Wietnam

Rola zagranicznej współpracy gospodarczej w wietnamskich reformach doi moi

Przyczyny rozpoczęcia procesu reform gospodarczych w Wietnamie

Zjednoczenie dwóch państw wietnamskich po zakończeniu drugiego konfliktu indochińskiego w 1975r. rozbudziło nadzieje społeczeństwa na rychłe podniesienie się kraju ze zniszczeń wojennych oraz budowę silnego systemu gospodarczego. Oczekiwania te nie zostały spełnione. Socjalistyczna Republika Wietnamu od początku swego istnienia przeżywała poważne trudności, zaś apogeum kryzysu ekonomicznego nastąpiło w połowie lat 80. XX w. Na złą sytuację kraju złożył się szereg czynników. Zasadniczym był pryncypializm władz we wdrażaniu socjalistycznego modelu gospodarczego. Administracja centralna zarządzała bezpośrednio kilkunastoma tysiącami przedsiębiorstw państwowych oraz mocą swoich decyzji regulowała system cenowy, co prowadziło do marnotrawstwa zasobów i pogłębiania stanu niedoboru towarów na rynku. Rolnictwo pozostawało oparte na dominacji gospodarstw kolektywnych, mimo ich wyraźnie niższej wydajności w porównaniu z gospodarstwami prywatnymi. Innym czynnikiem pogłębiającym kryzys była konieczność ponoszenia ogromnych jak na możliwości kraju wydatków wojskowych związanych z konfliktem w Kambodży i napięciem na granicy z ChRL. Ponadto, przeżywające coraz poważniejsze problemy ekonomiczne państwa RWPG radykalnie zmniejszyły wartość pomocy, która stanowiła bardzo istotny wkład w wietnamską gospodarkę.

wietnam_doi_moi

Główne założenia i realizacja procesu doi moi do kryzysu finansowego w Azji Południowo – Wschodniej

W wyniku obrad VI Kongresu KPW w grudniu 1986r. oraz poprzedzających je plenum Komitetu Centralnego władze Wietnamu zdecydowały się na radykalną zmianę kierunku dotychczasowej polityki ekonomicznej. Zainicjowana została „polityka odnowy” (doi moi) , która w sposób trwały zmieniła nie tylko gospodarkę Wietnamu, ale także jego system społeczny. Doi moi miała być procesem kompleksowym, przebiegającym we wszystkich najważniejszych kierunkach. Były nimi:

a) wprowadzenie podstaw systemu rynkowego;

b) restrukturyzacja przedsiębiorstw państwowych;

c) otwarcie gospodarki na współpracę z zagranicą;

d) reforma rolnictwa.

Cechą charakterystyczną wietnamskiej gospodarki połowy lat 80. był brak rodzimego kapitału, który mógłby zostać wykorzystany do przyspieszenia wzrostu PKB. Dlatego jednym z głównych założeń procesu doi moi stało się otwarcie Wietnamu na współpracę z zagranicą. Miało ono spowodować napływ inwestycji zagranicznych, a także zintensyfikować wymianę handlową. Realizacja tego kierunku rozpoczęła się w 1988r. Przyjęte zostało wtedy Prawo Zagranicznych Inwestycji Bezpośrednich oraz powołano Krajowy Urząd Zarządzania Inwestycjami Zagranicznymi. W tym samym roku powstały pierwsze spółki z kapitałem zagranicznym realizujące zatwierdzone przez Urząd projekty. W 1990r. znowelizowano Prawo Inwestycji wprowadzając istotną poprawkę, która zezwalała na współpracę wietnamskich firm prywatnych z firmami zagranicznymi. Kolejne nowelizacje tego prawa, z 1992 i 1996r., liberalizowały w dalszym stopniu zasady prowadzenia inwestycji. Władze SRW stosowały też szereg zachęt dla inwestorów w celu lokowania kapitału w pożądanych sektorach. Były to przede wszystkim Strefy Eksportowe powołane na mocy przepisów z 1991r. oraz system Kombinatów Przemysłowych utworzony w 1995r. Efektem wymienionych zmian był dynamiczny napływ inwestycji. W 1990r. wartość podpisanych kontraktów wynosiła ok. 600 mln dolarów. W kolejnym roku suma ta uległa podwojeniu, osiągając wysokość 1,3 mld dolarów. Dynamika wzrostu FDI utrzymywała się przez kolejnych pięć lat. Najwyższa wartość została osiągnięta w 1996r., gdy do Wietnamu napłynęło ich 8,5 mld dolarów. W ciągu niemal dziesięciu lat współpracy z zagranicznymi partnerami najwięcej kapitału ulokowano w przemyśle lekkim (ok. 60%) i turystyce (ok. 26%). Pozostała część przypadła głównie na przemysł naftowy i energetyczny (gdzie notowany jest największy wzrost zagranicznego zainteresowania) oraz na rybołówstwo i leśnictwo. Największy udział, według kryterium pochodzenia, miały inwestycje z Tajwanu, Hongkongu, Singapuru, Japonii i Korei Południowej.

Wśród czynników, które miały zadecydować o uzyskaniu tak znacznej ilości inwestycji, wymienia się przede wszystkim relatywnie tanią siłę roboczą oraz, w mniejszym stopniu, niskie nasycenie rynku wewnętrznego produktami podstawowymi. Uwarunkowania te przez niemal 10 lat skutecznie neutralizowały przeszkody, które mogły utrudniać napływ większej ilości obcego kapitału, czyli przede wszystkim zły stan infrastruktury, uciążliwe regulacje prawne oraz korupcję. Apele inwestorów oraz międzynarodowych instytucji finansowych (zwłaszcza Banku Światowego i MFW) o polepszanie warunków inwestycji pozostawały bez odpowiedzi władz. Znakomite tempo rozwoju gospodarki nie powodowało presji zmian. Sytuacja zmieniła się w 1997r. wraz z nadejściem kryzysu finansowego w Azji Południowo – Wschodniej. Dotychczasowe czynniki zachęcające do lokowania kapitału w Wietnamie okazały się niewystarczające. Niestabilność gospodarcza w regionie oraz brak perspektyw na znaczne zyski doprowadziły do załamania w dziedzinie inwestycji zagranicznych. Ich wartość spadła do 3,9 mld dolarów w 1998 r. i do 1,6 mld dolarów w kolejnym roku. Tak znaczna recesja skłoniła władze SRW do liberalizacji praw handlowych i inwestycyjnych. W 1998 r. wprowadzono w życie kompleksową nowelizację odpowiednich przepisów. Zniesiona została większość wymogów licencyjnych (w tym przede wszystkim licencje eksportowe i importowe) i innych warunków prowadzenia inwestycji, uproszczono procedury prowadzenia działalności gospodarczej. Mimo znacznych ułatwień nie zanotowano wyraźnej poprawy w dziedzinie inwestycji. Ich wysokość wahała się w kolejnych latach między 1,5 mld $ a 2,5 mld $.

Polityka otwierania gospodarki Wietnamu na świat oznaczała także proces intensyfikacji wymiany handlowej z zagranicą. Priorytet stanowiło wsparcie udzielane rodzimemu eksportowi, który wraz z FDI miały decydować o dynamice wietnamskiego wzrostu gospodarczego. Zauważalny wzrost wymiany handlowej nastąpił w 1989 r., gdy weszły w życie przepisy zmniejszające bardzo wysokie stawki celne (tak importowe, jak eksportowe) oraz liberalizujące system licencyjny dla przedsiębiorstw prywatnych produkujących na eksport.

Drugą, a zarazem ostatnią, poważną reformą była wspomniana nowelizacja przepisów handlowych i inwestycyjnych z 1998 r. Pozostałymi czynnikami kształtującymi warunki handlu były umowy dwu- i wielostronne, do których przystępował Wietnam. Do najważniejszych można zaliczyć porozumienia podpisane z USA w 1995 i 2000 r., przystąpienie do protokołu CEPT, przystąpienie do ASEAN w 1995 r., a także umowy zawarte z Unią Europejską, Japonia, Rosją i Chinami. Cechą wspólną tych umów było uzyskanie dostępu do kolejnych rynków zbytu, ale także konieczność sprostania konkurencji towarów importowanych.

Od początku lat 90. XX w. Wietnam notuje znaczną dynamikę wzrostu eksportu. W 1991 r. jego wartość wyniosła 2 mld dolarów, w 1996 r. 7 mld dolarów, zaś w 2001 r. 15 mld dolarów. Równocześnie utrzymuje się tendencja do pogłębiania deficytu handlu zagranicznego. Import do Wietnamu rośnie w wyraźnie szybszym tempie niż eksport. Jego wartość to 2,3 mld dolarów w 1991  r., 11,1 mld dolarów w 1996 r. i 16,2 mld dolarów w 2001 r. Ten niekorzystny zarówno dla państwowych finansów, jak i dla krajowych przedsiębiorstw trend spotykał się z próbami przeciwdziałania ze strony władz Wietnamu. Coraz liczniejsze zobowiązania międzynarodowe bardzo ograniczały jednak ilość i jakość dostępnych instrumentów regulacji polityki handlowej, co czyniło podejmowane wysiłki nieskutecznymi.

Wietnamski proces reform wobec azjatyckiego kryzysu finansowego. Przebieg i perspektywy

Na przełomie XX i XXI w. w gospodarce Wietnamu widoczne były skutki regionalnego kryzysu finansowego z 1997 r. Tempo wzrostu PKB oraz produkcji przemysłowej pozostawało wyraźnie niższe od notowanego w połowie lat 90. Spadła także liczba nowych zagranicznych projektów inwestycyjnych. Trwająca w tym samym czasie rozgrywka wewnątrz kierownictwa KPW o wyłonienie nowego przywództwa na IX Kongresie partii nie sprzyjała podjęciu działań na rzecz wyjścia z recesji. Z obawy przed zachwianiem „wewnętrzną stabilnością” odrzucone zostały apele międzynarodowych instytucji finansowych o przeprowadzenie głębokich reform ekonomicznych. Spory wewnątrzpartyjne doprowadziły nawet do zakwestionowania dotychczasowego kierunku przemian gospodarczych w SRW. Swoistym apogeum konfliktu stało się zablokowanie podpisania Dwustronnej Umowy Handlowej z USA we wrześniu 1999 r. przez konserwatywnych działaczy KPW. Kryzys zakończył się podczas IX Kongresu wraz z opracowaniem i oficjalnym zatwierdzeniem „Społeczno – Gospodarczej Strategii Rozwoju 2001-2010” oraz wyborem nowego kierownictwa partii. Przyjęty dokument wprowadzał istotne korekty do dotychczasowej polityki ekonomicznej. Jej celem stało się osiągnięcie przez Wietnam statusu kraju uprzemysłowionego do 2020 r. Za główny środek realizacji uznano włączenie SRW w międzynarodowe gospodarcze struktury integracyjne. Osiągnięcie korzyści wynikających z udziału w tych organizacjach wymagało podjęcia zdecydowanych reform. W „Strategii…” jako najważniejsze kierunki zmian wymieniono m.in. poprawę konkurencyjności przedsiębiorstw, poprawę warunków prowadzenia zagranicznych inwestycji, mobilizację krajowego kapitału inwestycyjnego, prywatyzację przedsiębiorstw państwowych, a także wspieranie rozwoju technologicznego i produkcji wysoko przetworzonej. Efektem prac legislacyjnych wpisujących się w tę strategię było przyjęcie m.in. nowelizacji Prawa Inwestycji Bezpośrednich i Prawa Przedsiębiorczości w 2000 r. oraz poprawek do konstytucji SRW w 2001r. rozszerzających swobodę działalności gospodarczej. W kolejnych latach działania Zgromadzenia Narodowego skupiły się wokół dostosowania prawa do wymogów stawianych przez WTO. Szczególnie intensywne prace prowadzono tuż przed oficjalnym włączeniem Wietnamu do tej organizacji. W latach następujących po IX Kongresie KPW w wietnamskiej gospodarce widoczne stały się oznaki przezwyciężenia kryzysu. Były one zasługą zarówno wymienionych wyżej reform, jak też dobrej koniunktury ekonomicznej w skali globalnej.

Decydujący wpływ na dynamikę wietnamskiego PKB zachował (podobnie jak w latach 90 XX w.) przemysł. W latach 2001 – 2007 wzrost produkcji w tym sektorze wynosił średnio 15% rocznie. Istotne wydają się być także cechy jakościowe wzrostu. Z każdym rokiem zwiększa się udział wyrobów wysoko przetworzonych w całości produkcji. W nieco mniejszym stopniu zmienia się jej rozkład geograficzny. Poprawiająca się infrastruktura pozwala na lokowanie niektórych nowych przedsiębiorstw poza najpopularniejszymi dotychczas ośrodkami miejskimi. Ważnym czynnikiem pozostaje struktura własności podmiotów gospodarczych. Firmy państwowe, pomimo prób modernizacji, osiągają wyraźnie gorsze wyniki od firm prywatnych. Udział zakładów państwowych w całości produkcji w kolejnych latach systematycznie spada. Jest to w znacznym stopniu efekt ich prywatyzacji. Proces przekształceń form własności wciąż pozostaje wyzwaniem dla władz SRW: z jednej strony przeciwko zmianom występuje znaczna część działaczy partyjnych obawiających się utraty decydującego wpływu państwa na gospodarkę. Z drugiej zaś strony za zmianami przemawiają kryteria ekonomiczne oraz wymogi związane z członkostwem w WTO i AFTA.

Podpisanie Dwustronnej Umowy Handlowej (BTA) z USA w lipcu 2000 r. było wydarzeniem przełomowym dla wietnamskiego handlu zagranicznego. Stanowiło ono symboliczne potwierdzenie przyjętej przez władze SRW linii polityki gospodarczej. Najważniejszym jednak efektem zawarcia BTA stał się znaczący wzrost obrotów handlowych Wietnamu notowany od 2001 r. Po okresie stagnacji w latach 1997 – 2000, gdy tempo wzrostu wynosiło średnio ok. 10%, w latach 2001 – 2007 wahało się od 15% do ponad 30% rocznie. W opisywanym okresie ewoluowała lista najważniejszych partnerów handlowych SRW. Dominującą pozycję wśród odbiorców wietnamskich towarów zdobyły Stany Zjednoczone (ok. 20% całego eksportu). Kolejnymi rynkami są ASEAN (ok. 19%), UE (ok. 18%), Japonia (ok. 14%) oraz Chiny (ok. 10%). W imporcie Wietnamu największy udział zachowały Chiny (ok. 21% całości importu) wyprzedzając m.in. Singapur (ok. 13%), Tajwan (ok. 11%), Japonię (ok.10%) i Koreę Południową (ok. 10%).

Jedną z cech charakterystycznych wymiany handlowej SRW pozostaje dominacja surowców i produktów nisko przetworzonych w eksporcie oraz import towarów zaawansowanych technologicznie. Jest prawdopodobne, że w kolejnych latach tę sytuację zmieni prowadzona przez władze kraju polityka rozwoju wyżej rozwiniętych gałęzi przemysłu. Inną cechą, stanowiącą jednocześnie źródło potencjalnych problemów, jest rosnący z każdym rokiem deficyt handlowy. Wśród przyczyn tego zjawiska najczęściej wymienia się obniżanie taryfy celnej, konieczność znoszenia tzw. „kwot importowych”, zwiększający się popyt generowany przez inwestorów oraz rosnące ceny sprowadzanych towarów.

W sferze bezpośrednich inwestycji zagranicznych skutki kryzysu finansowego z 1997 r. były odczuwalne dłużej niż w przypadku handlu zagranicznego. W latach 1999 – 2004 średnia roczna wartość nowych projektów wynosiła ok. 1,8 mld dolarów. Dynamiczny wzrost FDI rozpoczął się w 2005 r. Inwestycje z tego roku oszacowano na ponad 5 mld dolarów, co oznaczało sumę ponad dwa razy większą, niż w 2004 r. Ta tendencja utrzymała się w 2006 r. (ok. 10 mld dolarów) i 2007 r. (ok. 14 mld dolarów). Tak więc suma zainwestowanego w Wietnamie kapitału zagranicznego w całym okresie doi moi wynosi ponad 83 mld dolarów, zaś liczba rozpoczętych projektów ponad 8,5 tys. Spośród tej kwoty ok. 60% ulokowano w przemyśle, ok. 30% w sektorze usług, zaś pozostałe 10% w rolnictwie.

Geograficzny rozkład FDI, podobnie jak w latach wcześniejszych, pozostał nierównomierny. Beneficjentami znacznej części z nich są prowincje, w skład których wchodzą największe miasta. Spośród głównych partnerów inwestycyjnych SRW w ciągu dwudziestolecia reform pierwsze miejsce zajmuje Korea Południowa (kraj pochodzenia projektów wartych w sumie ponad 11 mld dolarów) wyprzedzając Singapur (9,6 mld), Tajwan (9,2 mld), Japonię (8,7 mld), Hongkong (5,6 mld), Brytyjskie Wyspy Dziewicze (4,6 mld) oraz Stany Zjednoczone (2,6 mld). Biorąc pod uwagę dane za lata 2001 – 2009 największą dynamikę wzrostu posiadały inwestycje pochodzące z Korei Południowej, Singapuru, Brytyjskich Wysp Dziewiczych oraz Indii.

Czynnikiem decydującym o przyszłym kształcie gospodarki Wietnamu wydaje się być członkostwo w Światowej Organizacji Handlu. Dane makroekonomiczne z pierwszego pełnego roku (2007 r.) udziału w strukturach WTO wpisują się w trendy rozpoczęte w latach wcześniejszych, co wskazuje to na dobre przygotowanie kraju do konkurencji gospodarczej w ramach Organizacji. Prognozowane przez analityków utrzymanie wskaźników ekonomicznych w kolejnych latach na zbliżonym do obecnego poziomie pozwala przypuszczać, że także planowana głęboka integracja gospodarcza w skali regionu przyniesie Wietnamowi znaczące korzyści.

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
Rola zagranicznej współpracy gospodarczej w wietnamskich reformach doi moi Reviewed by on 11 marca 2010 .

Przyczyny rozpoczęcia procesu reform gospodarczych w Wietnamie Zjednoczenie dwóch państw wietnamskich po zakończeniu drugiego konfliktu indochińskiego w 1975r. rozbudziło nadzieje społeczeństwa na rychłe podniesienie się kraju ze zniszczeń wojennych oraz budowę silnego systemu gospodarczego. Oczekiwania te nie zostały spełnione. Socjalistyczna Republika Wietnamu od początku swego istnienia przeżywała poważne trudności, zaś apogeum kryzysu ekonomicznego nastąpiło w

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

O AUTORZE /

Avatar

Pozostaw odpowiedź