K. Kowalewski: Social Credit System – instrument totalitarnej kontroli czy niezbędny etap w ewolucji społecznej Chin?

 ›  ›  › K. Kowalewski: Social Credit System – instrument totalitarnej kontroli czy niezbędny etap w ewolucji społecznej Chin?

Artykuły,Publicystyka

K. Kowalewski: Social Credit System – instrument totalitarnej kontroli czy niezbędny etap w ewolucji społecznej Chin?

Idea społeczeństwa opartego na transparentnym i obowiązkowym systemie reputacji pojawiała się w historii wielokrotnie, czy to w ekonomicznej koncepcji kredytu społecznego Douglasa, czy w futurystycznych wizjach ostrzegawczych Orwella. Jednak dopiero od niedawna rozwój technologiczny powoli zaczyna pozwalać na realną implementację.

Zatem czym dziś jest system oparty na reputacji? Za oczywisty przykład można podać popularne na zachodzie zjawisko ratingu (credit rating) lub zdolności kredytowej (credit score). Oba traktuje się jako narzędzia kontroli ryzyka i pomiaru wiarygodności podmiotu, jednak podczas gdy pierwsze odnosi się zazwyczaj do państw i przedsiębiorstw, drugie wiąże się z osobami fizycznymi. Przykładowo, najpopularniejszy wśród agencji ratingowych w Stanach Zjednoczonych jest FICO, określony w 1989 roku przez Fair and Isaac Company, standard biorący pod uwagę między innymi historię kredytową. Swój wynik, zwykle w skali od 350 do 900 punktów, amerykański obywatel może oszacować korzystając z usług firm takich jak Equifax czy TransUnion.

Lżejszego gatunku systemy reputacji stanowią także podstawę sporego fragmentu współczesnego internetu, od klasycznych forów, przez serwisy aukcyjne (Amazon, Ebay), do przykładów z ekonomii współdzielenia (Airbnb, Uber). Rozwiązania zaczerpnięte z podobnych systemów okazują się też niezbędne w wyszukiwarkach internetowych, gdzie pozycja strony zależy przede wszystkim od jej dostępności przez strony już wysoko postawione w rankingu.

Internet Engineering Task Force, stowarzyszenie zajmujące się standaryzacją i tworzeniem protokołów internetowych, także próbowało poczynić postęp w tej kwestii.

Pod koniec 2013 roku zaproponowali abstrakcyjną architekturę reputacji, wprowadzając między innymi takie pojęcia jak “reputon”, obiekt mający zawierać jednostkę reputacji użytkownika w formie przystępnej programistom. Pomysł ten jednak nie nabrał rozpędu, ponieważ jego sugerowane praktyczne zastosowanie, ocena nadawców poczty elektronicznej, określona była już przez inny protokół, niekompatybilny z powyższym.

Ciekawe zjawisko można zaobserwować w Norwegii, gdzie od XVIII wieku informacja o zarobkach obywateli jest publiczna. Obecność w elektronicznym systemie (Skatteetaten) jest obowiązkowa, jednak w wypadku wniosku o wgląd, osoba sprawdzana zostanie powiadomiona o tożsamości sprawdzającego.

W Chinach od dawna funkcjonował system akt osobowych, zwanych dang’an, tworzonych dla większości obywateli w momencie rozpoczęcia nauki. Jednak po reformach ekonomicznych w latach 80 i 90, w szczególności po otwarciu sektora finansowego (dołączenie Chin do World Trade Organisation 11 grudnia 2001 roku), utrzymywanie w pełni działającego dang’an przestało być wykonalne. Wiele osób migrujących ze wsi do miast nie było w systemie w ogóle, a praca kontraktowa w zagranicznych firmach komplikowała dotychczasowy mechanizm dostępu. Choć papierowe archiwa, mimo prób porzucenia, nadal funkcjonują, w dużej mierze przestały pełnić oryginalną rolę kompleksowej bazy danych o społeczeństwie.

Jeszcze dekadę temu gotówka była w Chinach najpopularniejszym środkiem płatności. We wczesnych próbach digitalizacji rynku, problemem było zaufanie w zakupach przez internet – ludzie podejrzewali każdego o bycie oszustem. W 2004 roku Alibaba, jeden z dwóch chińskich gigantów technologicznych, wprowadziło na jednej ze swoich platform Taobao, system pośredniczący w transakcji o nazwie Alipay. Ogromny sukces tego rozwiązania spowodował w 2010 wydzielenie Alipay w postaci nowo powstałej firmy o tej samej nazwie. W 2014 firma zmieniła nazwę na Ant Financial Services Group. Drugi chiński konglomerat, Tenecent, dogonił trend dodając opcję płatności do swojego własnego produktu, tworząc WeChat Pay. Według iResearch, w 2016 roku Chiny przekroczyły 5.5 bilionów dolarów obrotu w płatnościach mobilnych, prawie 50 razy więcej niż 112 miliardów w Stanach Zjednoczonych.

Choć partia już w latach 90 badała grunt pod utworzenie systemu reputacji społecznej (prace Chińskiej Akademii Nauk), niewiele było możliwe bez odpowiedniej technologii.

W 2010 roku w mieście Suining przeprowadzono próbę pilotażowej wersji systemu. Władze miasta przy pomocy już istniejących danych przypisały obywateli do jednej z czterech kategorii od A do D, by następnie dodawać i odejmować punkty zależnie od zachowania. Po pewnym czasie litery zostały porzucone, jednak system miał działać dalej w tle. Po Suining wiele innych miast zaczęło rozwijać swoje wersje systemu.

Opublikowany przez radę państwa 14 czerwca 2014 roku komunikat skierowany do ministerstw i samorządów pod tytułem „Planning Outline for the Construction of a Social Credit System” określa cele i problemy, na które należy zwrócić uwagę w implementacji projektu. Dokument przewiduje wprowadzenie w pełni działającego systemu do 2020 roku. Ocenę mają otrzymywać wszyscy uczestnicy rynku, także przedsiębiorstwa.

Rok później, Ant Financial jako jedna z 8 firm, otrzymała pozwolenie Ludowego Banku Chin na stworzenie oficjalnej platformy. Także trzynasty plan pięcioletni, zaaprobowany przez kongres 16 marca 2016 roku, w rozdziale o rozwoju technologii przewiduje szerokie wykorzystanie big data – ogromnych zbiorów danych wraz z metodami ich szczegółowej analizy – do „poprawy” społeczeństwa i chińskiej gospodarki.

Do Alipay została dodana nowa usługa – Sesame Credit lub Zhima Credit. Pozwala na uzyskanie wyniku w przedziale od 350 do 950 reprezentującego X. Ant Financial nie zdradza szczegółów algorytmu stojącego za implementacją, informuje jednak, że system korzysta z danych z produktów grupy Alibaba. Popularny w Chinach serwis matchingowy Baihe jako jeden z pierwszych zadeklarował wykorzystanie danych oferowanych przez Sesame Credit. Użytkownicy z wysokim wynikiem mogą cieszyć się także między innymi jazdą na rowerze z Ofo (odpowiednik polskiego Veturilo) bez depozytu.

O internetowej cenzurze i masowej inwigilacji w Chinach wiadomo od dawna. Zatem czy informacja zwrotna o już i tak wykonywanej ewaluacji może być szkodliwa? Podobne pytanie zadaje Rasul Majid pisząc, że system ten w teorii pasuje do współczesnych aspiracji Chin, a świadomość jakiego typu informacje są zbierane, paradoksalnie poprawia prywatność w porównaniu do sytuacji, w której to ludzie łudzą się, że prywatność istnieje lub nie myślą o niej w ogóle. Chińczycy wydają się zachwyceni obecną wersją systemu, chwaląc się wynikami swojego Zhima Credit w mediach społecznościowych.

Wyraźne wydaje się także wykorzystanie koncepcji wzmocnienia pozytywnego (positive reinforcement), czyli sytuacji w której wynagradza się pożądane zachowanie w celu zwiększenia prawdopodobieństwa jego podobnego wystąpienia w przyszłości. Takie podejście okazuje się o wiele bardziej skuteczne niż wzmocnienie negatywne, w którym nagrodę zastępuje kara. Jako powód można przyjąć mood management theory (Zillman & Bryant, 1985), według której ludzie preferują bodźce przyjemne unikając nieprzyjemnych.

Blizzard, amerykańska firma, w której niewielkie udziały ma Tenecent, wykonała podobny manewr. Na początku istnienia ich flagowego produktu, internetowej gry World of Warcraft, przyznawano karę w postaci mniejszej liczby zdobywanych punktów za zbyt długą ciągłą rozgrywkę, na co ludzie intensywnie narzekali. W pewnym momencie twórcy gry postanowili ustawić stan kary na domyślny, a za częste logowanie (krótszą ciągłą rozgrywkę) nagradzali większą, wcześniej domyślą, liczbą zdobywanych punktów. Po tej zmianie użytkownicy byli zachwyceni, a gra szybko odniosła ogromny sukces.

Co więc konkretnie grozi obywatelom Państwa Środka? Warto zauważyć, że każdy system reputacji jest wrażliwy na ataki pokroju autopromocji oraz zniesławienia. Jest to w końcu, choć kontrolowany centralnie, system zdecentralizowany, choćby ze względu na wpływ każdej osoby na wynik innych. Istnieje także wachlarz bardziej skomplikowanych ataków wykorzystujących np. metody statystyczne, a teoretyczne prace nad mechanizmami zapobiegania nadal trwają (przykładowo LINK lub LINK).

Oficjalna wersja systemu wciąż nie istnieje, trudno więc wyciągnąć konkretne wnioski. Chiny konsekwentnie zajmują pierwsze miejsce na świecie pod względem liczby ludności, a odmienny od zachodniego system wartości, zaplecze filozoficzne oraz skala i polityczne aspiracje nie pozwalają na jednoznaczną ocenę słuszności tego projektu. Pozostaje więc obserwacja i oczekiwanie na rozwój sytuacji.

 

Konstanty Kowalewski

 

Bibliografia:

https://tools.ietf.org/html/rfc7070

http://en.ndrc.gov.cn/newsrelease/201612/P020161207645765233498.pdf

Planning Outline for the Construction of a Social Credit System (2014-2020)

https://www.wired.com/story/age-of-social-credit/

http://news.iresearch.cn/content/2017/05/268124.shtml

http://www.gov.cn/zhengce/content/2015-09/05/content_10137.htm

https://www.tripadvisor.co.uk/Travel-g294211-c119677/China:Money.Questions.html

http://www.psychologyofgames.com/2010/03/framing-and-world-of-warcrafts-rest-system/

https://www.merics.org/en/china-monitor/content/518

źródło zdjęcia: https://erpinnews.com/verizon-building-big-data-ai-culture

Udostępnij:
  • 29
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    29
    Udostępnienia
K. Kowalewski: Social Credit System – instrument totalitarnej kontroli czy niezbędny etap w ewolucji społecznej Chin? Reviewed by on 12 lutego 2018 .

Idea społeczeństwa opartego na transparentnym i obowiązkowym systemie reputacji pojawiała się w historii wielokrotnie, czy to w ekonomicznej koncepcji kredytu społecznego Douglasa, czy w futurystycznych wizjach ostrzegawczych Orwella. Jednak dopiero od niedawna rozwój technologiczny powoli zaczyna pozwalać na realną implementację. Zatem czym dziś jest system oparty na reputacji? Za oczywisty przykład można podać popularne na

Udostępnij:
  • 29
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    29
    Udostępnienia

O AUTORZE /

Pozostaw odpowiedź