M. Cwetler: Leonardo da Vinci z Nepalu

 ›  ›  › M. Cwetler: Leonardo da Vinci z Nepalu

Artykuły,Nepal news

M. Cwetler: Leonardo da Vinci z Nepalu

Araniko (fot. www.arnikosociety.com.np)

Około 750 lat temu pewien młody, zagraniczny rzemieślnik został przyprowadzony przed oblicze Kubilaj-chana – chińskiego cesarza z dynastii Yuan. Cesarz słyszał wiele o dokonaniach tego artysty, który na jego żądanie zakończył właśnie budowę Złotej Stupy w Tybecie. W pałacu znajdował się pewien podarunek ofiarowany Mongołom przez dynastię Song – model ludzkiego ciała z zaznaczonymi nerwami, arteriami i żyłami, który służył do ćwiczeń akupunkturzystom. Model uległ uszkodzeniu i żaden z pałacowych artystów nie był w stanie go naprawić. Cesarz, który zapragnął na własne oczy przekonać się o talencie obcokrajowca, spytał go czy jest w stanie coś na to zaradzić. Przybysz zabrał się do pracy i już po kilku dniach naprawił model tak umiejętnie, że nerwy i żyły wyglądały jak u żywego człowieka. Cały dwór, wraz z cesarzem, był zaskoczony zdolnościami zagranicznego artysty. Artystą tym był nie kto inny jak Araniko.[1]

Powyższa historia w doskonały sposób ilustruje ogrom talentu największego artysty nepalskiego pochodzenia, którego sława i dokonania dotarły nie tylko do Nepalu, Chin i Tybetu, ale również do Indochin, Malezji i Indonezji! Jego imieniem nazwano himalajski sześciotysięcznik w Mustangu[2], autostradę w Nepalu[3], a także część nepalskiego pawilonu na Expo 2010 w Szanghaju.[4] Jego pomnik znajduje się u wejścia do świątyni Miaoying w Pekinie – dzieła jego rąk. Postać Araniko jest również często podawana jako przykład długotrwałych, dobrych relacji Chin i Nepalu.

Araniko urodził się pomiędzy 1243 a 1245 rokiem w buddyjskiej rodzinie newarskiego pochodzenia, mieszkającej gdzieś w Dolinie Katmandu.[5] Jego prawdziwe imię brzmiało Balubu (interpretowane również jako Palepou, Barub czy Balabahu)[6], w Chinach jednak został nazwany Araniko (bądź według innej transkrypcji Arniko, Anango, Aniko lub Anige).[7] Znaczenie jego imienia wywodzi się od chińskiego ara co znaczy „kobieta” oraz niko czyli „o twarzy jak” i prawdopodobnie odnosi się do  delikatnych i kobiecych rysów twarzy artysty. Dopuszcza się również tłumaczenie jego imienia jako Aa Ni Ka co znaczy „szanowany brat z Nepalu”.[8]

Araniko już w dzieciństwie przejawiał godny podziwu geniusz oraz nad wiek poważne i dojrzałe zachowanie. Dysponował świetną pamięcią i potrafił cytować teksty po jednokrotnym ich przeczytaniu.[9] Szybko dał o sobie znać również jego talent artystyczny. Już jako nastolatek zasłynął w okolicy jako uzdolniony malarz, modelarz, odlewnik, posiadał też zdolność wiernego odwzorowywania proporcji oraz realistycznego oddawania rzeczywistości w szkicach.

W 1260 roku cesarz Kubilaj-chan wydał dekret nakazujący jego duchowemu nauczycielowi a zarazem piątemu patriarsze tradycji sakja w Tybecie – Phagspie, (tyb. ‚phags pa), budowę Złotej Stupy w klasztorze sakja w Lhasie dla upamiętnienia swojego poprzednika, zmarłego w 1251 roku patriarchy Sakya Pandity Kunga Gyaltsena, (tyb. sa skya pandita kun dga’ rgyal mtshan). Chcąc zadośćuczynić prośbie cesarza, mistrz Phagpa wysłał do króla Nepalu Jaya Bhimy z dynastii Malla list, w którym to poprosił o wydelegowanie najlepszych nepalskich architektów i artystów, którzy mieli pomóc wznieść tą wspaniałą świątynię. Decyzja patriarchy o oddaniu budowy świątyni Newarom wynikała z kilku powodów. Po pierwsze Nepal w tamtych czasach był źródłem inspiracji dla tybetańskich artystów i słynął z doskonałej klasy specjalistów. Ponadto, wdzierający się do Indii islam wyparł z północnej części subkontynentu hinduizm i buddyzm, wraz z ich artystyczną i religijną spuścizną, między innymi do Nepalu, gdzie schronienie znalazło wielu uczonych i rzemieślników. Co więcej, Nepal jako miejsce narodzin księcia Siddharthy cieszył się nabożnym szacunkiem wśród Tybetańczyków.

Na  czele wydelegowanej przez króla grupy 80 artystów, stanął nastoletni Araniko.[10] Po przybyciu wszystkich mistrzów sztuki i architektury do pałacu, król nakazał im wybrać spośród siebie lidera wyprawy. Araniko widząc obawy pozostałych przed wzięciem na swoje barki takiej odpowiedzialności zgłosił się sam, czym zaimponował królowi, który powierzył mu to zadanie. Araniko na czele ekspedycji dotarł na miejsce na początku 1261 roku.

Półtora roku później, pod koniec 1262, stupa była już gotowa, a Araniko zyskał dzięki temu rozgłos i uznanie Tybetańczyków, które dzięki pochwalnemu listowi Phagpy dotarło do Kubilaj-chana w Dadu.[11] Cesarz zaintrygowany zdolnościami młodzieńca z Doliny Katmandu wezwał go do swojego pałacu. Chcąc naocznie przekonać się o jego umiejętnościach, postanowił poddać go próbie z miedzianym modelem człowieka, która została opisana na wstępie. Tym wyczynem Araniko wzbudził podziw i uznanie nie tylko cesarza, ale również wielu chińskich artystów. Chwila ta miała na zawsze odmienić jego życie. Dalsza jego kariera toczyła się pod mecenatem zachwyconego nim cesarza, przynosząc mu bogactwo i wiele zaszczytnych tytułów.

W 1275 roku Araniko objął funkcję naczelnego kierownika artystów wszystkich specjalizacji, zyskując tym samym nadzór nad tysiącami chińskich rzemieślników. Jego sztuka, szczególnie snycerstwo, przyczyniła się w znaczącym stopniu do konwersji Kubilaj-chana na buddyzm. Sam dał się poznać również jako  wybitny malarz, czego dowodem są portrety cesarza Kubilaja, jego żony oraz wysokich rangą cesarskich urzędników.[12] Był  także konstruktorem i wynalazcą, ale za najważniejsze jego osiągnięcia uważa  się dokonania architektoniczne związane z  budową Białej Pagody w zachodnim Pekinie na czele.

Budowa Białej  Pagody rozpoczęła się w 1271 roku i trwała osiem lat. Ukończeniu budowy towarzyszyły niesamowite zjawiska, które upewniły Chińczyków o świętości miejsca i nadludzkich zdolnościach jego twórcy.[13] W tamtych czasach pagoda stanowiła największą konstrukcję w całych Chinach. Kubilaj-chan zbudował ją w intencji „zachowania kraju”, a po ukończeniu jej budowy ogłosił ją głównym miejscem kultu buddyjskiego mongolskich władców. Stupa została poświęcona przez tybetańskich mnichów, Chogyala Phagpę (tyb. chos rgyal ‚phags pa) oraz brata Phagpy – Rinchena Gyaltsena, (tyb. rin chen rgyal mtshan).[14] Wkrótce po tym wokół niej został zbudowany klasztor, znany dzisiaj pod nazwą Miaoying. W nagrodę za swoją pracę Araniko został wyniesiony do godności diuka Liang.

Biała Pagoda (www.himalayanart.org)

O wyjątkowym charakterze Białej Pagody świadczy fakt, że w 1961 roku Zhou Enlai wpisał ją na listę Narodowego Dziedzictwa Chin, tym samym chroniąc ją przed zniszczeniem w czasie rewolucji kulturalnej.[15] Dzięki temu Biała Pagoda jest jednym z dwóch zachowanych dzieł Araniko, co do których eksperci nie mają wątpliwości, że wyszły spod jego ręki. Drugim jest również Biała Pagoda, ukończona w 1302 roku, znajdująca się na górze Wutai. Za jej ukończenie Araniko miał prawo poślubić córkę wysokiego cesarskiego urzędnika.[16]

Mając cesarską protekcję, najwyższe zaszczyty oraz liczny majątek, Araniko osiadł na stałe w Chinach, gdzie spędził ponad 45 lat. Zmarł 12 listopada 1306 roku w wieku 62 lat. Przyczyną śmierci był szok wywołany przez zazdroszczącą Araniko faworów Buluhan, żonę cesarza Temura, następcy Kubilaja-chana. Będąc przeciwniczką buddyzmu, Buluhan kazała pod nieobecność męża zniszczyć na oczach Araniko wszystkie buddyjskie rzeźby jego autorstwa. Serce, złamane z powodu utraty łask dworu i poniżenia, stanęło po dwóch dniach. Cesarz dowiedziawszy się o postępku żony pośpiesznie wrócił do stolicy,  gdzie opłakiwał swojego ulubionego artystę. Araniko zmarł otoczony swoimi uczniami i rodziną, a po śmierci został skremowany zgodnie z newarskim obrządkiem. Zgodnie z napisem na jego nagrobku był autorem dziewięciu buddyjskich świątyń i klasztorów, dwóch świątyń konfucjańskich, jednej taoistycznej i nieskończonej liczby rzeźb,[17] wynalazków i przedmiotów codziennej użyteczności dla cesarzy i ich dworzan.

Araniko niewątpliwie był geniuszem swoich czasów. Jego sztuka łączyła w sobie wpływy indyjskiej, chińskiej i newarskiej estetyki, powodując ich rozprzestrzenianie się na Tybet, Chiny i Mongolię. Żaden inny obcokrajowiec nie osiągnął tyle co on za rządów dynastii Yuan.[18] Araniko zaskarbił szacunek nie tylko sobie, ale również całemu Nepalowi, niestety później roztrwoniony przez nepalskich władców pochłoniętych bardziej wojaczką, niż sztuką. To za jego sprawą himalajska sztuka dotarła na cesarski dwór, a stamtąd na cały świat wzbudzając podziw znawców do dnia dzisiejszego. Inspirację jego twórczością można dostrzec także  u współczesnych, nepalskich artystów[19], przyznając mu bezsprzecznie miano najwybitniejszego artysty, jaki kiedykolwiek urodził się w Nepalu.

 

Mateusz Cwetler – student kulturoznawstwa dalekowschodniego na Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach 2010 – 2012 przewodniczący Dalekowschodniego Koła Naukowego UJ oraz organizator konferencji „NEOAzja”. Zafascynowany kulturą i polityką Azji Południowej, zwłaszcza w Nepalu i Bhutanie.

 


[1]    Tłumaczenie własne za stroną internetową Arniko Society: http://www.arnikosociety.com.np/articles.htm (dostęp 13.06.2012).

[2]    Arniko Chuli – 6034 m.n.p.m. Za stroną internetową: http://www.paulo-grobel.com/05_expes/Fiches_PDF/FT_arniko_infos.htm (dostęp 13.06.2012).

[3] Araniko Highway – autostrada łącząca Katmandu z Kodari, miastem na granicy z Chinami, która po przekroczeniu Mostu Przyjaźni Chińsko – Nepalskiej łączy się z autostradą 318 do Lhasy.

[4]    Nepal Araniko Center było jednym z najczęściej odwiedzanych stanowisk w czasie Expo 2010 Za: Shrestha A. B., Art Since the Time of Arniko, dostępny w: http://www.ecs.com.np/feature_detail.php?f_id=469 (dostęp 13.06.2012).

[5]    Dokładna data ani  miejsce urodzenia nie są znane. Naukowcy domniemują jednak, iż Araniko mógł przyjść na świat w Laliputrze, bądź Patanie. Za: Shakya M. B., Nepalese Buddhist artist Arniko and his contribution to Buddhist heritage in China, s. 3,  dostępny w: http://www.scribd.com/doc/25702931/Nepalese-Buddhist-Artist-Arniko-and-His-Contribution-to-Buddhist-Heritage-of-China (dostep 13.06.2012)

[6]    Za stroną internetową Himalayan Art: http://www.himalayanart.org/news/post.cfm/aniko-stupa-beijing-updated  (dostep 13.06.2012)

[7]    Shakya M. B., op.cit., s. 2

[8]    Za stroną internetową Famous Nepal: http://www.famousnepal.com/2011/10/araniko-martyrs-of-nepal.html (dostęp 13.06.2012).

[9]    Shakya M. B., op.cit., s. 5.

[10]  W momencie wyruszenia do Tybetu Araniko miał prawdopodobnie około 16 – 17 lat, a na pewno nie więcej niż 18.

[11]  Ówczesna nazwa Pekinu, który był stolicą w czasie panowania dynastii Yuan.

[12]  Podejrzewa się, że portrety znajdujące się obecnie w Narodowym Muzeum Pałacowym (National Palace Museum) w Taipei na Tajwanie są jego autorstwa, ale nie ma dowodów stwierdzających to jednoznacznie.

[13]  Shakya M. B., op.cit., s. 9.

[14]  Za stroną internetową Himalayan Art: http://www.himalayanart.org/news/post.cfm/aniko-stupa-beijing-updated (dostęp 13.06.2012).

[15]  Za stroną internetową: http://nepalmandal.org/node/796 (dostęp 13.06.2012).

[16]  Araniko miał już jedną żonę w Nepalu, z którą ożenił się jeszcze przed wyprawą do Tybetu. Po przeniesieniu się do Chin poślubuł jeszcze dwie Mongołki oraz siedem Chinek, z których urodziło mu się sześcioro synów i osiem córek.

[17]  Jego rzeźby wyznaczyły normy stylu sztuki snycerskiej dynastii Yuan.

[18] Araniko był również jednym z niewielu obcokrajowców, których biografie były opublikowane w cesarskich kronikach historycznych.

[19]  Shrestha A. B., op.cit.

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
M. Cwetler: Leonardo da Vinci z Nepalu Reviewed by on 17 września 2012 .

Około 750 lat temu pewien młody, zagraniczny rzemieślnik został przyprowadzony przed oblicze Kubilaj-chana – chińskiego cesarza z dynastii Yuan. Cesarz słyszał wiele o dokonaniach tego artysty, który na jego żądanie zakończył właśnie budowę Złotej Stupy w Tybecie. W pałacu znajdował się pewien podarunek ofiarowany Mongołom przez dynastię Song – model ludzkiego ciała z zaznaczonymi nerwami,

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

O AUTORZE /

Pozostaw odpowiedź