Artykuły

K. Leszczyński: Mniejszość chińska w Malezji. Implikacje gospodarcze, demograficzne i kulturowe

DIASPORA CHIŃSKA W AZJI POŁUDNIOWO-WSCHODNIEJ

Długa historia państwowości oraz potencjał demograficzny sprawiły, że na świecie żyje blisko 50 milionów zamorskich Chińczyków[1]. Największa ich koncentracja ma miejsce w Azji Południowo–Wschodniej – dominują w Singapurze (75% mieszkańców), a dwa kraje z największą liczbą ludności chińskiej to Tajlandia (9 mln) oraz Malezja (7 mln).

Chińska diaspora w Azji Południowo–Wschodniej jest połączona siecią nieformalnych zależności znanych jako sieć bambusowa (bamboo network). Firmy będące własnością Chińczyków mieszkających w państwach regionu operują w wielu dziedzinach, a jedną z nich są usługi finansowe    i bankowe (działa blisko 21 dużych oraz wiele mniejszych banków, które są ich własnością). Prócz tego często są zaangażowane w sieci przedsiębiorstw funkcjonujących w Azji Południowo-Wschodniej, które współpracują w szeroko rozumianej intraregionalej sieci produkcji (głównie eksport podzespołów do Chin). Działania biznesowe opierają się na powiązaniach rodzinnych oraz towarzyskich (guanxi), które zgodnie z chińską kulturą biznesową są ważniejsze niż układy formalne. W związku z antymonopolistycznymi regulacjami wielu lokalnych rządów, które promują lokalne społeczności etniczne kosztem mniejszości narodowych, chińskie firmy funkcjonujące w regionie to najczęściej  przedsiębiorstwa średniej wielkości.

DEMOGRAFIA MALEZJI[2]

Główne grupy etniczne blisko 30 milionowej Malezji[3] to: Malajowie (ok. 15 mln, 50% populacji), Chińczycy (ok. 7 mln, 24%), miejscowe plemiona (ok. 3 mln, 11%), Indusi (ok. 2.1 mln, 7%), inni (2.4 mln, 8%). Kraj nadal intensywnie rozwija się pod względem demograficznym (w ciągu ostatnich 35 lat populacja wzrosła z 13 do 28 mln), a średnia dzietność wynosi dla malajskiej kobiety 2.8 dziecka w porównaniu do 1.8 dla chińskiej oraz 2 dla statystycznej przedstawicielki mniejszości indyjskiej.

Siła chińskiej diaspory w Malezji nie wynika głównie z demografii, ale jest skutkiem silnej pozycji finansowej oraz historycznej obecności Chińczyków w regionie Azji Południowo-Wschodniej. Przejawem tego było pięć głównych fal napływu ludności chińskiej do Malezji, począwszy od XV wieku. Ostatni większy napływ obywateli ChRL w latach 90. był zaś związany z szybkim rozwojem tamtejszej gospodarki. Liczba osób deklarujących się jako Chińczycy jest różna w poszczególnych częściach Malezji. Trzy największe odsetki posiadają stany Penanag (45%), Terytorium Federalne Kuala Lumpur (43.2%) oraz Johor (34%).

Żyjący w Malezji Chińczycy przeważnie nie wchodzą w związki małżeńskie z Malajami (którzy są muzułmanami), gdyż oznaczałoby to, zgodnie z prawem szariatu, konieczność porzucenia dotychczasowego modelu życia i w przypadku mężczyzn przejścia na islam (85% malezyjskich Chińczyków to buddyści). Jeśli dochodzi do przypadku wchodzenia w związki małżeńskie z ludnością nie-chińską ma to najczęściej miejsce z miejscowymi Indusami (wyznawcy hinduizmu). Islam jako oficjalna religia państwowa Malezji szczególnie w ostatnich latach zdobywa coraz większe poparcie wśród przedstawicieli rządu, co spotyka się z protestami przedstawicieli lokalnych mniejszości.

Jeśli obecne trendy demograficzne utrzymają się, to w 2035 roku osoby chińskiego pochodzenia będą stanowić zaledwie 19% populacji Malezji. Główne kierunki emigracji to ChRL, USA, Nowa Zelandia, Australia, Singapur oraz Brunei.

Jest to efektem wielu czynników, wśród najważniejszych znajdują się:

  • wpływ ideologii Ketuanan Melayu (dosłownie „panowanie Malajów”), która otwarcie głosi wyższość Malajów nad pozostałymi grupami etnicznymi Malezji i domaga się dla nich specjalnych i coraz rozleglejszych praw
  • możliwości stwarzane w związku z rozwojem ekonomicznym ChRL
  • wysoka pozycja materialna oraz odpowiednia edukacja, które pozwalają na wyjazd za granicę

WSPÓŁCZESNA MALEZJA A MNIEJSZOŚCI ETNICZNE

Ważnym elementem okresu rządów brytyjskich na terenie obecnej Malezji był oficjalny podział społeczeństwa na trzy główne grupy, z których każda miała przypisaną nieformalną funkcję społeczną:

  • Malajów – większość społeczeństwa, zajmowali się głównie rolnictwem;
  • Chińczyków – zajmowali się głównie handlem;
  • Indusów – część z nich należała do elity intelektualnej, a część pracowała na plantacjach;

Konstytucja Malezji z 1957 roku, która ustanowiła monarchię konstytucyjną oficjalną formą rządów w kraju, wprowadziła mechanizmy, które później umożliwiły zastosowanie segregacji rasowej, faworyzując dominujących demograficznie Malajów. Przyczynił się do tego szczególnie artykuł 153, który mówi o akcji afirmatywnej wobec tzw. Bumiputrów (dosłownie „synowie ziemi”, czyli etniczni Malajowie – wyznawcy islamu) kosztem pozostałych społeczności. Polityka dyskryminacji została zaostrzona zwłaszcza po rozruchach etnicznych z 1969 roku, kiedy to władze Malezji zaczęły znacznie bardziej agresywnie faworyzować etnicznych Malajów, co oficjalnie miało służyć powstaniu malajskiej klasy średnich i większych przedsiębiorców. Początek tej polityki miał miejsce w 1971 roku, kiedy wraz z II Malezyjskim Planem Gospodarczym wprowadzono równolegle New Economic Policy, która miała ostatecznie doprowadzić do zerwania powiązań między pozycją społeczną a pochodzeniem etnicznym.

1[4]

Podejmowane kroki były związane z kwestią ogromnego rozwarstwienia społecznego. Wśród mieszkańców kraju w 1970 roku aż 95% przedstawicieli środowisk akademickich oraz wolnych zawodów wywodziło się z przedstawicieli mniejszości narodowych oraz tzw. „ludności miejscowej”. Z kolei 60% etnicznych Malajów żyło w biedzie – prawie 2.5 raza więcej niż w przypadku Chińczyków i dwa razy więcej niż wynosiła średnia dla Indusów.

2[5]

Lata 90. zaowocowały zastąpieniem New Economic Policy przez National Development Policy. Akcja afirmatywna dla Bumiputrów objęła m.in.: wprowadzenie gwarantowanej ilości miejsc na uczelniach dla etnicznych Malajów (60%), przymus posiadania 30% akcji przez Bumiputrów w przypadku firm notowanych na giełdzie, zniżki przy zakupach pojazdów oraz domów przez Malajów oraz ułatwienia przy imporcie pojazdów dla firm, faworyzowanie firm będących własnością Bumiputrów przy rozstrzyganiu przetargów rządowych czy faworyzowanie w zatrudnieniu w państwowych przedsiębiorstwach oraz urzędach. Skutkiem[6] tej polityki jest m.in. fakt, iż 90% dyrektorów firmy Petronas to etniczni Malajowie, ponadto 95% nowych rekrutów w wojsku, policji oraz pielęgniarek także wywodzi się ze społeczności etnicznie dominującej. Tym, co obrazuje skalę politycznego wykluczenia mniejszości, jest fakt, że w ciągu całej historii niepodległej Malezji (57 lat) funkcji premiera nigdy nie sprawował przedstawiciel grupy mniejszościowej.

Polityka ta jest nie tylko kontrowersyjna z punktu widzenia dyskryminacji rasowej, ale także faworyzowania niektórych miejscowych grup względem innych, gdyż grupa znana jako Bumiputra obejmuje wiele różnych lokalnych grup etnicznych oraz skupia się głównie na mieszkańcach miast. Ponadto istnieje wiele grup znanych jako „miejscowe” (zamieszkiwały terytorium obecnej Malezji przed stopniowym napływem Malajów począwszy od 2500 p.n.e.), których, pomimo ich niekorzystnej pozycji ekonomicznej, nie obejmuje akcja afirmatywna.

MNIEJSZOŚĆ CHIŃSKA W GOSPODARCE MALEZJI

Wśród 10 najbogatszych mieszkańców Malezji według magazynu „Forbes” w 2013 roku aż 8 miało chińskie pochodzenie[7], w tym przewodzący zestawieniu Robert Kuok z majątkiem szacowanym na blisko 11,5 mld USD. Rodzina znajdującego się na 2. pozycji Ananda Krishanna ma zaś korzenie na Sri Lance. Jedyny przedstawiciel społeczności malajskiej, Syed Mokhtar AlBukhary, znalazł się dopiero na 7. pozycji.

Według szacunków, mniejszość chińska kontroluje gospodarkę Malezji w blisko 70%[8] i przyczynia się w 60% do wytworzonego w kraju PKB. Skalę rozwarstwienia majątkowego obrazuje zaś fakt, iż Malezja jest krajem z najwyższym współczynnikiem Giniego spośród sklasyfikowanych państw azjatyckich (46).[9]

W związku z rządową polityką akcji afirmatywnej znacznie zmieniła się struktura własności w kraju.  Co interesujące, wzrost znaczenia Malajów wśród grupy właścicieli kapitału z 2 do 22% nie odbył się jednak kosztem przedstawicieli innych grup etnicznych (także nastąpił wzrost ich posiadania z 34 do 37% wartości kapitału), ale głównie zagranicznych firm (spadek z 62 do 38%).
3[10]

MNIEJSZOŚĆ CHIŃSKA A WZROST ZNACZENIA CHRL

Wpływ na sytuację etniczną w Malezji ma także fakt wzrostu znaczenia ChRL. Jednym z przejawów tego jest fakt, iż pomimo dyskryminujących polityk rządu malezyjskiego w odniesieniu do mniejszości narodowych, do 60 tysięcy wzrosła liczba uczniów miejscowych chińskich szkół, którzy nie są etnicznymi Chińczykami. Co więcej, nawet syn premiera Malezji Najiba Razaka studiuje język chiński na Beijing Foreign Studies University.

Malezja jest najważniejszym partnerem handlowym ChRL spośród państw ASEAN. Chiny są także największym eksporterem dóbr do Malezji (15% udziału w rynku) oraz największym importerem dóbr z kraju (16.9%). Ponadto rośnie rola bezpośrednich inwestycji zagranicznych ChRL w Malezji (Chiny są obecnie największym inwestorem w kraju – wliczając wartość współpracy przy budowie parków naukowo-technicznych może ona w ciągu najbliższych lat utrzymywać się nawet na poziomie 3 mld USD – wzrost z poziomu 600 mln USD w 2012 roku[11],[12]; 1 ringit malezyjski = 0,3 USD).

Z drugiej strony, zamorscy Chińczycy z Malezji, którzy niegdyś wysyłali pieniądze do kraju przodków (głównie do prowincji Fujian), sami są obecnie coraz częściej beneficjentami chińskich bezpośrednich inwestycji zagranicznych, które są często lokowane właśnie w regionie Malezji o największym odsetku mniejszości chińskiej – Penangu[13]. Rząd ChRL nie interweniuje jednak oficjalnie w sprawie dyskryminującego podejścia rządu Malezji do miejscowych Chińczyków, a zamiast tego intensyfikuje współpracę gospodarczą. Może być to związane z chęcią niezadrażniania relacji dwustronnych w związku ze sporami na Morzu Południowochińskim.

OCENA POLITYKI ETNICZNEJ MALEZJI

Ciężko jest jednoznacznie ocenić politykę wewnętrzną Malezji wobec różnych grup etnicznych. Z jednej strony brak akcji afirmatywnej oznaczałby podział społeczny związany z pochodzeniem etnicznym. Jak pokazują efekty jej wprowadzania w życie, pomimo blisko 43 lat jej zdecydowanego stosowania ludność pochodzenia malajskiego, która stanowi 60% populacji, nadal kontroluje gospodarkę w zaledwie 20%.

4
Z drugiej zaś strony, zgodnie z „Konwencją NZ o Eliminowaniu Wszystkich Form Dyskryminacji Rasowej” z 7 marca 1966 roku Malezję można określić mianem państwa występowania dyskryminacji rasowej; termin „dyskryminacja rasowa oznacza rozróżnianie, wykluczanie, restrykcje lub preferencje na podstawie rasy, koloru, urodzenia, albo narodowego lub etnicznego pochodzenia, które maja na celu lub powodują niweczenie, umniejszanie uznania, cieszenia się z lub wykonywania, na równych zasadach, praw ludzkich i podstawowych wolności w polityce, ekonomii, w sferze socjalnej, kulturalnej, lub jakiejkolwiek innej dziedzinie życia publicznego”.

Prócz ograniczeń ekonomicznych nakładanych na przedstawicieli mniejszości etnicznych występują liczne inne utrudnienia, w tym m.in. rezerwacje miejsc na uczelniach dla etnicznych Malajów czy oddzielne procedury aplikacji na studia dla Malajów i nie-Malajów.

Kwestią dyskusyjną jest, czy tzw. kontakt społeczny wypracowany przez twórców konstytucji z 1957 roku (przywileje ekonomiczne dla Malajów w zamian za nadanie obywatelstwa etnicznym Chińczykom i Indusom) przetrwa próbę czasu.

Co istotne, według raportu organizacji Freedom House[14] Malezja nie jest krajem w pełni spełniającym standardy demokratyczne (kraj został sklasyfikowany jako „partly free” obok m.in. Indonezji, Pakistanu, Nigerii oraz Tajlandii). Coraz częściej dochodzi tam także do sporów na tle etnicznym, tak jak podczas protestu mniejszości indyjskiej 27 listopada 2007 roku w stolicy kraju Kuala Lumpur, kiedy to ok. 30 tysięcy zwolenników Komitetu Działania Na rzecz Praw Hinduistów (Hindu Rights Action Force; HINDRAF) protestowało przeciwko niszczeniu hinduistycznych świątyń – według ich informacji średnio co trzy tygodnie w kraju wyburzana jest jedna świątynia hinduistyczna[15]. Protest ten podobnie jak wiele innych nie przyniósł jednak skutku. Postępująca islamizacja kraju wzbudza obawy o pokojową koegzystencję licznych grup etnicznych w przyszłości.

Malezja nie jest jedynym krajem regionu z akcją afirmatywną skierowaną do Bumiputerów – podobna polityka została przyjęta w Brunei, które jest jednak po pierwsze monarchią absolutną, a po drugie mniejszości narodowe są tam mniej liczne (Chińczycy 19%, Indusi 11%, inni 5%).

PODSUMOWANIE/ WNIOSKI:

Malezja jest z punktu widzenia świata zachodniego interesującym przykładem odmiennego podejścia do kwestii mniejszości etnicznych.

Polityka akcji afirmatywnej przyniosła zmianę sytuacji społecznej w kraju (wzrost liczby Malajów wśród posiadaczy kapitału z 2 do 22% czy wzrost liczby profesjonalistów z tej grupy z 5 do 42% ogółu). Ciężko jest także nie zauważyć generalnej poprawy sytuacji społeczeństwa (spadek liczby osób żyjących w ubóstwie z 50 do 5%).

Kwestią sporną jest jednak jak długo musi trwać akcja afirmatywna, aby przynieść oczekiwane cele i czy musi to wiązać się z tak licznymi ograniczeniami nie tylko w dziedzinie ekonomii, ale i swobód demokratycznych. W związku z funkcjonowaniem Malezji jako państwa wyznaniowego (islam) istnieje także zagrożenie, że nie znajdzie się w niej miejsce dla przedstawicieli innych postaw światopoglądowych. Wszystko to może przy niekorzystnych okolicznościach doprowadzić do szeroko zakrojonych zamieszek etnicznych w kraju oraz powszechnego odpływu wielu bogatych członków mniejszości narodowych.

Co interesujące, temat dyskryminacji rasowej w kraju nie przykuł szerszej uwagi społeczności międzynarodowej, a sama Malezja cieszy się dobrymi relacjami zarówno z Indiami, jak i z Chinami. Przyszłość mniejszości etnicznych w Malezji wydaje się być niepewna. Obecnie nie widać szans na odwrócenie dyskryminujących przepisów i postaw.

Bibliografia:

Raporty organizacji pozarządowych:

Freedom House
http://www.freedomhouse.org/report-types/freedom-world#.Uv1J2IUak6x

Agencje informacyjne i dzienniki:                            

Reuters
http://in.reuters.com/article/2007/11/08/idINIndia-30397720071108?pageNumber=1

Penang Monthly
http://penangmonthly.com/china-and-malaysia-build-joint-industrial-parks/

The Star
http://www.thestar.com.my/News/Nation/2013/02/06/MCKIP-officially-open-for-business/

BBC
http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16284388

Forbes
http://www.forbes.com/malaysia-billionaires/

Asia Times
http://www.atimes.com/atimes/Front_Page/EF07Aa01.html

The Malaysian Insider
http://www.themalaysianinsider.com/sideviews/article/racism-and-inequality-sakmongkol-ak47

Oficjalne strony rządowe oraz agencji rządowych:

Oficjalny portal internetowy rządu chińskiego
http://english.gov.cn/2012-04/09/content_2109393.htm

Dane statystyczne oraz raporty malezyjskiego urzędu statystycznego
http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&id=1215

Dane statystyczne oraz raporty Banku Światowego
http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI

Raport Hiroshima University „The impact of ethnicity on the regional development in Malaysia”
http://www.academia.edu/745998/The_Impact_of_Ethnicity_on_Regional_Economic_Development_in_Malaysia


[1] http://english.gov.cn/2012-04/09/content_2109393.htm

[2] http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&id=1215

[3] http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&id=1215

[4] Raport Hiroshima University The impact of ethnicity on the regional development in Malaysia http://www.academia.edu/745998/The_Impact_of_Ethnicity_on_Regional_Economic_Development_in_Malaysia

[5] Raport Hiroshima University The impact of ethnicity on the regional development in Malaysia http://www.academia.edu/745998/The_Impact_of_Ethnicity_on_Regional_Economic_Development_in_Malaysia

[6] http://www.themalaysianinsider.com/sideviews/article/racism-and-inequality-sakmongkol-ak47

[7] http://www.forbes.com/malaysia-billionaires/

[8] http://www.atimes.com/atimes/Front_Page/EF07Aa01.html

[9] http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI

[10] Raport Hiroshima University The impact of ethnicity on the regional development in Malaysia http://www.academia.edu/745998/The_Impact_of_Ethnicity_on_Regional_Economic_Development_in_Malaysia

[11] http://penangmonthly.com/china-and-malaysia-build-joint-industrial-parks/

[12] http://www.thestar.com.my/News/Nation/2013/02/06/MCKIP-officially-open-for-business/

[13] http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16284388

[14] http://www.freedomhouse.org/report-types/freedom-world#.Uv1J2IUak6x

[15] http://in.reuters.com/article/2007/11/08/idINIndia-30397720071108?pageNumber=1

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
K. Leszczyński: Mniejszość chińska w Malezji. Implikacje gospodarcze, demograficzne i kulturowe Reviewed by on 30 kwietnia 2014 .

DIASPORA CHIŃSKA W AZJI POŁUDNIOWO-WSCHODNIEJ Długa historia państwowości oraz potencjał demograficzny sprawiły, że na świecie żyje blisko 50 milionów zamorskich Chińczyków[1]. Największa ich koncentracja ma miejsce w Azji Południowo–Wschodniej – dominują w Singapurze (75% mieszkańców), a dwa kraje z największą liczbą ludności chińskiej to Tajlandia (9 mln) oraz Malezja (7 mln). Chińska diaspora w Azji

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

O AUTORZE /

Avatar

Pozostaw odpowiedź