Indie,[ ANALIZY ]

Stosunki rosyjsko – indyjskie w dziedzinie energetyki, zbrojeń i przemysłu kosmicznego

W niniejszej analizie postanowiłam skupić się na problematyce stosunków między Federacją Rosyjską, a Indiami w sferze energetyki, zbrojeń oraz przemysłu kosmicznego oraz implikacją tych zagadnień dla bezpieczeństwa obydwu krajów. Głównym pytaniem, jakie stawiam jest rola, jaką w polityce zagranicznej Rosji odgrywają Indie oraz jak Indie postrzegają Rosje, jako partnera w stosunkach międzynarodowych. Ponadto, w jakim stopniu oba kraje wpływają na wzajemne bezpieczeństwo energetyczne oraz militarne[1].Analizę rosyjsko-indyjskich stosunków w dziedzinie energetyki, zbrojeń i przemysłu kosmicznego przedstawia Aleksandra Jaskólska.


Analizuję okres od początku XXI wieku, do podpisania między Rosja i Indiami porozumienia w sprawie cywilnego wykorzystania energii jądrowej 5 grudnia 2008 podczas wizyty prezydenta Rosji Dmitrija Miedwiediewa w Indiach. Podkreślić należy jednak, że aby całościowo zanalizować wyznaczone cele badawcze, niezbędne było odwoływanie do wydarzeń sprzed 2000 roku. Dlatego też zostały one uwzględnione w niniejszej pracy.

W rozdziale I przedstawiam zakres współpracy rosyjsko-indyjskiej w dziedzinie energii atomowej oraz naftowo-gazowej. Następnie Rosję i USA, jako konkurentów na indyjskim rynku energetycznym.

W rozdziale II skupiam się na wybranych aspektach związanych ze współpracą rosyjsko-indyjską w zakresie przemysłu zbrojeniowego, prezentuję umowy podpisane przez Rosje i Indie w kwestii zakupu broni. Zwracam również uwagę na współpracę technologiczną a konkretnie na projekt wyprodukowania myśliwca 5. generacji i problemy we współpracy Indii z Rosją, m.in. niedotrzymywanie przez Rosję terminów kontraktów, oferowanie przestarzałych technologii.

W rozdziale III przedstawiam wybrane aspekty związane ze współpracą w przemyśle kosmicznym. W kontekście tego zagadnienia omawiam dwa wspólne projekty Rosji i Indii. Projekt Chandrayaan-2, czyli budowa satelity oraz stworzenia satelitarnego systemu nawigacji GLONASS.

Rozdział 1

Współpraca rosyjsko-indyjska w sektorze energetycznym

1.1. Współpraca w dziedzinie energii atomowej

Rosja i Indie od początku XXI wieku wykazywały chęć podpisania porozumienia
w sprawie cywilnego wykorzystania energii jądrowej. Takie porozumienia Indie podpisały już ze Stanami Zjednoczonymi i Francją.
Umowa ostatecznie została podpisana podczas grudniowej (5 grudnia 2008) wizyty prezydenta Rosji Dmitrija Miedwiediewa w Indiach. Porozumienie ponadto traktuje o umieszczeniu w Kudankulam na terenie Indii czterech dodatkowych reaktorów oraz projekty budowy kolejnych elektrowni. Szczegóły zostały uzgodnione już w 2007 roku jednak dopiero podpisanie przez Indie układu ze Stanami Zjednoczonymi w sprawie kontroli indyjskich instalacji atomowych przez organizacje międzynarodowe umożliwiło podpisanie umowy z Moskwą
[2]USA konkuruje z Rosją w sprawie dostaw do Indii urządzeń nuklearnych wartości 80 miliardów dolarów. Sukces jednego z krajów zmieni układ bezpieczeństwa w Azji Południowo-Wschodniej. Podczas wizyty prezydenta Rosji, Wladimira Putina w New Delhi w dniach 25-26 stycznia 2006 roku, głównym tematem rozmów była kwestia dostaw paliwa nuklearnego oraz utworzenia „strategicznego partnerstwa” pomiędzy tymi krajami. Jednak premier Indii Manmohan Singh bardzo ostrożnie podchodzi do deklaracji ścisłej współpracy czy to z Rosją, czy z USA[3]. Kolejna wizyta prezydenta W. Putina w Indiach miała miejsce 25 stycznia 2007 roku. Jej skutkiem było podpisanie przez
W. Putina i Manmohan’a Singh’a oraz szefów agencji atomowych obu krajów, porozumienia w sprawie budowy przez Rosję czterech reaktorów jądrowych na terenie Indii. Umowa nie określa jednak, kiedy reaktory mają zostać wybudowane. Premier M. Singh bardzo ciepło wypowiadał się o stosunkach indyjsko-rosyjskich. Stwierdził, że b
ezpieczeństwo energetyczne jest najważniejszym wymiarem strategicznego partnerstwa pomiędzy Indiami a Rosją. Podkreślił pozycję Rosji, jako globalnego lidera w kwestiach energetycznych. Rosja jeszcze przed podpisaniem układu udzielała pomocy Indiom przy budowie dwóch 1000 MW reaktorów nuklearnych w Kudankulam. Planowane cztery reaktory jak już wspomniano również powstaną w Kudankulam
[4]. Premier M. Singh oświadczył, że paliwo oraz reaktory dostarczane przez Rosję będą pod stałą kontrolą Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA)[5]
Moskwie tak bardzo zależy na utrzymaniu bardzo dobrych stosunków z Delhi, że zadeklarowała pomoc w kwestii uzyskania przez Indie statusu stałego członka Rady Bezpieczeństwa ONZ. Podczas spotkania ministra spraw zagranicznych Rosji, Siergieja Ławrowa z ministrem spraw zagranicznych Indii Pranabem Mukherjee w New Delhi
w październiku 2008 roku oświadczył on po raz kolejny, że Rosja popiera dążenia Indii do
zajęcia stałego miejsca w Radzie Bezpieczeństwa ONZ[6].

 

1.2. Współpraca w sektorze naftowo-gazowym

 

Porozumienie podpisane podczas wizyty W. Putina w Delhi w styczniu 2007 roku traktuje nie tylko o współpracy względem energii atomowej, ale także o wspólnych inwestycjach w zakresie wydobycia i transportu ropy naftowej. Rosjanie potrzebują indyjskiego kapitału, aby zrealizować projekt naftowy Sachalin-3 oraz aby rozpocząć eksploatację złóż ropy naftowej w kraju Krasnojarskim oraz na Dalekim Wschodzie[7]. Należy pamiętać, że Indyjska spółka Oil and Natural Gas Corporation (ONGC) posiada już 20% akcji w projekcie Sachalin−1 (wkład spółki wynosi 2, 7 miliarda dolarów)[8]. Reliance Industries, indyjska firma energetyczna, wyszła z pomysłem inwestycji w rosyjską rafinerię[9].

Według deklaracji strony indyjskiej indyjskie inwestycje w rosyjskim sektorze naftowo-gazowym łącznie opiewają na sumę około 25 miliardów dolarów. Moskwa jest również zainteresowana perspektywicznymi projektami z zakresu technologii energetycznych na terenach Azji, realizowanymi przy współpracy z Indiami. Rosja poważnie bierze pod uwagę możliwość przyłączenia się do międzynarodowego projektu budowy gazociągu Iran−Pakistan−Indie[10]. W ten sposób dąży do zwiększenia swojej obecności na perspektywicznych rynkach azjatyckich i chce, aby do 2020 roku poziom współpracy z odbiorcami azjatyckimi osiągnął poziom współpracy z krajami europejskimi[11].

Porozumienie w sprawie rozpoczęcia budowy gazociągu trans- afgańskiego zostało podpisane w Islamabadzie, 24 kwietnia 2008 roku przez przedstawicieli rządów Turkmenistanu, Afganistanu, Pakistanu i Indii. Układ przewiduje rozpoczęcie w 2010 roku budowy gazociągu z Turkmenistanu przez Afganistan do Pakistanu i Indii. Projektowany gazociąg ma mieć około 1700 km długości. Szacowany koszt inwestycji to 7.6 mld dolarów. Docelowa przepustowość gazociągu ma osiągnąć 350 mln m3 na dobę. Zakończenie budowy zaplanowano na 2015 rok[12].

1.3. Rosja i USA, jako konkurenci w zdobyciu indyjskiego rynki energetycznego

 

Strategia dyplomatyczna rządu indyjskiego zakłada utrzymywanie zrównoważonych stosunków z USA oraz Rosją, aby współpraca z obydwoma krajami przynosiła Indiom jak największe korzyści[13]. Jednym z czynników, które sprawiły, że Indie zdecydowały się podpisać porozumienie z Rosja jest fakt, że środowiska lewicowe i mniejszość muzułmańska jest zdecydowanie przeciwna współpracy z USA w kwestii bezpośredniej pomocy przy budowie reaktorów jądrowych[14]. Jednak 5 października 2008 roku podczas wizyty w Condoleezy Rice w New Delhi uzgodniono układ nuklearny, który zawiesza embargo na handel materiałami promieniotwórczymi z Indiami. Układ został podpisany dopiero 10 października 2008 roku ze względu na protesty indyjskiej opozycji. Również w październiku New Delhi odwiedził minister spraw zagranicznych Rosji Siergiej Ławrow. Celem jego wizyty było zacieśnienie współpracy rakietowej zinstytucjonowanej we wspólnej, powstałej już w 1998 roku spółce BrahMos Aerospace Private Limited. Rosja chce jak najczęściej podkreślać dobre stosunki z Indiami, zaznaczając swoją przewagę nad USA[15]. Paradoksalnie z układu indyjsko-amerykańskiego w znacznym stopniu może skorzystać Rosja. Indie dzięki układowi z USA uzyskały większa swobodę w dziedzinie energii atomowej, np. w kwestii budowy reaktorów jądrowych. Jak już zwróciłam uwagę w niniejszym opracowaniu, to właśnie Rosja jest głównym partnerem Indii w budowie elektrowni atomowych[16].

Rozdział 2

Współpraca rosyjsko-indyjska w sektorze zbrojeniowym

2.1. Kontrakty zbrojeniowe Rosji i Indii w XXI wieku

Współpraca Indii i ZSRR w epoce Zimnej Wojny, ma duże znaczenie dla relacji indyjsko-rosyjskich w XXI wieku. Według międzynarodowych grup ekspertów, aż 80% broni i wyposażenia wojskowego dostarcza do Indii właśnie Rosja. Warto zauważyć, że po upadku ZSRR dwustronna wymiana handlowa zdecydowanie się zmniejszyła i obecnie przez specjalistów jest oceniana na około 3,1 mld dolarów. Jednak już w 2010 roku ma osiągnąć 10 miliardów dolarów[17].

W październiku 2000 roku do Indii przyjechał prezydent Federacji Rosyjskiej, Wladimir Putin. Celem wizyty było podpisanie kontraktu na sprzedaż uzbrojenia: 300 czołgów T-90, lotniskowiec, okręty oraz licencji na produkcję samolotów Su-30[18]. Porozumienie z października 2007 roku przewiduję przekazanie Indiom przez Rosje tzw. „głębokiej licencji” przy montażu samolotów Su-30MKI. Oznacza to, że Indie stopniowo będą zastępować rosyjskie części tymi wyprodukowanymi w Indiach. Ponadto Indie kupią od Rosji 40 myśliwców Su-30 MKI[19]. W trakcie negocjacji jest zakup kolejnych 350 czołgów przez stronę indyjską. Kontrakt umożliwił dozbrojenie indyjskiej armii. W latach 1991-1999 środki z budżetu państwa przeznaczane na zbrojenie kraju zostały zwiększone z 7 do 12 mld dolarów, co silnie kontrastowało z ogólnoświatową tendencją obniżania nakładów na cele wojskowe[20]. W 2000 roku armia indyjska liczyła 1.2 mln żołnierzy, ale nie posiadała nowoczesnego wyposażenia. Dlatego też rząd indyjski po raz kolejny zwiększył wydatki z budżetu na sprawy wojskowe o 28% w 2000 roku[21].

Indie i Rosja 29 września 2008 roku podpisały porozumienie, które zakłada przedłużenie współpracy wojskowej na kolejne 10 lat, do 2020 roku (Indo-Russian Inter-Governmental Commission for Military-Technical Cooperation (IRIGC-MTC)). Minister obrony Rosji Anatolij Sierdiukow spotkał się z ministrem obrony Indii Shri A.K. Antony. Rozmawiali w ramach porozumienia IRIGC-MTC. Po roku 2010 współpraca ma się głównie opierać na wspólnych badaniach naukowych i produkcji. Podczas spotkania ustalono, że raz na 6 miesięcy ma dochodzić do spotkań na poziomie ministerstw obrony narodowej, aby usprawnić kooperację. Ponadto dyskutowano nad wspólną realizacją około 200 projektów takich jak na przykład modernizacja samolotu Vikramaditya oraz poruszono kwestię transferu np. czołgi T-90 oraz pociski BrahMos [22]. Zacieśnienie współpracy w obszarze wojskowym spowodowało zintensyfikowanie współpracy kulturalnej. Rok 2008 został ogłoszony w Indiach rokiem Rosji a rok 2009 rokiem Indii w Rosji. Prawdziwym ewenementem w historii Indii było zaproszenia na obchody Święta Republiki 26 stycznia 2007 roku prezydenta Rosji. Nigdy wcześniej na uroczystościach nie byli obecni żadni przywódcy światowi [23].

2.2. Rosyjsko-indyjski projekt budowy myśliwca 5. Generacji

 

Współpraca wojskowa pomiędzy Rosją i Indiami nie ogranicza się tylko do handlu bronią, ale obejmuje także wspólne prace badawcze i projekty wojskowe. Podpisanie porozumienia o ochronie intelektualnych praw własności w sferze wojskowo-technicznej pomiędzy Rosją a Indiami przyczyni się do rozwinięcia wspólnej produkcji techniki wojskowej. Delhi oficjalnie dąży do takiej współpracy, a nie do bezpośrednich wyłącznie dostaw zakupu od Federacji Rosyjskiej. W stadium realizacji znajdują się kontrakty między Rosją a Indiami na łączną sumę 10 miliardów dolarów[24]. W ramach projektów najbardziej istotnymi jest: budowa myśliwca 5. generacji.

Perspektivnyi Aviatsionnyi Kompleks Frontovoi Aviatsy (PAK FA), czyli rosyjsko – indyjski projekt myśliwca 5. generacji. Myśliwiec jest uważany za odpowiednik amerykańskiego myśliwca F-22 Raptor[25]. Po raz pierwszy informacja o możliwości wspólnego opracowania myśliwca pojawiła się w styczniu 2003 roku, po posiedzeniu wspólnej komisji ds. współpracy wojskowo-przemysłowej. Umowa o wspólnej budowie PAK FA, została podpisana 18 października 2007 w Moskwie. Wartość kontraktu szacuje się na 8 mld dolarów[26].

W czasie trzydniowej wizyty w Moskwie (16-18 października) ministra obrony Indii, Arackaparambila Kuriana Antony, podpisana zostanie umowa ramowa. Umowy dotyczące podziału nakładów finansowych i własności praw intelektualnych strony podpiszą w późniejszym czasie[27]. Ze strony rosyjskiej badania prowadzi Sukhoi, który jest częścią Russia’s United Aircraft Corporation (UAC), a ze strony indyjskiej India’s Hindustan Aeronautics Limited (HAL) [28]. Pierwsze testy nowych myśliwców mają zostać przeprowadzone w 2009 roku. Początek produkcji jak twierdzi strona rosyjska jest przewidziany na rok 2015[29]. 2.3. Problemy Rosji z realizowaniem kontraktów

Rosja bardzo często wykorzystuje ten sam scenariusz w kwestii dostawy broni. Rosjanie jeśli mają problemy z wywiązaniem się z terminów odstępują od uprzednio wynegocjowanego kontraktu. Początkowo za przyczynę uznają przeciążenie fabryk. Konsekwencja tego są coraz wyższe ceny wcześniej wynegocjowanych towarów. Dostawy nie są realizowane dopóki niezapłacone są dodatkowe pieniądze[30].

Jedną z umów, z której Rosjanie nie wywiązali się na czas jest była umowa o dostawie i odnowie lotniskowca Admirał Gorszkow wraz ze sprzętem[31]. Podpisany w roku 2004 kontrakt przewidywał, że za 1, 5 mld dolarów Rosja dostarczy Indiom zmodernizowany lotniskowiec Admirał Gorszkow. Termin zakończenia prac zapisany w kontrakcie został wyznaczony na koniec roku 2007 lub początek 2008. Moskwa jednak zażądała renegocjacji kontraktu. Specjaliści uważają, że Indie będą musiały zapłacić Rosji dodatkowo około miliarda dolarów za ukończenie prac remontowych. Ponadto bardzo prawdopodobne jest, że Rosjanie nie będą w stanie ukończyć remontu przed rokiem 2010, a nawet 2011. Indyjski resort obrony został zmuszony do renegocjacji kontraktu. Jednak wielokrotne rozmowy
z rosyjskim resortem obrony nie przyniosły rezultatów. Indyjscy eksperci zbrojeniowi coraz częściej wykazują zaniepokojenie względem współpracy z Rosją. Zwracają uwagę na opóźnienia w dostawach części zamiennych do rosyjskiego uzbrojenia używanego przez armię indyjską oraz ciągłe podnoszenie cen przez rosyjskich producentów broni[32].

Istnieją również inne projekty, z których Rosjanie się nie wywiązują. Sprzęt wojskowy, który jest ciągle w trakcie realizacji to wyrzutnie rakiet Smercz, czołgi T-90, modernizacja niszczycieli oraz łodzi podwodnych Akuła do celów szkoleniowych i silniki odrzutowe
AL-551. Dostawy zostały opóźnione z powodu sporów cenowych[33].

Kolejnym przykładem problemów rosyjsko-indyjskich w dziedzinie zbrojeń jest kwestia zakupu przez Indie łodzi podwodnych. Po wypadku rosyjskiej łodzi podwodnej na Morzu Japońskim, w którym zginęło 20 marynarzy, w październiku 2008 roku, Indie zaprzeczyły jakoby miały kupić rosyjskie łodzie podwodne[34].

Rozdział 3

Współpraca rosyjsko-indyjska w przemyśle kosmicznym

3.1. Projekt Chandrayaan-2

W listopadzie 2008 roku w drodze na orbitę wokół Księżyca jest pierwsza indyjska sonda Chandrayaan-1. Indie planują już kolejny projekt, w ramach misji Chandrayaan-2 Indyjska agencja kosmiczna (ISRO – Indian Space Research Organisation) chce współpracować
z Rosją. W ramach misji Chandrayaan-2 na naturalnego satelitę Ziemi ma zostać wysłany lądownik, który skonstruują Rosjanie
[35]. Natomiast pojazd poruszający się po powierzchni powstanie dzięki wspólnej pracy rosyjskich i indyjskich instytutów. Warto zauważyć, że w ramach misji Chandrayaan-1 Indie współpracują z Europejską Agencją Kosmiczną, Bułgarią
i Stanami Zjednoczonymi, które wykonały kilka instrumentów znajdujących się na pokładzie sondy, czyli układ sił uległ zdecydowanej zmianie
[36].

G. Madhavan Nair przewodniczący ISRO wydał oświadczenie, że Rosyjska Agencja Kosmiczna współpracuje z ISRO w kwestii budowy Chandrayaan-2. Rząd indyjski zatwierdził już budżet na budowę nowej satelity. Celem misji będzie lądowanie na księżycu. Wówczas zostaną pobrane próbki materiałów z powierzchni Księżyca. Nie będzie potrzeby zabierania próbek na Ziemię [37], gdyż od razu na Księżycu zostanie przeprowadzona ich analiza, a jej wyniki zostaną przesłane na Ziemię.

 

3.2. Satelitarny system nawigacji GLONASS

Projekt GLONASS (Globalnaja Nawigacionnaja Sputnikowaja Sistiema) został stworzony już 1 grudnia 1976 roku dekretem Komitetu Centralnego Partii Komunistycznej
i Rady Ministrów ZSRR „O rozwoju globalnego systemu nawigacji satelitarnej GLONASS”.
GLONASS podobnie jak GPS (Global Positioning System) jest systemem stadiometrycznym[38].

Moskwa przedstawiła również propozycje włączenia Indii do budowy satelitarnego systemu nawigacji (Globalnaja Nawigacionnaja Sputnikowaja Sistiema- GLONASS). Indyjskie rakiety mają wynosić na orbitę satelity Glonass-M. Istnieje możliwość,
że współpraca indyjsko- rosyjska będzie obejmować również konstrukcję satelitów nowej generacji
[39].

Porozumienie w sprawie przystąpienia Indii do GLONASS zostało podpisane
w styczniu 2007 roku przez szefa Rosyjskiej Agencji Kosmicznej Anatolego Perminova oraz Madhava Nair szefa ISRO. Przy podpisaniu porozumienia obecny był ówczesny prezydent Rosji W. Putin oraz premier Indii Manmohan Singh
[40]

Zakończenie

W niniejszej analizie, starałam się wykazać, że Rosja i Indie są dla siebie bardzo istotnymi partnerami. Współpraca w dziedzinie energetyki i przemyśle zbrojeniowym ma, bowiem bardzo duże znaczenie dla bezpieczeństwa zarówno energetycznego jak i militarnego obu krajów. Szeroki zakres współpracy rosyjsko-indyjskiej w dziedzinie energii atomowej oraz naftowo-gazowej, wciąż się poszerza.

Przy tym Indie chcą utrzymać dobre stosunki nie tylko z Rosją, ale także z USA, które konkurują z Rosją w zdobyciu indyjskiego rynki energetycznego.

Starałam się wykazać, że współpraca rosyjsko-indyjska w zakresie przemysłu zbrojeniowego nie opiera się tylko na sprzedaży broni, ale również na współpracy technologicznej. Najlepszym przykładem tej współpracy jest projekt budowy myśliwca 5. generacji.

Cieniem na te relację kładzie się jednak fakt, iż Rosja często dostarcza Indiom broń, która opiera się na przestarzałych technologiach i często nie wywiązuje się
z terminów podpisanych układów i porozumień.

Istotnym elementem współpracy rosyjsko-indyjskiej jest również przemysł kosmiczny, projekt Chandrayaan-2, czyli budowa satelity oraz stworzenia satelitarnego systemu nawigacji GLONASS są bardzo istotnymi projektami zarówno dla Rosji jak i Indii.

,

Bibliografia

 

Opracowania ogólne:

 

1. Abdul Kalam A.P.J., Rajan Y. S., India 2020. A vision for the New Millennium, New Delhi 2007, wyd. Penguin Books

2. Cziomer E., Zyblikiewicz L. W., Zarys współczesnych stosunków międzynarodowych, Warszawa 2005, wyd. PWN

3. Dreze J., Sen A., India Development and Participation, New Delhi 2006, wyd. Oxford University Press

4. Guha R., India after Gandhi, New Delhi 2007, wyd. Picador

5. Janlan B., The Indian economy, problems and prospects, New Delhi 2004, wyd. Penguin Books

6. Janlan B., India’s Politics, New Delhi 2007, wyd. Penguin Viking

7. Janlan B., The future of India, New Delhi 2006, wyd. Penguin Books

8. Kachru U., Extreme turbulence, India at the crossroads, New Delhi 2007, wyd. HarperCollins

 

 

 

 

Artykuły prasowe:

 

1. Stefanicki R., O słoniu, co chce być lwem, (w:) „GW”, nr 294 z dn. 18.12.2000

 

 

HTTP:

 

1. http://209.85.129.132/search?q=cache:1dBsedpyAQsJ:www.forum-ekonomiczne.pl/docs/raport_Rosja_05_Rozdz06.pdf+rosja+uk%C5%82ady+wojskowe+indie&hl=pl&ct=clnk&cd=30&gl=pl&client=firefox-

2. http://209.85.129.132/search?q=cache:KafZrPRnY04J:www.boell.pl/download_pl/Nowa_zagraniczna_polityka_energetyczna_Indii_PL.pdf+rosja+uk%C5%82ady+wojskowe+indie&hl=pl&ct=clnk&cd=20&gl=pl&client=firefox-a

3. http://64.233.183.104/search?q=cache:b55ChCBSRuEJ:www.bbn.gov.pl/dokumenty/56_rap_usa_wobec_wschodzacych.pdf+indie+bezpieczenstwa+energetycznego&hl=pl&ct=clnk&cd=30&gl=pl

4. http://www.altair.com.pl/start-1101

5. http://www.altair.com.pl/start-230

6. http://www.astronomia.pl/wiadomosci/index.php?id=2081

7. http://www.defenseindustrydaily.com/india-russia-in-negotiations-re-nextgeneration-fighter-03133/

8. http://www.en.rian.ru/russia/20081205/118702548.html

9. http://euroazja.blogspot.com/2007/03/chiny-i-rosja-gwarantem-bezpieczestwa.html

10. http://www.expressindia.com

11. http://www.gpsdaily.com/reports/Russia_And_India_Sign_Agreements_On_Glonass_Navigation_System_999.html

12. http://www.money.pl/archiwum/wiadomosci/artykul/rosja;wybuduje;indiom;cztery;reaktory;jadrowe,42,0,218410.html

13. http://www.msnbc.msn.com/id/27642888/

14. http://www.news.money.pl/artykul/rosja;spiera;sie;z;indiami;o;cene;lotniskowca,135,0,296839.html

15. http://www.ongcindia.com/

16. http://www.osw.waw.pl/news/04/080428.htm

17. http://www.politykaglobalna.pl/2008/10/bitwa-o-indie/

18. http://www.polskatimes.pl/depesze/54354,rosja-poparla-starania-indii-o-stale-miejsce-w-radzie,id,t.html

19. http://www.psz.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=3847

20. http://www.rp.pl/artykul/29,229163_Rekordowa_sprzedaz_broni.html

21. http://www.spacedaily.com/reports/India_Russia_To_Develop_Two_Versions_Of_5th_Generation_Fighter_999.html&sa

22. http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,155,Dlaczego_Rosja_lamie_swoje_umowy.html

23. http://www.thaindian.com/newsportal/india-news/india-russia-to-extend-military-cooperation-till-2020_100101417.html

24. http://www.waluty.com.pl/a26597-iar__rosja___indie___mysliwce.html

 


[1] Termin bezpieczeństwo militarne za pracą: Cziomer E., Zyblikiewicz L. W., Zarys współczesnych stosunków międzynarodowych, Warszawa 2005, wyd. PWN

[7] Janlan B., The Indian economy, problems and prospects, New Delhi 2004, wyd. Penguin Books, s.34

[8] http://www.ongcindia.com/

[9]http://209.85.129.132/search?q=cache:KafZrPRnY04J:www.boell.pl/download_pl/Nowa_zagraniczna_polityka_energetyczna_Indii_PL.pdf+rosja+uk%C5%82ady+wojskowe+indie&hl=pl&ct=clnk&cd=20&gl=pl&client=firefox-a

[10]Ibidiem.

[11]Guha R., India after Gandhi, New Delhi 2007, wyd. Picador, ss.211-212

[13]Janlan B., India’s Politics, New Delhi 2007, wyd. Penguin Viking, s.194

[14] Kachru U., Extreme turbulence, India at the crossroads, New Delhi 2007, wyd. HarperCollins, ss.39-45

[16]http://209.85.129.132/search?q=cache:KafZrPRnY04J:www.boell.pl/download_pl/Nowa_zagraniczna_polityka_energetyczna_Indii_PL.pdf+rosja+uk%C5%82ady+wojskowe+indie&hl=pl&ct=clnk&cd=20&gl=pl&client=firefox-a

[17] Abdul Kalam A.P.J., Rajan Y. S., India 2020. A vision for the New Millennium, New Delhi 2007, wyd. Penguin Books, ss.110-111

[18] Stefanicki R., O słoniu, co chce być lwem, (w:) „GW”, nr 294 z dn. 18.12.2000, s. 12.

[20] Guha R., India after Gandhi, New Delhi 2007, wyd. Picador, ss. 672-675.

[21] Stefanicki R., O słoniu, co chce być lwem, (w:) „GW”, nr 294 z dn. 18.12.2000, s. 12.

[24] http://209.85.129.132/search?q=cache:1dBsedpyAQsJ:www.forum-ekonomiczne.pl/docs/raport_Rosja_05_Rozdz06.pdf+rosja+uk%C5%82ady+wojskowe+indie&hl=pl&ct=clnk&cd=30&gl=pl&client=firefox-

[25] Abdul Kalam A.P.J., Rajan Y. S., India 2020. A vision for the New Millennium, New Delhi 2007, wyd. Penguin Books, s. 91

[27] http://www.altair.com.pl/start-230

[28]http://www.spacedaily.com/reports/India_Russia_To_Develop_Two_Versions_Of_5th_Generation_Fighter_999.html&sa

[29] http://en.rian.ru/russia/20081205/118702548.html

[30] Dreze J., Sen A., India Development and Participation, New Delhi 2006, wyd. Oxford University Press, ss.146-153

[31] http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,155,Dlaczego_Rosja_lamie_swoje_umowy.html

[32] http://news.money.pl/artykul/rosja;spiera;sie;z;indiami;o;cene;lotniskowca,135,0,296839.html

[33] http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,155,Dlaczego_Rosja_lamie_swoje_umowy.html

[36] Dreze J., Sen A., India Development and Participation, New Delhi 2006, wyd. Oxford University Press, ss.146-153

[38] http://www.spaceandtech.com/spacedata/constellations/glonass_consum.shtml

[40]http://www.gpsdaily.com/reports/Russia_And_India_Sign_Agreements_On_Glonass_Navigation_System_999.html

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
Stosunki rosyjsko – indyjskie w dziedzinie energetyki, zbrojeń i przemysłu kosmicznego Reviewed by on 12 marca 2009 .

W niniejszej analizie postanowiłam skupić się na problematyce stosunków między Federacją Rosyjską, a Indiami w sferze energetyki, zbrojeń oraz przemysłu kosmicznego oraz implikacją tych zagadnień dla bezpieczeństwa obydwu krajów. Głównym pytaniem, jakie stawiam jest rola, jaką w polityce zagranicznej Rosji odgrywają Indie oraz jak Indie postrzegają Rosje, jako partnera w stosunkach międzynarodowych. Ponadto, w jakim

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

O AUTORZE /

Patrycja Pendrakowska

Prezes CSPA od maja 2017 roku, ekspert od Chin. Doktorantka w zakładzie filozofii społecznej UW. Ukończyła sinologię, etnologię i socjologię na UW, którą studiowała również na Ludwig-Maximilians Universität w Monachium. W 2011 roku badała problem migracji w Nepalu, w Institute of Integrated Development Studies w Katmandu. Była redaktorka TVN24 i wolontariuszka w dziale misji PAH. Otrzymała stypendia naukowe na seminaria i badania w Polsce, Niemczech, Hiszpanii i Chinach. E-mail: [email protected]; twitter: @patrycjapendra

komentarze 2

  • Popieram, dobrze opracowany materiał. Niestety polskie firmy raczej ograniczaja działalność na rynku indyjskim, szczególnie te tradycyjnie obecne, jak energetyka – i w ogóle towary inwestycyjne, zbrojeniówka, usługi (np. filmowe – słynna w Indiach „Fanaa” była kręcona w Tatrach).

  • Bardzo ciekawy artykuł, zawarte w nim informacje są jak najbardziej na czasie. Polecam do lektury innym internautom.
    Pozdrawiam

Pozostaw odpowiedź