Artykuły

M. Friedrich: Samobójstwa wdów za czasów dynastii Joseon

korean_women

flickr.com/bondidwhat

Zjawisko samobójstw popełnianych przez wdowy występowało w różnych kulturach. Najczęściej przybierało formy rytualne, tak jak miało to miejsce np. na Jawie lub w Indiach, skąd pochodzi znany na Zachodzie dzięki licznym opisom rytuał sati, polegający na spalaniu wdów wraz z ciałami ich zmarłych małżonków.

W przednowoczesnej Korei zjawisko to przybrało inny charakter. Znaczny wpływ na jego wygląd miały główne systemy religijno-filozoficzne rozpowszechnione na Półwyspie Koreańskim, tj. konfucjanizm, rodzime wierzenia szamanistyczne oraz buddyzm. We wszystkich trzech samobójstwo było uznawane za przestępstwo, jednak z innych powodów niż w kręgu chrześcijańskim. Konfucjanizm potępiał odebranie sobie życia, ponieważ stanowiło to naruszenie harmonii społecznej i rodzinnej. Osoba popełniająca samobójstwo nie mogła w pełni odpłacić swoim rodzicom za wychowanie i okazywane w dzieciństwie troski oraz składać ofiar przodkom. Było to więc wykroczenie przeciwko cnocie nabożności synowskiej. Buddyzm zaś zakazywał odbierania życia wszelkim stworzeniom, w tym oczywiście także swojego własnego; podobnie w szamanizmie wierzono, że samobójcy nie stają się opiekuńczymi przodkami, ale głodnymi wędrującymi duchami. Odebranie własnego życia było niedopuszczalne.

W Korei rozróżniano jednak samobójstwa na egoistyczne i altruistyczne. Te pierwsze – popełniane z osobistych powodów, takich jak rozpacz czy niepowodzenia życiowe były obłożone anatemą. Inaczej rzecz się miała w wypadku samobójstw popełnianych w wyższym celu, które były akceptowane, a wręcz wychwalane. Do takich należały: oddanie życia, by udowodnić lojalność wobec króla i kraju, poświęcenie swojego życia za rodziców, samobójstwa kobiet popełniane w obronie cnoty oraz samobójstwa wdów.

Opisy kobiet wychwalanych za popełnienie samobójstwa spotyka się w dokumentach już w późnym okresie Koryeo (XII-XIV w.). Pojawiają się one równolegle do wzmianek o wdowach stawianych za wzór cnót z powodu wzorowego wypełnienia żałoby i pozostania w czystości po śmierci męża. Z biegiem czasu jednak liczba tych opisów spadała, zaś coraz więcej wspomina się o owdowiałych kobietach odbierających sobie życie. Ta liczba wzrosła zwłaszcza w okresie Choseon (1392-1910). Miało to związek zapewne z pierwszym oficjalnym zakazem ponownego zamążpójścia, wydanym przez króla Taejonga w początkach XV wieku.

Aby zrozumieć przyczyny popełniania samobójstw przez wdowy, należy się najpierw przyjrzeć samej instytucji małżeństwa oraz pozycji kobiet w okresie panowania dynastii Yi. W silnie skonfucjanizowanym społeczeństwie koreańskim najważniejszą (i właściwie jedyną) rolą społeczną kobiet była rola oddanej żony i matki. W związku z tym po śmierci męża traciły one rację bytu w społeczeństwie oraz w rodzinie męża – zwłaszcza jeśli nie miały potomstwa. Wyrazem takiego przekonania był nawet sposób, w jaki nazywano wdowy – „osoba, która jeszcze nie umarła”. Owdowiałym niewiastom nie wolno było powrócić do domu rodzinnego, ponieważ wraz z zamążpójściem odcinały się od własnej rodziny, zaś wchodząc do rodziny męża zyskiwały nowe zobowiązania, takie jak składanie ofiar przodkom rodziny męża. Istotne jest również to, że małżeństwa zawierane były bardzo wcześnie – nawet pomiędzy dziećmi. Na skutek tego istniała znacząca liczba bardzo młodych i często bezdzietnych wdów, które już do końca życia nie posiadały określonej funkcji społecznej, a także nie miały szans na ponowne zamążpójście. Jeszcze przez wprowadzeniem oficjalnego zakazu ponownego zamążpójścia było ono uznawane za zdradę nieżyjącego męża. Cnotliwa kobieta powinna być lojalna i wierna małżonkowi nawet po jego śmierci. Aby osiągnąć ten ideał, powinna żyć w zupełnej czystości – zaś najlepszą gwarancją jej zachowania było popełnienie samobójstwa.

Jednakże nie od każdej wdowy oczekiwano popełnienia takiego czynu. Jeżeli kobieta pozostawała wierna zmarłemu mężowi, była wychwalana i stawiana za wzór cnoty. W przeciwnym wypadku dochodziło do zabójstw lub przymuszania podejrzanej o niewierność do popełnienia samobójstwa jako wyrazu ostatecznej lojalności wobec męża. Działań tych dokonywała zazwyczaj rodzina męża, chociaż zdarzały się także przypadki ukarania kobiet przez organy władzy. Ingerencja samej rodziny była w pełni uzasadniona, gdyż nawet same plotki lub podejrzenia o niewierność rzucały na rodzinę hańbę i zniewagę, które mogły być zmazane tylko przez śmierć oskarżanej osoby. Szczególnie istotne było to wśród arystokratów, gdzie takie zajście mogło negatywnie wpłynąć na polityczne i urzędnicze kariery męskich członków rodu.

Samobójstwa nie były usankcjonowane tradycją, jednak uważano je za przejaw cnoty, a wręcz za coś „w dobrym guście”, „zalecanego”. Nie oznaczało to jednak, że można je było popełnić bez spełnienia określonych warunków. Od wdowy oczekiwano wypełnienia wszystkich swoich obowiązków, przede wszystkim dopełnienia trzyletniej żałoby. Musiała ona także dokonać zemsty w wypadku, gdy mąż został zamordowany, lub doczekać jej dopełnienia przez innych członków rodziny. Jeżeli starsi członkowie rodziny lub teściowie tego wymagali, powinna się także nimi zaopiekować oraz wychować dzieci – szczególnie potomków płci męskiej. Dopiero po dopełnieniu wszystkich obowiązków wdowa mogła odebrać swoje życie. Przykładem może być tu historia wdowy o imieniu Cheong, żony Shin Seok Hui, wysokiego urzędnika państwowego. Owdowiała ona w wieku 21 lat, po czym, będąc dobrą żoną, postanowiła popełnić samobójstwo. Została odratowana przez swoich teściów, którzy przekonali ją, by się powstrzymała od tego czynu. Argumentowali to faktem, że ma pięcioletniego syna, którego powinna wychować. Kiedy rok później dziecko zmarło, kobieta rzuciła się z klifu i wtedy już teściowie nie interweniowali. Rodzina Shin została za tak chwalebną postawę odznaczona specjalnymi przywilejami przez rząd.

Wiele wdów znajdujących się w podobnych sytuacjach, jak wspomniana Shin Seok Hui, zabijało się kilka, a nawet kilkanaście lat po śmierci męża, kiedy nie krępowały ich już obowiązki wobec rodziny. Podobnie jak w przytoczonym przykładzie, rodziny wdów popełniających taki czyn zyskiwały sobie estymę, zaś męscy krewni i powinowaci byli często odznaczani stanowiskami urzędniczymi lub awansem.

Samobójstwa wdów nie były w Korei zrytualizowane i nie miały podłoża religijnego. Nie oczekiwano również jego popełnienia od każdej owdowiałej kobiety oraz nie przymuszano do niego fizycznie, jeśli tylko kobieta nie naruszyła zakazu utrzymywania stosunków z innymi mężczyznami po śmierci męża. Istniał jednak nacisk społeczny na tego typu zachowanie, przejawiający się z jednej strony w gloryfikacji wdów, odbierających sobie życie, a z drugiej strony w nagrodach ze strony władz dla rodzin takich osób. Utrata pozycji społecznej oraz brak perspektyw na przyszłość również przyczyniały się do tego, że wiele kobiet wybierało samobójstwo po śmierci męża.

Małgorzata Friedrich

Referat został wygłoszony 15 maja 2013 r. podczas konferencji IntoKorea w Krakowie. 

Bibliografia 

Hyun-key Kim Hogarth, The Widow’s Suicide in Pre-Modern Korean Society, [w:] Korea Journal, t. 36, 1996.
Koo Jasoon, Support Systems of Korean Widows, [w:] Korea Journal, t. 24, 1984.
Joanna Rurarz, Historia Korei, Warszawa 2009.
Xinzhong Yao, Konfucjanizm. Wprowadzenie, Kraków 2009.

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
M. Friedrich: Samobójstwa wdów za czasów dynastii Joseon Reviewed by on 26 września 2013 .

Zjawisko samobójstw popełnianych przez wdowy występowało w różnych kulturach. Najczęściej przybierało formy rytualne, tak jak miało to miejsce np. na Jawie lub w Indiach, skąd pochodzi znany na Zachodzie dzięki licznym opisom rytuał sati, polegający na spalaniu wdów wraz z ciałami ich zmarłych małżonków. W przednowoczesnej Korei zjawisko to przybrało inny charakter. Znaczny wpływ na

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

O AUTORZE /

Avatar

Pozostaw odpowiedź