Artykuły,Publicystyka

N. Byszof: Chińsko-rosyjska gra o wpływy w Kazachstanie

Kazachstan areną rywalizacji mocarstw

Kazachstan, jako 17-milionowe państwo w Azji Środkowej, zaczyna odgrywać znacząca rolę w polityce mocarstw w regionie, takich jak Rosja, Chiny czy Stany Zjednoczone. Dzięki swojemu strategicznemu położeniu jest autonomicznym graczem i może być decydentem w sprawach współpracy gospodarczej i regionalnej. Polityka Rosji wobec Kazachstanu opiera się na istotnym fundamencie, jakim jest wspólna historia Związku Radzieckiego. Obecne elity otrzymały wykształcenie jeszcze w ZSRR, pogłębiana była także współpraca gospodarcza, a integracja między tymi krajami ułatwiała bilateralne porozumienia i kooperację w ramach wielu sektorów[1]. Kazachstan jest bardzo atrakcyjnym regionem inwestycyjnym dla Rosji oraz Chin. Według danych Kazachstan zajmuje 35 miejsce na świecie pod względem najlepszego klimatu dla biznesu oraz 20 pod względem efektywności rynku pracy.[2] Zarówno Rosja ,jak i Chiny, są najważniejszymi partnerami gospodarczymi dla Kazachstanu, rozbudowując przy tym współpracę w dziedzinie energetyki, wydobycia surowców oraz promowania kultury i edukacji, celem polepszenia wzajemnych relacji.

Przywódcy obu państw, obawiają się o problemy w polityce wewnętrznej i ewentualną niestabilność w regionie. Ważna jest dla nich współpraca i pokojowe nastawienie wobec mniejszości rosyjskich i kazachskich, która pozwoli na utrzymanie stabilności w dwustronnych relacjach. Polityka Chin wobec Kazachstanu opiera się na długoterminowej perspektywie, mniej podatnej na wahania polityczne. Jest zależna także od ogromnych zasobów finansowych, które zwiększają inwestycje w regionie i są atrakcyjne dla Astany, a wpływ Chin na decyzje polityczne, jest ustosunkowany relacjami gospodarczymi. Jest to mniej radykalne niż polityka i podejście Federacji Rosyjskiej do byłych republik sowieckich. Azja Środkowa, a w szczególności Kazachstan staje się areną wielkoformatowej polityki Chin oraz Rosji.

Współpraca gospodarcza

Udział Rosji w strategicznych sektorach gospodarki Kazachstanu zmusza Astanę do rozważenia współpracy i interesów w ramach tej kooperacji. Wpływy Rosji są zbudowane na podstawie czterech głównych spółek: Gazprom, Lukoil, Transnieft oraz Rosnieft, utrzymując Astanę w swojej strefie wpływów. Ta współpraca ogranicza rolę Chin w gospodarce Kazachstanu, dając jednocześnie Rosji dostęp do rezerw ropy naftowej i gazu, wiążąc te kraje również w sektorze energetycznym, transportowym i rolniczym. Współpraca Rosji z Kazachstanem opiera się także na przemyśle jądrowym. Istnieje kilka wspólnych przedsięwzięć tych dwóch państw w ramach wydobycia uranu, jednocześnie uruchamiając wspólne, rosyjsko-kazachskie centrum do wzbogacenia uranu na bazie elektrowni jądrowej. W ramach przedsięwzięć wspólnego wydobycia tego surowca oba kraje uzgodniły mapę dla rozwoju kopalń. Ta współpraca buduje nie tylko wpływy Rosji w Kazachstanie oraz rozbudowuje jej udział w wielu sektorach, ale także pogłębia korzystną dla Kazachstanu współpracę z Rosją oraz umożliwia wymianę aktywów między spółkami wydobywającymi uran. Rosjanie chcą uczestniczyć w budowaniu elektrowni jądrowych w Kazachstanie, w ten sposób zwiększając legitymizację swoich wpływów na tym obszarze.

Rosja pogłębia także współpracę w ramach sektora wojskowego i kosmicznego. Dostarcza również systemy rakiet przeciwlotniczych do Kazachstanu, dodatkowo rosyjska Federalna Agencja Kosmiczna Roscosmos przedłużyła współpracę z KazCosmos (odpowiednikiem Roscosmos) do 2030 roku.

Dodatkowym atutem rynku kazachskiego, jest fakt, iż jest to 51 największy rynek eksportowy na świecie. Według ostatnich zarejestrowanych danych z 2015r. Kazachstan wyeksportował 40,9 mld USD i importował 31,7 mld USD, co przyniosło dodatni bilans handlowy.

Polityka regionalna oraz umowy bilateralne

Współpraca Chiny-Kazachstan opiera się na kooperacji w ramach rozwoju przemysłu naftowego, renowacji rurociągów oraz zwiększania udziałów w przemyśle gazowym. Chiny angażują się także w udział w uprzemysłowienie Kazachstanu. Według danych Narodowego Banku Kazachstanu napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych jest dwukrotnie większy z Chin niż z Rosji. Powoduje to poszerzenie wpływów chińskich w ramach inwestycji. Tym bardziej jest to ważne, ze względu na budowę NJS, który zwiększy ilość projektów i inwestycji w Kazachstanie. Chińscy przedsiębiorcy uczestniczą w budowie głównych obiektów komunikacyjnych, jak rurociąg Beineu-Shymkent, który jest realizowany w ramach współpracy KazTransGas oraz spółką zależną od China National Petroleum Corporation. Innym ważnym projektem jest budowa autostrady w Kazachstanie, gdzie Sinohydro Corporation Limited jest jednym z wykonawców projektu. Chiny są także głównym inwestorem w dwóch dużych obwodach w Kazachstanie: Aktobe i Kyzylorda. W ostatnim czasie rozbudowują infrastrukturę transportową, w szczególności rurociągi naftowe Chiny-Kazachstan, gazociąg centralny, autostrady (w Tadżykistanie) oraz nową trasę Jedwabnego Szlaku. Te linie transportowe, dostarczają gaz i ropę, nie tylko do Kazachstanu, ale także do pobliskich obszarów (Turkmenistan oraz Uzbekistan), co przyczynia się do uzależnienia powyższych regionów od wpływów chińskich. Również banki chińskie aktywnie finansują projekty infrastrukturalne w Kazachstanie. Wspomniany rurociąg Beineu-Shymkent jest finansowany przez China Development Bank, który zainwestował także dwie pożyczki na budowę Gazociągu Centralnego Azji oraz Chin.

Innym ważnym przedsięwzięciem, które jest zaplanowane do zrealizowania w Kazachstanie, jest projekt elektrowni słonecznej. Inicjatywa ta przyczyni się do zwiększenia zdolności wykorzystywania odnawialnych źródeł energii w Kazachstanie oraz zmniejszy ilość spalanego węgla. Projekt będzie finansowany przez ACME Cleantech Solutions Private Limited, pochodzącą z Indii. Jednakże świadczy to tylko o tym, iż rejon Kazachstanu jest bardzo atrakcyjnym regionem do inwestowania. Niewykorzystane, znaczne zasoby energii odnawialnej jak wiatr, energia słoneczna i wodna, przyciągają inwestorów z całego regionu Azji.[3]

W zestawieniach Światowej Organizacji Handlu, to Chiny są drugim, zaraz po Unii Europejskiej, partnerem Kazachstanu w ramach wymiany towarów. Udział Rosji w handlu towarami z Kazachstanem, nie jest ukazany procentowo w tych danych, ze względu na to, iż  stanowi niewielki odsetek całości wymiany handlowej.

Źródło: WTO

Chiny odgrywają coraz większą rolę w Azji Środkowej, przyczynia się to do: rozwoju i promowania dyplomacji na linii Chiny – Kazachstan, wymiany kulturowej z sąsiadami i szerzenia miękkiej władzy przez Pekin. W stronę Chin kierowane są oskarżenia odnoszące się do ich ekspansji gospodarczej, która według przeciwników jest destruktywna i związana z wieloma nadużyciami przez politykę chińską wobec tych regionów. Nie wpływa to jednak na zmniejszenie udziałów chińskich poza granicami, ponieważ współpraca z Pekinem jest korzystniejsza dla lokalnych sąsiadów, niż destabilizująca.

Projekt Jedwabnego Szlaku jako motyw rozbudowy wpływów chińskich w Azji Środkowej

Rosja oraz Chiny współpracują razem w ramach SOW[4], jednak sama Rosja stara się budować swoją dominację w regionie poprzez EUG[5] czy próbę wdrożenia Unii Eurazjatyckiej. Polityka Rosji związana będzie z budowaniem i wzmacnianiem makroregionów, a organizacje takie jak UE, ASEAN, EUG, NAFTA[6], czy porozumienie TTIP, są tylko powodem, aby umacniać relacje regionalne, ponieważ to w przyszłości będzie tworzyć bardziej zrównoważoną gospodarkę światową. Chiny natomiast budują swój własny projekt, czyli Nowy Jedwabny Szlak. Rosja i Chiny przyjęły jednak w trakcie szczytu w maju 2015r. wspólne oświadczenie o współpracy przy realizacji EUG i NJS.[7]

Problemem dla poszerzenia wpływów rosyjskich jest fakt, iż państwa założycielskie EUG (w tym Kazachstan), opierają się wspólnemu rozwojowi Unii celnej czy wprowadzeniu wspólnej waluty w całej organizacji. Stanowi to szansę dla rozwoju NJS, który będzie mógł ułatwić współpracę w ramach handlu i gospodarki, a nie ujednolicać poglądy polityczne i idee. Może być to jednak impuls do szerzenia tendencji rewizjonistycznych w państwach, przez które ten szlak będzie przebiegał. Chiny wykuwają swoją ekonomiczną siłę, przez budowanie porozumień finansowych na rzez budowy NJS. Strategiczne położenie Kazachstanu pozwala na budowanie połączeń z Azją Centralną oraz Bliskim Wschodem.

Projekt NJS jest przedstawiany jako kontynuacja i ulepszenie tras handlowych z okresu świetności cywilizacji chińskiej. Nadaje to całej koncepcji pozytywny obraz rozbudowy chińskiej dominacji w ramach handlu. Ma to także zachęcać do powrotu, do czasów najlepszej wymiany kulturowej oraz handlowej w regionie. Takie odwołania mają zwiększyć atrakcyjność projektu Szlaku oraz jednocześnie załagodzić wizerunek ekspansyjnych Chin. Koncepcja NJS jest budowana za pomocą chińskiego soft power oraz staje się argumentem w wielu dialogach międzynarodowych. Dodatkowo elastyczny i niedookreślony koncept projektu pozwala rządowi Chin prowadzić i kontynuować już rozpoczęte dwustronne inwestycje, przedstawiając je jako komponent NJS, oznacza to, iż inwestycje w ramach NJS staną się wytłumaczeniem dla już wcześniej podjętych działań Pekinu. Projekt szlaku jest również determinantem i siłą napędową polityki Xi Jinpinga, a jego projekt jest skazany na sukces, bez znaczenia, w jakim wymiarze zostanie spełniony. Wszystkie inwestycje chińskie oraz rozpoczęte projekty, czy umowy bilateralne, mogą zostać na końcu przedstawione jako składowa koncepcji Szlaku. NJS buduje wizerunek Chin jako „łagodne mocarstwo”, które promuje dwustronne korzyści w ramach projektu, utwierdzając państwa współpracujące w ramach tego, iż jest to obopólna korzyść. Chiński koncept może być także alternatywą dla dominacji USA oraz rozbudowy rosyjskich przedsięwzięć w regionie.

Chiński soft power

Poszerzanie wpływów chińskich w Kazachstanie wzbudza mieszane uczucia Kazachów, ze względu na burzliwą przeszłość z Chińczykami. Elity polityczne Kazachstanu przekonują się do myśli, iż stosunki z Rosją są bardziej naturalne niż z Chinami. Niektórzy eksperci twierdzą, że Chiny mają wizerunek państwa neoimperialnego, które wyzyskuje zasoby naturalne.[8] To przyczynia się do inwestowania Chin w rozwój społeczności lokalnej, aby załagodzić ten wizerunek.

Współpraca Kazachstanu z Rosją (EUG) lub Chinami (NJS), może być frontem do konfliktu interesów między ChRL, a FR, w ramach oddziaływania regionalnego i budowania relacji z Kazachstanem. Istnieje także drugi wariant, gdzie Rosja oraz Chiny mogą wzmocnić swą współpracę, nie rezygnując przy tym ze współpracy z Kazachstanem. Polepszenie współpracy Rosji oraz Chin mogłoby się przyczynić do poprawienia relacji i zwiększenia kooperacji z Mongolią i Koreą Północną. Współpraca ta miałaby odzwierciedlenie w transporcie oraz strefie wolnego handlu. Pomoc Chin w zbudowaniu współpracy z tymi państwami przyniosłaby korzyści wszystkim stronom, wdrażając projekty modernizacji dróg, infrastruktury oraz usprawniając przepływy transgraniczne. Zachodnie sankcje wobec Rosji, wpływają na potrzebę współpracy rosyjsko-chińskiej i duże zapotrzebowanie Rosji na chiński kapitał. Współpraca NJS oraz EUG mogłaby stanowić istotny aspekt transportu towarów.

Przeszkodą jednak, dla współpracy ChRL-FR, jest brak dostępu Rosji do nowoczesnej technologii z Chin. Nadal to Europa jest pierwszym dostawcą technologii oraz nowoczesnego sprzętu. Mimo współpracy w innych dziedzinach z Chinami to modernizacja jest teraz priorytetem dla gospodarki rosyjskiej. W sytuacji niezgodności interesów w Azji Środkowej Rosja może uruchomić argument obrony rosyjskich obywateli na terytoriach tzw. bliskiej zagranicy, co może wiązać się z brakiem akceptacji ze strony Chin takiego postrzegania i realizowania interesów rosyjskich w regionie.

Rywalizacja Chin oraz Rosji nabiera dynamiki, wraz ze wzrostem znaczenia inicjatywy Nowego Jedwabnego Szlaku. Kazachstan odgrywa bardzo ważną rolę w polityce tych mocarstw, ze względu na istotne znaczenie w projektach regionalnych Rosji oraz rozbudowę inwestycji chińskich. Perspektywa rozwoju wpływów tych państw w Azji Środkowej jest ściśle związana ze współpracą w ramach EUG, NJS, a także rozszerzania wpływów oraz inwestycji Stanów Zjednoczonych w tym regionie. Ważnym czynnikiem w tych relacjach będzie ustosunkowanie się samego Kazachstanu wobec jego roli w Azji Środkowej oraz poziomu rozwoju współpracy z Rosją i Chinami, w najbliższej przyszłości.

Natalia Byszof

[1] Sektor energetyczny, wojskowy i kosmiczny, a także przemysł jądrowy oraz wydobycie ropy naftowej

[2] http://invest.gov.kz/

[3] Więcej: https://www.aiib.org/en/projects/proposed/2016/solar-power-plant-project.html

[4] SOW – Szanghajska Organizacja Współpracy

[5] EUG – Eurazjatycka Unia Gospodarcza

[6] ASEAN – Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej; NAFTA – Północnoamerykański Układ Wolnego Handlu; TTIP – Transatlantyckie Partnerstwo w dziedzinie handlu i inwestycji

[7] Rosja wyraziła poparcie dla chińskiego projektu, Chiny natomiast wyraziły chęć zawarcia porozumienia o współpracy handlowo-gospodarczej z EUG. Rozważano także możliwość utworzenia strefy wolnego handlu na linii Chiny-EUG

[8] https://jamestown.org/program/china-and-kazakhstan-inevitability-of-beijings-growing-influence/

fot. Askar9992/CC BY-SA 4.0/Wikimedia Commons

Udostępnij:
  • 61
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    61
    Udostępnienia
N. Byszof: Chińsko-rosyjska gra o wpływy w Kazachstanie Reviewed by on 31 lipca 2017 .

Kazachstan areną rywalizacji mocarstw Kazachstan, jako 17-milionowe państwo w Azji Środkowej, zaczyna odgrywać znacząca rolę w polityce mocarstw w regionie, takich jak Rosja, Chiny czy Stany Zjednoczone. Dzięki swojemu strategicznemu położeniu jest autonomicznym graczem i może być decydentem w sprawach współpracy gospodarczej i regionalnej. Polityka Rosji wobec Kazachstanu opiera się na istotnym fundamencie, jakim jest

Udostępnij:
  • 61
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    61
    Udostępnienia

O AUTORZE /

Avatar

komentarze 2

  • Przyłączam się do opinii, że jest to bardzo dobry artykuł. Wielką zasługą Autorki jest, ze „dostrzegła” Kazachstan, októrym często się nie myśli.
    A tak wracając do tematu, to znowu MEGAGRA

    http://indianadventure.eu/pol/indie-xxi-w/nieco-o-przyszlosci-megagra/
    Czyba czas na szachownicy postawić nową figurę. Nie tak ciężką jak Indie, ale może taką jak Wietnam.
    Kto wie może Rosja w przyszłej rozgrywcw przesunie się bliżej obozu Japonia – USA – Indie, tym bardziej, że z Indiami ją duża łączy, a z Chnami dużo dzieli

  • Bardzo fajny artykuł, przeczytałem cały

Pozostaw odpowiedź