Artykuły,Publicystyka

J. Królczyk: Popkultura kontra wojna – potępienie wojny w Wietnamie przez muzyków

Konflikt zbrojny pomiędzy komunistycznym Wietnamem Północnym a wspieranym przez USA i wojska koalicyjne Wietnamem Południowym okazał się jednym z bardziej brutalnych i zaciętych konfliktów XX wieku. Wojna ta była dla USA wielką porażką, a jej reperkusje – polityczne, społeczne i ekonomiczne, odczuwano jeszcze długo po podpisaniu rozejmu. Opinie na temat zaangażowania w walkę wojsk amerykańskich były podzielone, jednak już w czasie trwania konfliktu wielu obywateli USA otwarcie je krytykowało – powstawały liczne ruchy antywojenne, których członkowie manifestowali swoje poglądy między innymi za pomocą muzyki. Na przykładzie wybranych utworów grup Creedence Clearwater Revival, The Rolling Stones oraz Black Sabbath pokażę jak wojna w Wietnamie kształtowała wyobraźnię amerykańskich artystów tamtych lat, na zawsze tym samym zapisując się w historii muzyki. Co ciekawe, choć wybrane przeze mnie utwory z komercyjnego punktu widzenia stały się przebojami i wciąż grane są przez rozgłośnie radiowe na całym świecie, współcześni słuchacze nie zawsze zdają sobie sprawę z ich przygnębiającej w gruncie rzeczy wymowy i genezy powstania.

Jedna z najbardziej znanych piosenek grupy Creedence Clearwater Revival nosi tytuł Fortunate Son. Stanowi zapis doświadczenia początku wojny, a zatem moment przymusowego powołania do wojska i odsłużenia 360 dni w Wietnamie[1], ukazany z punktu widzenia jednostki. Okres poboru był dla społeczeństwa amerykańskiego bardzo ciężkim doświadczeniem, powoływano bowiem już 18-letnich chłopców, którzy często nie wracali do domu. Pobór był nieunikniony, chyba że potencjalny kandydat studiował lub pracował w sektorze przemysłu kluczowym dla działań wojennych. Nagminnie jednak pojawiały się sytuacje, w których koneksje rodzinne czy stan majątkowy mogły skutkować odroczeniem powołania. Już w pierwszej zwrotce autor tekstu John Fogerty wskazuje na nierówne egzekwowanie prawa poboru:

Some folks are born made to wave the flag
Ooh, they’re red, white and blue
And when the band plays „Hail to the chief”
Ooh, they point the cannon at you, Lord[2]

Fogerty wyjawił, iż tekst był zainspirowany przypadkiem Davida Eisenhowera, wnuka 34 prezydenta USA Dwighta Eisenhowera oraz zięcia Richarda Nixona. Dzięki swojemu pochodzeniu młody żołnierz został przydzielony do rezerwy piechoty morskiej i nigdy nie ujrzał frontu. W konsekwencji nierówności społecznych do wojska trafiali głównie młodzi mężczyźni z biednych lub średnio zamożnych rodzin, podczas gdy wielu bogatym i dobrze urodzonym udawało się uniknąć odpowiedzialności/tragicznego losu. Fogerty w wywiadzie dla magazynu The Rolling Stone wyraził zdumienie ogromną popularnością utworu, wyjawiając, że głównym jego celem było zwrócenie uwagi na niesprawiedliwość społeczną i nadużycia czasów kryzysu[3].

Utwór Paint it Black grupy The Rolling Stones przenosi słuchacza w znacznie mroczniejsze rejony wojny w Wietnamie. Tekst napisany przez Micka Jaggera oraz Keitha Richardsa zapowiada horror czekający na niedoświadczonego żołnierza na froncie. Tempo ma oddawać to, co dzieje się w jego głowie w czasie walki.

I see a red door and I want it painted black
No colors anymore I want them to turn black[4]

Powtarzające się wyrażenie „paint it black” jest metaforą użycia broni zapalającej i broni chemicznej. Strona amerykańska stosowała bowiem wiele nowych i udoskonalonych rodzajów uzbrojenia takich jak napalm, bomby z białym fosforem WP, herbicyd AO[5] oraz czołgi M76 miotające ogniem. Skutkiem ich wykorzystania była ziemia spalona na kilka metrów w głąb, na której na wiele lat ustawało życie. W czasie wojny Wietnam stracił prawie 50% pokrywy leśnej[6], a konsekwencje zatrucia wody i ziemi przez herbicyd AO są odczuwalne do dzisiaj. Środek ten miał równie negatywny wpływ na ludzi, co charakteryzuje termin „dzieci pomarańczowego agenta”[7], oznaczający mutacje genetyczne u dzieci, których matki były wystawione na jego działanie.

Inną kwestią zasygnalizowaną w utworze jest przemiana psychiczna żołnierza, metaforycznie opisana za pomocą zjawiska percepcji kolorów – w życiu codziennym człowiek widzi różne barwy, podczas gdy na froncie wszystko staje się czarne:

I look inside myself and see my heart is black
I see my red door and must have it painted black
Maybe then I’ll fade away and not have to face the facts
It’s not easy facing up when your whole world is black[8]

Autorom tekstu powiodła się trudna sztuka zobrazowania skomplikowanych i wielowymiarowych przemian, jakie zachodzą w psychice żołnierza wysłanego na front, bez sięgania po banał czy łzawy nastrój.

Ostatni utwór, o którym chciałbym wspomnieć, to napisany przez Geezera Butlera Iron Man w wykonaniu Black Sabbath. Butler skupił się na problemach nękających weteranów wojny w Wietnamie, przede wszystkim na tzw. syndromie stresu pourazowego (PTSD). Tytułowy Iron Man, czyli zahartowany w walce żołnierz, wraca do domu, ale nie potrafi odnaleźć się w społeczeństwie.

He was turned to steel
In the great magnetic field
Where he travelled time
For the future of mankind[9]

Otrzymuje status pariasa, co popycha go do popełniania czynów sprzecznych z powszechnie przyjętymi normami społecznymi[10]. Tekst został zainspirowany historiami osób takich jak Andrew Brannen, który zatrzymany za przejechanie samochodem na czerwonym świetle zastrzelił zastępcę szeryfa, czy Larry Webster, który brutalnie zamordował przypadkowego mężczyznę, by ukraść mu samochód.[11] Warto zwrócić uwagę na fakt, iż choć obydwaj mężczyźni powrócili do kraju jako bohaterowie odznaczeni medalami za odwagę i wieloletnią służbę, to w sądzie podczas rozprawy, wytrawieni przez narkotyki i alkohol, byli tylko cieniem dawnych siebie.

Nobody wants him
He just stares at the world
Planning his vengeance
That he will soon unfurl
Now the time is here
For Iron Man to spread fear
Vengeance from the grave
Kills the people he once saved[12]

Najwięcej przypadków syndromu pourazowego odnotowano właśnie po wojnie w Wietnamie, czego przyczyną był jej specyficzny charakter. Podczas I czy II wojny światowej bitwy prowadzono w pewien zorganizowany i, można by rzec, podręcznikowy sposób. Żołnierze zyskiwali w ten sposób poczucie swoistej kontroli nad sytuacją, byli w dużej mierze świadomi czyhających na nich zagrożeń, a to przekładało się na niższy poziom stresu. Wojna w Wietnamie była natomiast niezwykle chaotyczna. Wojska Wietnamu Północnego wykorzystywały walkę partyzancką, która ze względu na nieprzestrzeganie żadnych zasad budziła w nieprzyjacielu paniczny strach. Dodatkowy czynnik stresogenny stanowiła świadomość, iż w przypadku ewentualnego ujęcia prawa jeńca nie będą przestrzegane[13]. Taka kombinacja warunków wywoływała w żołnierzach poczucie nieustającego zagrożenia, wpływające drastycznie na ich psychikę i skłaniające do sięgania po różnego rodzaju używki. Do kraju wracali wyniszczeni ludzie o bardzo względnym poczuciu moralności, których nawet drobne bodźce mogły pchnąć do strasznych czynów.

Powyższe przykłady są jedynie próbą zasygnalizowania pewnych tematów i refleksji, jakie za sprawą wojny w Wietnamie znalazły swoje miejsce w muzyce drugiej połowy XX wieku. Niesprawiedliwość społeczna, wykluczenie, czy psychiczne wyniszczenie weteranów to kwestie poruszane, jak się okazuje, nie tylko na scenie politycznej. O bolesnej genezie, a zarazem głębokim przesłaniu tych rockowych klasyków warto pamiętać, gdy któryś z nich po raz kolejny zabrzmi w głośnikach. Doświadczenie wojny w Wietnamie jako wydarzenie traumatyczne dla amerykańskiego społeczeństwa na stałe zapisało się w kulturze, także popularnej, dlatego gorąco zachęcam do dalszych samodzielnych poszukiwań jego śladów.

Jakub Królczyk

 

[1] The Vietnam War and the Draft Reading, https://www.wayzata.k12.mn.us/cms/lib/MN01001540/Centricity /Domain/953/The%20Vietnam%20War%20and%20the%20Draft%20Reading.pdf

[2] J. Fogerty, Creedence Clearwater Revival, Fortunate Son

[3] B. Baker, 1.11.2002, Fogerty to Wrangler: Song in ad ‚ain’t me’ – SFGate, Articles.sfgate.com

[4]M. Jagger, K. Richards, The Rolling Stones, Paint it Black

[5] Agent Orange – silny herbicyd, który zamienia ziemię w nieużytek na wiele lat

[6]https://www.researchgate.net/figure/281579078_fig2_Fig-5-Decrease-in-mangrove-forest-areas-in-Vietnam-1943-2000-32

[7] Ch. Ornstein, The Children of Agent Orange, https://www.propublica.org/article/the-children-of-agent-orange

[8]M. Jagger, K. Richards, The Rolling Stones, Paint it Black

[9]Ozzy Osbourne, Black Sabbath, Iron Man

[10] J. Hochgesang, The Psychological Effects of the Vietnam War, https://web.stanford.edu/class/e297c/war_peace/media/hpsych.html

[11] R. C. Dieter, Battle Scars: Military Veterans and the Death Penalty, https://deathpenaltyinfo.org/files/pdf/BattleScars.pdf

[12]Ozzy Osbourne, Black Sabbath, Iron Man

[13] E. Guevara, Guerrilla Warfare, ttps://mltheory.files.wordpress.com/2017/06/che_guevara_guerrilla_warfare.pdf

Udostępnij:
  • 8
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    8
    Udostępnienia
J. Królczyk: Popkultura kontra wojna – potępienie wojny w Wietnamie przez muzyków Reviewed by on 2 sierpnia 2017 .

Konflikt zbrojny pomiędzy komunistycznym Wietnamem Północnym a wspieranym przez USA i wojska koalicyjne Wietnamem Południowym okazał się jednym z bardziej brutalnych i zaciętych konfliktów XX wieku. Wojna ta była dla USA wielką porażką, a jej reperkusje – polityczne, społeczne i ekonomiczne, odczuwano jeszcze długo po podpisaniu rozejmu. Opinie na temat zaangażowania w walkę wojsk amerykańskich były podzielone, jednak

Udostępnij:
  • 8
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    8
    Udostępnienia

O AUTORZE /

Avatar

Pozostaw odpowiedź