Artykuły,Publicystyka

K. Rokita: Japońska estetyka wabi-sabi

Wabi i sabi to dwa pojęcia związane ze specyficznymi kategoriami japońskiej estetyki. Terminy te trudno jednoznacznie zdefiniować, a w języku polskim nie znajdziemy ich odpowiedników. Ich znaczenia tak zmieniały się na przestrzeni wieków w zależności od uwarunkowań historycznych i nastrojów danego okresu. Wielki wpływ na ich ukształtowanie miała filozofia buddyzmu zen, tradycja ceremonii herbacianej oraz poezja.

Słowo wabi było początkowo nacechowane negatywnie i opisywało biedę, smutek i porzucenie czegoś. Z czasem słowo to było używane również w kontekście samotności pustelnika, który porzucił dotychczasowe życie wraz z jego powierzchownością i pogonią za zaszczytami, wybierając proste życie w odosobnieniu. Czasownik wabi oznaczał bycie zniechęconym i smutnym, a przymiotnik wabishii opisywał coś nieszczęsnego, ponurego, żałosnego. Z czasem wabi nabrało nowego znaczenia – zaczęło opisywać coś co ma najwyższą uniwersalną wartość, chociaż nie jest popularne w danym czasie. W końcu znaczenie ewoluowało i używano tego słowa na określenie prawdziwego piękną, które nie ma nic wspólnego z panującymi kanonami i nie jest powierzchowne, ale sięga głębiej i dotyka samego sedna rzeczywistości. Wabi to zadowolenie z prostych rzeczy i niezależność od dóbr materialnych, ascetyczny sposób na życie oraz duchowa droga.

image

Sabi to słowo, które ma związek ze starością, samotnością i wyciszeniem. W poezji oznacza piękno duchowej izolacji, odosobnienie, a także dysonans. Często też odnosi się do uczucia wywoływanego przez te rzeczy, które straciły z czasem swoją formę i witalność. Spokrewnione słowa: sabu, sabishii i susabi oznaczały kolejno: osłabiać coś, samotność i pustkę. Można powiedzieć, że sabi jest uzewnętrznieniem ascetycznych wartości, ich przełożeniem na walory artystyczne. Cenione obiekty to takie, które powstają w wyniku naturalnych procesów, są nieregularne, bezpretensjonalne i niejednoznaczne. Odzwierciedlają nietrwałość i zmuszają odbiorcę do refleksji nad przemijaniem.

Zbieżność wabi i sabi doprowadziła do użycia tych pojęć jako jednego wspólnego terminu wabi-sabi. Reprezentuje on takie cechy jak nietrwałość, pokorę, asymetrię i niedoskonałość. Jest to przeciwne temu co Zachód zaczął cenić już w czasach starożytnych, a mianowicie trwałości, wzniosłości, symetrii i perfekcji. Wabi-sabi to rodzaj uznania dla nietrwałego piękna, które przejawia się w świecie materialnym i jest odbiciem świata duchowego.

Pojęcie wabi-sabi związane jest ściśle z ceremonią herbacianą. Zgodnie z japońską legendą młody człowiek o imieniu Sen no Rikyū zapragnął nauczyć się zasad znanych jako „droga herbaty”. Odwiedził więc mistrza herbaty Takeeno Joo, który zlecił mu uprzątnięcie ogrodu. Rikyū pozbył się śmieci i zgrabił ziemię aż wyglądała idealnie, po czym przyglądnął się uważnie perfekcyjnemu ogrodowi. Zanim zaprezentował efekt pracy swojemu mistrzowi, zatrząsł drzewem wiśni, w wyniku czego kilka kwiatów opadło niedbale na ziemię. W symboliczny sposób oddaje to ducha wabi-sabi: odnajdywanie piękna w tym co proste i jednocześnie niedoskonałe. Żyjący w XVI w. Sen no Rikyū jest uważany obecnie za osobę, która wywarła największy wpływ na japońską sztukę parzenia herbaty i tego, który w głęboki sposób zrozumiał sens wabi-sabi. Jego pouczenia i wskazówki są zapisanie w Nampōroku, najważniejszy japońskim tekście klasycznym dotyczącym herbaty.

Estetyczna wrażliwość wyrażana poprzez wabi-sabi opiera się na idei nietrwałości i ulotności świata znanej z buddyzmu. Mujō, jeden z najważniejszych terminów buddyjskich, oznacza właśnie niestałość i przemijalność wszystkich rzeczy. Świadectwem tych zmian może być chociażby pęknięta czarka do herbaty, uschnięta gałąć czy wyblakły materiał. Medytacja nad nietrwałością świata, zgodnie z naukami buddyzmu, pozwala uzyskać wgląd w prawdziwą naturę rzeczywistości.

Jak można odnależć przejawy wabi-sabi w dzisiejszym świecie? Sztuka prostoty i naturalnego piękna znajduje swoje miejsce w architekturze, a także w modzie. Jak najmniej przetworzone produkty, naturalne materiały, subtelne odcienie, minimalizm, surowe przestrzenie – wszystko to wprowadza w przesyconą bodźcami codzienność powiew świeżości, spokój i harmonię. Można w końcu przerwać męczącą pogoń za  perfekcją i sukcesem, żeby poświęcić chwilę na refeksję nad pięknem chwili obecnej, takiej jaka ona jest. Okazuje się, że tradycyjne wartości wabi-sabi mają swoje zastosowanie i cenione również we współczesnym świecie.

Źródła:

http://www.hermitary.com/solitude/wabisabi.html

Kozyra Agnieszka, The Logic of Absolutely Contradictory Self-identity and Aesthetic Values in Zen Art, Rocznik Orientalistyczny, t. LXVI, zeszyt 1, 2013.

Udostępnij:
  • 10
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    10
    Udostępnienia
K. Rokita: Japońska estetyka wabi-sabi Reviewed by on 8 października 2016 .

Wabi i sabi to dwa pojęcia związane ze specyficznymi kategoriami japońskiej estetyki. Terminy te trudno jednoznacznie zdefiniować, a w języku polskim nie znajdziemy ich odpowiedników. Ich znaczenia tak zmieniały się na przestrzeni wieków w zależności od uwarunkowań historycznych i nastrojów danego okresu. Wielki wpływ na ich ukształtowanie miała filozofia buddyzmu zen, tradycja ceremonii herbacianej oraz

Udostępnij:
  • 10
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    10
    Udostępnienia

O AUTORZE /

Avatar

Pozostaw odpowiedź