaniu. Zob. Kodansha. (…), s. 207.

[3] Policyjna interwencja w wyborach w 1892 roku przyniosła dwudziestu pięciu zabitych i blisko czterystu rannych. Zob. W. G. Beasley, op. cit., s. 218.

[4] K. Kishomoto, op. cit., s. 88.

[5] Tamże, s. 89.

[6] Działaczem tej partii był Katayama Tetsu, który po wojnie został premierem socjalistycznego rządu. Zob. www.jcp.or.jp/english

[7] K. Kishomoto, op. cit., s. 89.

[8] P. Berton, The Japanese Communist Party and Its Transformations w: R. J. Hrebenar Japan’s New Party System, Westview Press 2000, tekst dostępny na stronie: www.jpri.org

[9] J. Tubielewicz, Historia Japonii., s. 415.

[10] E. Pałasz-Rutkowska, K. Starecka, op. cit., s. 195.

[11] Tamże., s. 232-233.

[12] W. Góralski, op. cit., s. 70-71.

[13] Kodansha. (…), s. 211.

[14] W. Góralski, op. cit., s. 71.

[15] Kodansha. (…), s. 212.

[16] E. Pałasz-Rutkowska, K. Starecka, op. cit., s. 205-207.

[17] Kodansha. (…), s. 212.

[18] www.jimin.jp/jimin/english

[19] G. L. Curtis The Japanese Way of Politics, s. 9.

[20] Kodansha.(…), s. 211.

[21] E. Pałasz-Rutkowska, K. Starecka, op. cit., s. 233.

Udostępnij:
  • 4
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    4
    Udostępnienia
System partyjny Japonii do 1945 roku Reviewed by on 25 maja 2010 .

Partie polityczne w Japonii zaczęły powstawać na fali reform ery Meiji. Na podstawie Konstytucji Meiji (1887) stworzono parlament, który miał wyrażać opinie ludu. Powstanie parlamentu wymagało wytypowania reprezentantów, którzy weszliby w skład tego gremium. Najlepszą kuźnią elit politycznych wydają się w takim wypadku dobrowolne, sformalizowane, reprezentujące interesy określonych grup formalne struktury – partie polityczne. Powstanie

Udostępnij:
  • 4
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    4
    Udostępnienia

KOMENTARZE: 1

Pozostaw odpowiedź