Japonia

Japońsko-rosyjskie (radzieckie) relacje handlowe po 1945 roku

W artykule tym przedstawię jak zmieniały się rosyjsko-japońskie relacje handlowe na przestrzeni lat. Postaram się opisać wymianę handlową między powyższymi krajami, jak i bezpośrednie inwestycje japońskie w Rosji.

Chociaż tytuł tego tekstu to „Japońsko-rosyjsko (radzieckie) relacje handlowe po 1945 r.”, skupię się w nim przede wszystkim na wydarzeniach po 1980r., ponieważ to właśnie wtedy tak naprawdę zaczyna się rozwijać zarówno wymiana handlowa pomiędzy dwoma państwami, jak i zwiększona zostaje współpraca gospodarcza i ekonomiczna.

koizumi_putin
fot: Presidential Press and Information Office

Nie ma na świecie państwa, dla którego wymiana handlowa nie byłaby ważna. To ona m.in. w dużym stopniu decyduje o pozycji kraju na arenie międzynarodowej. Dlatego też państwa chcące zostać mocarstwami we współczesnym świecie, muszą nawiązywać nie tylko dobre stosunki polityczne z innymi, ale także zadbać o odpowiednia współpracę handlową i ekonomiczną (która jest niejako potwierdzeniem dobrych relacji politycznych miedzy krajami).

W przypadku rosyjsko-japońskich relacji handlowych ważną rolę odegrał i nadal odgrywa czynnik polityczny. To, jak przebiegała wymiana handlowa pomiędzy dwoma krajami, w dużej mierze zależało od panujących wtedy nastrojów politycznych. Ponieważ w poprzednim tekście opisałam jak wyglądały japońsko-rosyjskie relacje polityczne na przestrzeni lat, łatwiej będzie zrozumieć teraz czemu współpraca w dziedzinie handlu między tymi państwami rozwija się tak, a nie inaczej.

Ważne jest także to, że mimo wielu kryzysów na rynku światowym, jak i w samej Japonii i Rosji (m.in. kryzys paliwowy w 1973 i 1979 roku i pęknięcie tzw. „bańki mydlanej” w 1991r. w Japonii czy kryzys finansowy w Rosji w latach 2007-2009) państwa te zdołały się po nich podnieść i konsekwentnie dążą do odbudowy swojej pozycji na świecie, czego przykładem może być poniższa tabela 1.[1]

państwo

PKB

wzrost PKB (%)

eksport

import

dług zewnętrzny

dług publiczny(%)

rezerwy walutowe

USA

13780

2,0

1148,0

1968,0

12250,0

60,8

70,5

Chiny

7099

11,9

1220,0

904,6

363,0

18,4

1534,0

Japonia

4272

2,0

678,1

573,3

1492,0

170,0

954,1

Indie

2966

9,0

151,3

230,5

149,2

58,2

275,0

Niemcy

2807

2,5

1354,0

1075,0

4489,0

64,9

136,2

Wielka Brytania

2130

3,1

442,2

621,4

10450,0

43,6

57,3

Rosja

2097

8,1

355,5

223,4

356,5

5,9

476,4

Francja

2075

2,1

546,0

600,9

4396,0

63,9

115,7

Brazylia

1849

5,4

160,6

120,6

229,4

45,1

180,3

Włochy

1800

1,4

502,4

498,1

996,3

104,0

94,3

Kanada

1271

2,7

431,1

386,4

758,6

64,2

41,0

Rosja i Japonia na tle największych gospodarek świata oraz państw G8 w 2007 (mld USD) (źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Rosja#Gospodarka)

W latach siedemdziesiątych wymiana handlowa pomiędzy Rosją a Japonią bardzo się rozwijała, szczególnie wzrósł japoński eksport do Rosji. Spowodowane to było m.in. rozpoczęciem wielu znaczących inwestycji na początku 1970 roku na dalekim wschodzie Rosji. Uważa się, że do polepszenia ówczesnych relacji gospodarczych przyczyniła się wizyta premiera Japonii Kakuei Tanaki w Moskwie w 1972 roku. Niestety, wzrost ten został zahamowany w 1980 roku, zaraz po tym jak Związek Sowiecki (w którym władzę sprawował wtedy Breżniew) dokonał najazdu na Afganistan.[2] Następstwem tego zdarzenia oraz rozpadu ZSRR w 1991 roku[3] była niestabilna sytuacja gospodarcza w Rosji. Przełożyło się to  na wahania w wymianie handlowej między Federacją Rosyjską a Japonią w latach 1980-1995, co widać na następującym rysunku:

wykres_jap_ros1

Zmiany w japońskiej wymianie handlowej z ZSRR/ FR w latach 1980-1995 (wartości podane w bilionach yenach) (źródło: Japan Statistical Yearbook 2010)

Podobna tendencja do wahań w wymianie handlowej utrzymywała się także w latach 1996-1999, co pokazuje  kolejny rysunek. Widać także, że o ile w latach 1980-1985 import z Rosji przeważał nad eksportem, o tyle od 1990 r. sytuacja ta ulega zmianie i zwiększa się znaczenie eksport japońskich towarów i surowców do Federacji Rosyjskiej.

wykres_jap_ros2

Zmiany w japońskiej wymianie handlowej z Rosją od 1996r. do września 1999r. (wartości podane w bilionach yenów) (źródło: http://www.mofa.go.jp/region/europe/russia/assistance/graph1.html#g01)

Z poniższego rysunku wynika, że wśród najczęściej eksportowanych towarów do Rosji w 1998 r. znalazły się przede wszystkim: samochody (29,2 %), różnego rodzaju maszyny i urządzenia (19,4 %), inne (18,2 %) oraz urządzenia telekomunikacyjne (10,7 %). Japończycy natomiast najchętniej importowali z Federacji Rosyjskiej: metale kolorowe (38,1 %), ryby i skorupiaki (30,9 %) oraz drewno (15,0 %).

wykres_jap_ros3

Rosyjsko-japońska wymiana handlowa w 1998 roku (źródło: http://www.mofa.go.jp/region/europe/russia/assistance/graph1.html#g01)

Mając na uwadze powyższe dane i pamiętając o ówczesnych stosunkach politycznych obu państw można stwierdzić, że prawdziwy przełom w japońsko-rosyjskich relacjach gospodarczych następuje pod koniec lat dziewięćdziesiątych i na początku XX wieku. To właśnie wtedy podpisana zostaje większość umów, które w znaczący sposób wpłynęły na obecne relacje handlowe między tymi krajami.

W 1998 roku podpisany został plan Hashimoto-Jelcyn, który oprócz ustaleń dotyczących współpracy w dziedzinie energetycznej (opisanej przeze mnie w  poprzednim artykule), zawierał szereg wytycznych mających pomóc państwom rozwijać współpracę gospodarczą i ekonomiczną.

Dlatego też w dokumencie tym znalazły się m.in. takie punkty:

1.      Współpraca w zakresie planowania inwestycji, w tym m.in.:

  • podpisanie porozumienia w sprawie ochrony inwestycji,
  • utworzenie japońsko-rosyjskiego przedsiębiorstwa mającego nadzorować planowane inwestycje,
  • stworzenie technicznego i intelektualnego zaplecza, którego zadaniem byłaby promocja inwestycji mających miejsce w Federacji Rosyjskiej,
  • promowanie wymian między grupami biznesowymi z sektora prywatnego,
  • stworzenie wspólnego projektu opartego na współpracy.

2.      Promocja rosyjskiej gospodarki na arenie międzynarodowej poprzez uczestnictwo w spotkaniach i programach przygotowanych przez:

  • APEC,
  • WTO.

3.      Udzielanie wsparcia przy planowanych reformach poprzez m.in.:

  • pomoc finansową w postaci pożyczek dla Federacji Rosyjskiej,
  • rozwój japońskiego centrum sieciowego udzielającego wsparcia technicznego,

4.      Współpraca firm japońskich z rosyjskimi managerami i pracownikami sektora publicznego w ramach różnego rodzaju szkoleń.[4]

W czasie oficjalnej wizyty japońskiego premiera Keizo Obuchi w Rosji, podpisane zostało w październiku 1998 roku japońsko-rosyjskie porozumienie dotyczące „promocji i ochrony inwestycji”, które weszło z życie w maju 2000 roku. Ponadto we wrześniu 2000 roku, premier Mori i prezydent Putin podpisali „program mający polepszyć wymianę handlową oraz pogłębić relacje ekonomiczne między Japonią i Rosją”.[5]

Według danych na 2006 rok[6], Japonia inwestowała w Rosji przede wszystkim w  produkcję ropy naftowej oraz rafinację. 1/3 inwestycji dotyczy przemysłu wydobywczego i rolnictwa, ponieważ japońscy przedsiębiorcy są nadal zainteresowani takimi sferami jak produkcja węgla czy rybołówstwo.

Nie są to oczywiście jedyne japońskie inwestycje, ponieważ w rzeczywistości Japonia zostawia w Federacji Rosyjskiej znacznie więcej pieniędzy. Najlepszym tego przykładem jest chociażby projekt Sachalin 1 oraz Sachalin 2, który dotyczy współpracy przy wydobyciu ropy naftowej i gazu. Japońskie wsparcie finansowe wynosi odpowiednio 30% i 45%. Do tej pory w Sachalin 1 zainwestowano już 5 z 13 miliardów USD, zaś do początku 2006 roku 6 z 12 miliardów USD w Sachalin 2.[7]

Wiele zrobiono także w kwestii handlowej, ekonomicznej i inwestycyjnej współpracy rosyjsko-japońskiej i wszystko wskazuje na to, że w przyszłości będzie jeszcze lepiej. Wystarczy wspomnieć chociażby o rosyjskich projektach energetycznych, w sprawie których prowadzono (lub nadal prowadzone są) rozmowy z japońskimi biznesmenami, w tym m.in. o wydobyciu węgla w Jakucku, Sachalinie oraz w Kraju Nadmorskim. Rozwój jednego z największych na świecie depozytów węgla, który znajduje się w południowej Jakucji, może spowodować, że roczna produkcja węgla wzrośnie tam aż do 30 milionów ton w 2010 roku. Dla japońskich inwestorów jest to z pewnością dobra wiadomość. Dlatego podpisane już zostały porozumienia z japońskimi producentami stali: Sumitomo, Sojitsu i Nippon Steel na zakup 3,7 milionów ton węgla właśnie z tegoż depozytu. Firma Evraz Group, która działa głównie na rynku rosyjskim i jest jednym z największych na świecie producentów stali, podpisała porozumienie z japońską firmą Mitsui w sprawie współpracy przy rozwoju kolejnego depozytu węgla znajdującego się w Jakucji. Oczekuje się, że strona japońska wyłoży na ten projekt 80 z planowanych 260 milionów USD.[8]

W sferze górnictwa Mitsubishi planowało zainwestować 50 milionów USD w wydobycie złota z kopalni Kupola na Czukotce. Całkowita wartość projektu miała wynieść 425 milionów USD, a jego rozpoczęcie planowane było na 2008 rok.[9]

Jeśli chodzi o produkcję samochodów i części do nich, Toyota wybudowała fabrykę aut w Sankt-Petersburgu (jej otwarcie nastąpiło w 2007 roku), by produkować tam limuzyny Camry. Początkowo zakład miał wytwarzać 20 tysięcy samochodów rocznie, a po półtora roku liczba ta miała wzrosnąć do 50 tysięcy sztuk. W przyszłości planowana jest rozbudowa fabryki, co pozwoli firmie zwiększyć produkcję luksusowych aut do 300 tysięcy rocznie. Oprócz Toyoty swoje zakłady w dawnej stolicy Federacji Rosyjskiej otworzyły także Nissan oraz Suzuki.[10] W rosyjskim mieście Klin przedsiębiorstwo Asahi planowało budowę fabryki produkującej szkło hartowane. Byłby to drugi zakład tej firmy- pierwszy, produkujący szkło dla okien samochodowych, został otwarty w 1997 roku w Niżnym Nowogrodzie.[11]

Denco Corp. rozważało produkcję elektrycznych akcesoriów dla samochodów, a Komatsu chciało otworzyć przedsiębiorstwo zajmujące się wytwarzaniem koparek hydraulicznych i innych maszyn używanych przy budowlach.[12]

Duża ilość japońskich inwestycji sprzyjała pogłębianiu się wymiany handlowej  z Federacją Rosyjską na przestrzeni lat 2000-2008. Z rysunku 7 wynika jednoznacznie, że zarówno import jak i eksport japoński nieustannie wzrasta od 2000 roku.

wykres_jap_ros4

Zmiany w japońskiej wymianie handlowej z Rosją w latach 2000-2008 (wartości podane w bilionach yenach) (źródło: Japan Statistical Yearbook 2010)

W 2007 roku nastąpił wzrost eksportu japońskich samochodów osobowych do Rosji, wliczając w to: 332,200 nowych aut i 441,500 używanych. Poniższy rysunek pokazuje, że tendencja ta umocniła się w następnym roku.[13]

wykres_jap_ros5

Eksport japońskich towarów/surowców w 2008 roku (źródło: http://en15.rian.ru/img/121510259_free.html)

Jak wynika z kolejnego rysunku, w ciągu tych kilkunastu lat nie zmieniły się także japońskie potrzeby i nadal najchętniej importowanymi towarami z Rosji (oprócz minerałów i paliwa) pozostają: metale, ryby i owoce morza oraz drewno.

wykres_jap_ros6

Import rosyjskich towarów/surowców w 2008 roku (źródło: http://en15.rian.ru/img/121510259_free.html)

W dniach 11-13 maja 2009 roku premier Władimir Putin przebywał w Tokio, gdzie odbył spotkanie m.in. z  czołowymi reprezentantami japońskiego biznesu. Według źródeł, celem wizyty było polepszenie rosyjsko-japońskich relacji gospodarczych oraz handlowych, które w ciągu kilku ostatnich lat uległy znaczącej poprawie i obecnie są na etapie intensywnego rozkwitu.[14]

Potwierdzeniem powyższych słów może być fakt, iż przez ostatnie trzy lata całkowita wartość japońsko-rosyjskich obrotów handlowych wyniosła prawie 30 miliardy USD. Eksperci są nawet zdania, że wynik ten uda się poprawić, a wszystko to jest zasługą kolejnych japońskich inwestycji w Rosji. Na początku 2009 roku Rosjanie rozpoczęli eksport LNG do Japonii. Możliwe jest także, że, aby podkreślić swój wizerunek światowego lidera w dziedzinie energetycznej, Rosja zdecyduje się dostarczać do Japonii większe ilości energii.[15]

Podczas spotkania premiera Rosji z premierem Japonii ustalono, że podjęta zostanie promocja współpracy, która ma za zadanie zapewnić nie tylko ochronę źródeł energii, ale też rozwój IT w rejonie państw Azji i Pacyfiku.[16]

Aby nie czekać na zachodnie firmy, które nie są zbyt chętne do inwestowania swoich pieniędzy w Rosji, Ministerstwo Rozwoju Gospodarczego Federacji Rosyjskiej postanowiło (na początku 2010 roku) przygotować projekty inwestycyjne dla przedsiębiorstw z Japonii oraz Chin i Singapuru. Projekty te były wybierane przez przedstawicieli Rosyjskich Kolei Państwowych oraz koncernów takich jak: Meczela, Rusaka oraz Szeremietiewo. Ich wartość szacuje się na miliardy USD. Wiadomo także, że Ministerstwu udało się już dojść do porozumienia z odpowiednimi ministerstwami japońskimi, chińskimi oraz singapurskimi, w którym strony określiły swój zakres zainteresowań.[17]

Singapur chce inwestować w biotechnologię, zaś Chinom zaproponowano inwestycje w produkcję towarów codziennego użytku (wszystko po to, by zmniejszyć nielegalny import z Chińskiej Republiki Ludowej). Strona japońska jest zainteresowana przede wszystkim projektami infrastrukturalnymi: drogami, portami oraz przygotowaniami do wydobycia surowców.[18]

Dnia 5 lutego 2010 roku zaprezentowane zostały pierwsze projekty inwestycyjne. Rosyjskie Koleje Państwowe chcą aby inwestycje dotyczyły RŻD-Stroj, PGK oraz „Transkontener”, które w przeciągu dwóch lat mają zostać sprywatyzowane. Meczel szuka inwestora, który przygotuje do użytku złoża węgla kamiennego znajdujące się w Jakucji (ich wielkość szacowana jest na 2,1 miliardy ton), a Szeremietiewo chce wybudować międzynarodowe lotnisko we Władywostoku.[19]

Podsumowując wszystkie powyższe dane widać wyraźnie, że rosyjsko-japońskie relacje handlowe rozwijają się bardzo dobrze i wszystko wskazuje na to, że w przyszłości będzie jeszcze lepiej. Oczywiście aby współpraca dalej szła w tym samym kierunku nie mogą ulec pogorszeniu stosunki polityczne między Rosją a Japonią.


[1] http://pl.wikipedia.org/wiki/Kryzys_finansowy_2007-2009, dn. 6.06.2010r.

[2] http://gsti.miis.edu/CEAS-PUB/200010Ohashi.pdf, dn. 6.06.2010r.

[3] rozpad Związku Radzieckiego spowodował konieczność wprowadzenia wielu zmian w nowo powstałej Federacji Rosyjskiej, co niestety nie udało się władzom od razu. Przede wszystkim dzięki reformom gospodarka rosyjska zmieniła się z centralnie sterowanej na wolnorynkową. Zrezygnowano z planowania państwowego, dążono do likwidacji monopoli państwowych (choć w obecnych czasach są one nadal często spotykane i występują np. w elektroenergetyce czy przy wydobyciu ropy). Niestety, nawet teraz nadal są widoczne związki władzy i biznesu, gdzie oligarchowie mają wpływ na politykę państwa, a nieformalne stosunki ekonomiczne, niepodlegające normom prawnym są na porządku dziennym.- .- przyp. Autorki

[4] http://www.mofa.go.jp/region/europe/russia/assistance/hashimoto.html, dn. 7.06.2010r.

[5] http://www.mofa.go.jp/region/europe/russia/assistance/index.html, dn. 7.06.2010r.

[6] http://www.bilkent.edu.tr/~crs/russiajapanimbalance.htm, dn. 7.06.2010r.

[7] tamże

[8] tamże

[9] tamże

[10] http://wyborcza.biz/biznes/1,101562,4786145.html, dn. 7.06.2010r.

[11] http://www.bilkent.edu.tr/~crs/russiajapanimbalance.htm, dn. 7.06.2010r.

[12] tamże

[13] http://en15.rian.ru/img/121510259_free.html, dn. 7.06.2010r.

[14] http://www.azjapacyfik.pl/index_2501.php?a_2501=774&b_2501=70, dn. 7.06.2010r.

[15] tamże

[16] tamże

[17] http://moskwa.trade.gov.pl/pl/aktualnosci/article/a,7272,.html, dn. 7.06.2010r.

[18] tamże

[19] tamże

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
Japońsko-rosyjskie (radzieckie) relacje handlowe po 1945 roku Reviewed by on 26 listopada 2010 .

W artykule tym przedstawię jak zmieniały się rosyjsko-japońskie relacje handlowe na przestrzeni lat. Postaram się opisać wymianę handlową między powyższymi krajami, jak i bezpośrednie inwestycje japońskie w Rosji. Chociaż tytuł tego tekstu to „Japońsko-rosyjsko (radzieckie) relacje handlowe po 1945 r.”, skupię się w nim przede wszystkim na wydarzeniach po 1980r., ponieważ to właśnie wtedy tak

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

O AUTORZE /

Avatar

Pozostaw odpowiedź