P. Szczap: Ułan Bator – plany generalne i nieudolna administracja a problem smogu – Część 1

 ›  ›  ›  › P. Szczap: Ułan Bator – plany generalne i nieudolna administracja a problem smogu – Część 1

Artykuły,Komentarz eksperta,Publicystyka

P. Szczap: Ułan Bator – plany generalne i nieudolna administracja a problem smogu – Część 1

Paweł Szczap

Ułan Bator – plany generalne i nieudolna administracja a problem smogu

Część 1

W niniejszym komentarzu przyglądam się historycznym uwarunkowaniom trudnej sytuacji planistycznej Ułan Batoru, której pokłosiem było niedawne, kontrowersyjne przedłużenie zeszłorocznego zakazu osiedlania się w Ułan Batorze na kolejne dwa lata, tj. do roku 2020. Pierwsza część tekstu poświęcona jest zagadnieniom planowania rozwoju miasta, druga stanowi komentarz do bieżących wydarzeń.

Mongolskie procesy urbanizacyjne należy kojarzyć głównie z drugą połową XX w., kiedy wraz ze wzmożonym (a stymulowanym w dużym stopniu przez Związek Radziecki) rozwojem przemysłu i infrastruktury, nastąpiło lepsze skomunikowanie zarówno starszych jak i nowo powstałych ośrodków zurbanizowanych (których geneza związana była w dużym stopniu ze strategicznymi zmianami administracyjnymi, rozkładem radzieckich baz wojskowych, jak również rozwojem ośrodków górniczych czy przemysłowych). To wtedy powstały bądź zaczęły aktywniej rozwijać się takie ośrodki zurbanizowane jak Darkhan, Erdenet, Baganuur, Choir, Nalaikh czy Shariin Gol.

Od czasu rewolucji demokratycznej stolica Mongolii – Ułan Bator – zmieniła się niemalże nie do poznania. Wdrażana od połowy lat pięćdziesiątych XX w. praktyka stołecznych planów generalnych została wstrzymana wraz z zakończeniem okresu realizacji czwartego planu generalnego, tj. po 1990 r. Oto rozpoczął się trwający kilkanaście lat okres chaotycznego rozwoju Ułan Batoru, który w dużym stopniu położył fundamenty pod obecne procesy funkcjonowania miasta. O tyle bowiem, o ile lata Mongolskiej Republiki Ludowej zadecydowały w dużym stopniu o współczesnym rozplanowaniu centralnych dzielnic Ułan Batoru, zaś z okresem wcześniejszym historii miasta (tj. do lat dwudziestych XX w.) należy łączyć jednoznaczne ustalenie jego statusu jako ośrodka miejskiego najbardziej odpowiedniego do roli stolicy nowego państwa, to właśnie w okresie demokratycznym w dużym stopniu ukształtowały się współczesne wzorce zarządzania przestrzenią miejską oraz jej użytkowania, wzorce praktyk związanych z rynkiem nieruchomości, wzorce zachowań społecznych. To w tym okresie bierze swe źródło wszechobecne zanieczyszczenie wizualne, a w bardziej ogólnym sensie także współczesna twarz miasta. Okres rządów demokratycznych odpowiedzialny jest także za przeludnienie Ułan Batoru, o którym dalej. Przemiany ustrojowe, zbiegające się w czasie z okresem rozpadu Związku Radzieckiego nie sprzyjały rozwojowi. Mongolska infrastruktura ucierpiała poważnie w związku z wstrzymaniem wsparcia radzieckiego i RWPG, jak również w związku z przeciągającymi się wewnętrznymi trudnościami polityczno-gospodarczymi.

Pomimo dotychczasowego braku pogłębionych badań nad ułanbatorskimi planami generalnymi, jasnym jest, iż w dużym stopniu nie były one w stanie realizować założonych strategii. Poza trudnościami ekonomiczno-infrastrukturalnymi, głównym powodem takiego stanu rzeczy był przyrost ludności stolicy, w przypadku każdego z planów zdecydowanie przekraczający zakładane początkowo wartości, wymuszający szybszy niż planowano rozwój miasta. W latach po upadku Mongolskiej Republiki Ludowej wartości liczbowe poszybowały w górę. Nowa konstytucja z 1992 r. przywracała w dużym stopniu ograniczoną w okresie komunistycznym swobodę poruszania się. Jak nietrudno się domyślić, w dotkniętym głębokimi trudnościami gospodarczymi kraju, w którym załamał się system gospodarstw państwowych regulujących pracę ludności na obszarach niezurbanizowanych wiele osób zdecydowało się spróbować swoich szans w kapitalistycznej rzeczywistości miejskiej. Innym, nieco późniejszym czynnikiem wpływającym na wzrost migracji do miast, w tym przede wszystkim Ułan Batoru były zimowe klęski żywiołowe z przełomu wieków, które pozbawiły stad dużą część ludności kraju. Chciałoby się rzec, iż w Ułan Batorze wskaźniki populacji oszalały:

– w 1944 populacja miasta wynosiła ~ 35,500 mieszkańców

– w 1969 było to już ok. 267,500 mieszkańców

– w 1989 ~584,500 mieszkańców

– obecnie zaś (2015) oficjalnie jest to blisko 1.400,000 (przy ledwie trzymilionowej populacji kraju).

Od lat pięćdziesiątych XX w. możemy mówić o rozwoju współczesnego mieszkalnictwa, które do końca okresu komunistycznego pozostawało zjawiskiem ściśle związanym z instytucją planów generalnych. W latach 1961 i 1974 powstały w Ułan Batorze dwa kombinaty produkujące moduły do budynków wielkopłytowych. Najintensywniejszy rozwój osiedli z wielkiej płyty przypada na koniec lat siedemdziesiątych oraz lata osiemdziesiąte. Ułan Bator drugiej połowy XX w. było miastem o dość kompaktowym centrum, jednak miastem dość rozległym powierzchniowo. Ruch uliczny był niewielki, powietrze – czyste. Miasto wciąż raczej rozbudowywane niż zabudowywane sprawiało wrażenie dużo bardziej uporządkowanego. Intensywny rozwój sektora mieszkaniowego przyczynił się do drastycznego spadku populacji tzw. dzielnic jurtowych.1 W 1960 r. dzielnice jurtowe zamieszkiwało 65% populacji Ułan Batoru. W 1984 wartość ta spadła do 31,6%. Dzisiaj w zależności od źródła mówimy o 60-65%.

Obecnie pomimo szeregu inwestycji państwowych z zakresu taniego czy socjalnego mieszkalnictwa, rozwój rynku mieszkaniowego pozostaje w rękach prywatnych inwestorów. Udział państwa w przedsięwzięciach związanych z rynkiem mieszkaniowym zmalał, trudniej jest więc koordynować wysiłki mające zapewnić sprawne realizowanie spójnej polityki mieszkaniowej, która ma być rzekomo jedną z odpowiedzi na pogłębiające się problemy związane z dzielnicami jurtowymi.

W roku 2003 przyjęto kolejny (piąty), i zarazem pierwszy po przerwie trwającej od 1990 r. plan generalny na lata 2003-2020. W związku z jego postępującą dezaktualizacją, jak również widocznymi trudnościami w jego implementacji, na zlecenie strony mongolskiej Japońska Agencja Współpracy Międzynarodowej (JICA) dokonała w latach 2009-2013 kompleksowej ewaluacji planu, mającej służyć jego skuteczniejszej realizacji. Nowy plan „Do roku 2020 z sugestiami do roku 2030” opublikowano w roku 2013. Na dzień dzisiejszy jest on obowiązującym planem generalnym.

Główne imperatywy obecnego planu generalnego to:

1. Uczynienie z Ułan Batoru miasta bezpiecznego, zdrowego i zielonego.

2. Zapewnienie mieszkańcom godnych warunków życia poprzez odpowiednie regulacje dotyczące zagospodarowania terenu, infrastruktury i mieszkalnictwa.

3. Rzetelne rządy i jasna sytuacja prawna miasta.

4. Rozwój aglomeracji ułanbatorskiej z naciskiem na rozwój oraz tworzenie nowych, satelitarnych w stosunku do Ułan Batoru ośrodków miejskich.

5. Uczynienie z Ułan Batoru ważnej, azjatyckiej destynacji turystycznej.

6. Uczynienie z Ułan Batoru stolicy o światowym standardzie.

Wizja zawarta w planie podkreśla, iż Ułan Bator jest (lub w najbliższej przyszłości stanie się) stolicą Mongolii szanującą koczownicze dziedzictwo, ceniącą swoich mieszkańców, akceptującą swoje okoliczności geograficzne i pozostającą przyjazną środowisku; miastem konkurencyjnym w skali globalnej, technologicznie zaawansowanym, inteligentnym (smart).

Obecny plan generalny został przyjęty za rządów burmistrza Bat-Üüla – demokraty, bliskiego współpracownika Elbegdorja, jednej z głównych twarzy rewolucji demokratycznej i obecnej Partii Demokratycznej. Okres jego rządów (2012-2016) oceniany bywa z jednej strony jako czas, kiedy stolica w stosunkowo krótkim okresie przeskoczyła na wyższy etap rozwoju, finalizując bądź rozpoczynając szereg ważnych inwestycji, czas, kiedy odnotowano poprawę infrastruktury, czy poddano centrum miasta częściowej gentryfikacji (ocenianej przez Mongołów raczej pozytywnie), z drugiej zaś strony sama postać Bat-Üüla kojarzona jest dość negatywnie, jako burmistrza nie liczącego się ze zdaniem mieszkańców, dbającego głównie o zewnętrzny wizerunek miasta i własne interesy.

W kolejnej części komentarza przyglądam się niedawnemu kontrowersyjnemu zakazowi osiedlania się w stolicy w ogólnym kontekście obecnej administracji miasta i jej problemów z utrzymaniem czystości miejskiego powietrza.

1Dzielnice jurtowe – otaczające centrum Ułan Batoru rozległe obszary mieszkalne, gdzie głównym trybem zagospodarowania terenu jest podział na ogrodzone działki mieszkalne, na terenie których prowadzona bywa także działalność gospodarcza. Zabudowa dzielnic jurtowych składa się w większości z prostych parterowych bądź piętrowych domów oraz jurt mongolskich nierzadko z dobudówkami. Większość gospodarstw domowych podłączona jest do sieci elektrycznej, jednak kanalizacja, bieżąca woda oraz centralne ogrzewanie są w większej części niedostępne. Generalnie rzecz biorąc sytuacja infrastrukturalna na obszarach dzielnic jurtowych pozostaje utrudniona. Nie należy jednak dzielnic jurtowych rozumieć jako dzielnic biedoty. Nie są to slamsy, nie są także rozumiane jako takie w mongolskim społeczeństwie gdzie jurta po dziś dzień pozostaje szeroko rozpowszechnionym i szanowanym typem domostwa. Na terenie dzielnic jurtowych zamieszkuje prawdopodobnie ponad 60% populacji półtoramilionowego Ułan Batoru.

Paweł Szczap

Zdjęcie: flickr.com/photos/wild_speedy/5520138414

Udostępnij:
  • 9
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    9
    Udostępnienia
P. Szczap: Ułan Bator – plany generalne i nieudolna administracja a problem smogu – Część 1 Reviewed by on 3 lutego 2018 .

Paweł Szczap Ułan Bator – plany generalne i nieudolna administracja a problem smogu Część 1 W niniejszym komentarzu przyglądam się historycznym uwarunkowaniom trudnej sytuacji planistycznej Ułan Batoru, której pokłosiem było niedawne, kontrowersyjne przedłużenie zeszłorocznego zakazu osiedlania się w Ułan Batorze na kolejne dwa lata, tj. do roku 2020. Pierwsza część tekstu poświęcona jest zagadnieniom planowania

Udostępnij:
  • 9
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    9
    Udostępnienia

O AUTORZE /

Pozostaw odpowiedź