Artykuły,Publicystyka

J. Wieczorek: Mongolia- Strategiczny partner Chin czy przyszła baza surowcowa odradzającego się imperium chińskiego?

11 kwietnia 2018 r. w Pekinie odbyło się chińsko – mongolskie forum gospodarcze, podczas którego zostały podpisane strategiczne umowy handlowe pomiędzy oboma krajami o wartości wynoszącej – 4,6 mld USD, obejmujące następujące sektory: rolnictwo, turystyka, budownictwo, transport, energetyka i bankowość. Ponadto Chiny i Mongolia zadeklarowały chęć zwiększenia wymiany handlowej do poziomu 10 mld USD do roku 2020.

Patrząc z perspektywy polityki międzynarodowej, powyższa informacja nie powinna wnosić niczego sensacyjnego lub niepokojącego w odniesieniu do stosunków bilateralnych pomiędzy Chinami i Mongolią, a wręcz przeciwnie, jest dowodem na dobrosąsiedzkie i partnerskie relacje pomiędzy oboma krajami. Jeżeli przyjrzymy się bliżej obrotowi handlowemu pomiędzy obu krajami to w końcu roku 2017 wartość ta wyniosła 6,7 mld USD, co stanowiło o 36% więcej niż w roku 2016, a co w następstwie przełożyło się na ogólną wartość obrotów w handlu zagranicznym Mongolii z Chinami wynoszącą 63%. Wartość ogólna eksportu do Chin wynosi ok. 90% , natomiast import stanowi ok. 26%. Tym samym jednocześnie Chiny stały się faktycznie najważniejszym partnerem handlowym dla Mongolii. Wydawałoby się, że powyższy fakt nie wskazuje niczego niepokojącego, ale niestety w stosunkach chińsko – mongolskich istnieje druga strona medalu, która  korzeniami sięga przełomu XVII i XVIII w.

Gdy w roku 1644 Chiny zostały podbite przez Mandżurów, którzy założyli nową dynastię Qing, w historii Chin nastąpił zwrot w polityce zagranicznej w stosunku do swoich sąsiadów, ze szczególnym naciskiem na relacje z Mongolią, która od czasów upadku mongolskiej dynastii Yuan w drugiej połowie XIV w. przeżywała integralny rozpad państwa tak terytorialny jak i społeczno – gospodarczy (Mongolia w tym czasie była podzielona na wiele zwalczających się na wzajem chanatów). Fakt ten skłonił nowych władców Chin do rozpoczęcia polityki imperialnej w stosunku do Mongołów; wtedy też podjęto decyzję o podboju ich ziem. Najpierw w roku 1634 zostały podbite tereny obecnej Mongolii Wewnętrznej, a w roku 1696 prawie całe terytorium dzisiejszej Mongolii, zwane wówczas Chałchą. Ostateczny podbój ziem mongolskich nastąpił wraz z podbojem Chanatu Dżungarskiego w roku 1757, które obejmowało zachodnie tereny dzisiejszej Mongolii oraz tereny dzisiejszej prowincji Xinjiang w zachodnich Chinach. W taki oto sposób na drodze podbojów militarnych nowe państwo chińskie pod zasłoną tzw. mandżurskich „Ośmiu chorągwi” zbudowało nowe imperium, w głównej mierze kosztem podbitego znacznego terytorium Mongolii.

Podczas gdy w wieku XVII i XVIII Chiny skupione były na prowadzeniu polityki militarnej wobec Mongolii, wiek XIX rozpoczął nowy etap w stosunkach chińsko – mongolskich.  W przeciągu wieku rodowici Mandżurowie ulegli sinizacji, co znacznie wpłynęło na dynamikę wzrostu znaczenia roli etnicznie chińskiej narodowości Han, która już w tamtym czasie stanowiła przeważającą większość populacji imperium chińskiego. Mongolia stała się obiektem kolonizacji ze strony ludności chińskiej, która masowo zaczęła napływać na stepy. Z uwagi na fakt, iż Chińczycy byli ludem osiadłym zajmującym się rolnictwem, rzemiosłem i handlem, w przeważającej mierze zaczęli zasiedlać nowo powstałe osady, które z czasem urosły do rangi miast. Wraz ze wzrostem napływającej ludności chińskiej rosło zapotrzebowanie na surowce i artykuły pierwszej potrzeby. Rodowici Mongołowie zaczęli być zmuszani do większej i wydajniejszej pracy na rzecz nowo osiadłej ludności chińskiej. Nastąpił okres ucisku ludności mongolskiej ze strony Chińczyków, a szczególnie w stosunku do mongolskich pasterzy – aratów, którzy najbardziej odczuwali chińskie brzemię. Zachłanna i podstępna polityka chińska w stosunku do Mongołów przyczyniła się do tego, iż araci zaczęli tracić stada żywego inwentarzu, upadały gospodarstwa, co w następstwie zmuszało ich do zadłużania się u Chińczyków. W rezultacie Chińczycy na poczet nie spłaconego długu przejmowali ziemie i nieruchomości należące do Mongołów. Nastąpił powolny proces wynaradawiania i sinizacji ziem mongolskich przez Chińczyków. Na szczęście dla Mongolii proces ten został przerwany w roku 1911 wraz z upadkiem dynastii Qing i uzyskaniem w tym samym roku szerokiej autonomii, a 10 lat później tj. w roku 1921 uzyskania niepodległości i proklamowania Mongolskiej Republiki Ludowej. Wszystko to nastąpiło przy wsparciu najpierw Rosji carskiej, a od roku 1917 Związku Radzieckiego, który od tego momentu aż do lat 90 XX w. będzie najważniejszym strategicznym sojusznikiem nowego państwa mongolskiego.

Na początku lat 90, kiedy nastąpił rozpad ZSRR, Mongolia zmieniła ustrój swojego państwa z ludowego na demokratyczny wraz z przejściem od gospodarki centralnie planowanej do rynkowej; nastąpiło ogromne załamanie gospodarki państwa i stan ten trwał praktycznie aż do początku XXI w. W głównej mierze było to spowodowane tym, iż praktycznie Mongolia była uzależniona zarówno politycznie, gospodarczo jak również i militarnie od ZSRR (w Mongolii znajdowały się radzieckie bazy wojskowe), które było dostawcą wszystkich dóbr materialnych i artykułów pierwszej potrzeby, a w szczególności w sektorach: rolnictwo, budownictwo, transport i energetyka; które stanowiły podstawę egzystencji państwa mongolskiego. Fakt upadku ZSRR i pojawienie się nowego sąsiada – Federacji Rosyjskiej; nie pomogły państwu mongolskiemu w rozwiązaniu wewnętrznych problemów gospodarczych. Mongolia dysponowała przestarzałym (i faktycznie nadal dysponuje, aczkolwiek w już coraz mniejszym stopniu) zapleczem technicznym i technologicznym, który otrzymała w spadku po ZSRR. Rosja, która w tym samym czasie sama borykała się z problemami ekonomicznymi jak i politycznymi (zagrożona integralność wewnętrzna federacji); zmusiła Mongolię do szukania pomocy finansowej w formie kredytów uzyskiwanych od międzynarodowych instytucji finansowych tj. np. Bank Światowy, MFW czy najbogatszych państw tj. np. USA, Japonia, itp. W pewnym sensie kredyty te stopniowo zaczęły rozwiązywać problemy finansowe w sektorze gospodarki kraju, ale niestety odbiły się na ogólnej kondycji państwa mongolskiego, którego znacznie zwiększyło się zadłużenie, a które w chwili obecnej oscyluje na kwotę ok. 4 mld USD.

Przełom XX i XXI w. przyniósł również wielkie zmiany społeczno – gospodarcze dla południowego sąsiada Mongolii – Chin. Poczynając od wielkich reform gospodarczych sukcesywnie wprowadzanych od przełomu lat 80 i 90, a trwających do chwili obecnej, Chiny w przeciągu 20 lat wyrosły na wpływowego gracza w regionie Azji Wschodniej, a w dalszej kolejności mocarstwa pretendującego do roli światowego przywódcy obok USA. Dzięki sukcesowi gospodarczemu, jaki  osiągnięto w przeciągu tych 20 lat, Chiny nabrały większej pewności siebie i w sposób odważny rozpoczęły realizację strategii geopolitycznej polegającej na rozszerzaniu własnej strefy wpływów w oparciu o tzw. „chiński krąg kulturowy” który obejmuje  Daleki Wschód poczynając od kontynentu azjatyckiego obejmującego jego północno-wschodnią jak i południowo-wschodnią część wraz z częścią środkowo-wschodnią; aż po Pacyfik łącznie z archipelagami wysp znajdującymi się w zachodniej części Oceanu Spokojnego. Strategia ta ma wielorakie znaczenie, a jej źródłem jest kontekst kulturowy, który charakteryzuje się tym, iż od czasów starożytnych cywilizacja chińska miała w tym regionie świata ogromny wpływ, w szczególności w kontekście kulturowym i religijnym (konfucjanizm, taoizm i buddyzm). Tutaj jak najbardziej do tego grona należy zaliczyć Mongolię, której tereny od czasów starożytnych miały kontakty z cywilizacją chińską, a której położenie geograficzne znajduje się we wschodniej części Azji Środkowej. Nawiązując do tej tradycji, Chiny rozpoczęły realizację ambitnych celów geopolitycznych wobec swoich najbliższych sąsiadów ze szczególnym naciskiem w stosunku do Mongolii.

Dla Chińczyków Mongolia od dawna stanowiła słabo rozwinięte terytorium skrywające ogromne bogactwa mineralne, które czekają na ich eksploatację. Wykorzystując swoją obecną przewagę polityczną, gospodarczą jak i militarną nad państwem mongolskim, Chiny rozpoczęły stosowanie tzw. polityki „soft power” tj. miękkiej siły, która ma za zadanie pozyskać sobie Mongolię jako kluczowego partnera handlowego, poprzez zachęcanie do dokonywania zakupu nowoczesnych technologii oraz usług z Chin. Wykorzystując fakt, iż Mongolia jest w pewnym sensie słabo rozwinięta gospodarczo, boryka się z wieloma problemami wewnętrznymi, Chiny oferują jej pomoc w każdej dziedzinie życia i dla każdego sektora gospodarki kraju. Pomoc ta ma wieloraki charakter poczynając od inwestycji w takie dziedziny gospodarki jak przemysł, infrastruktura, budownictwo, energetyka, motoryzacja i rolnictwo. W zamian Mongolia udostępnia i wydzierżawia chińskim inwestorom swoje tereny, jak również eksportuje surowce mineralne, wyroby skórzane oraz produkty rolno – spożywcze do Chin. Tym samym w sposób przemyślany Chiny starają przeciągnąć Mongolię na swoją stronę, odciągając ją od strefy wpływów Rosji, która na chwilę obecną nie może zaoferować nic bardziej interesującego i lukratywnego oprócz surowców energetycznych: gazu i ropy oraz drewna. Ponadto w sposób przemyślany w parze z ofertą techniczno – przemysłową Chiny oferują Mongolii również współpracę na poziomie naukowo – kulturowym, gdzie coraz częściej jest nawiązywana współpraca naukowa pomiędzy uczelniami mongolskimi i chińskimi polegająca na oferowaniu stypendiów na wyjazdy i podejmowanie studiów przez studentów mongolskich w Chinach oraz współpraca kulturalna polegająca na zakładaniu ośrodków kulturalnych przez Chińczyków, którzy starają się zachęcać młodych Mongołów do zainteresowania się kulturą chińską wraz z możliwością nauki języka chińskiego i tym samym możliwości podjęcia pracy w Chinach. To przemyślana strategia polegająca na powolnym procesie sinizacji społeczeństwa mongolskiego, której skutki widać wyraźnie na terenie Mongolii Wewnętrznej od początku XX w.

Przyglądając się jednak dokładnie społeczeństwu mongolskiemu, zauważyć można łatwo, że pomimo usilnych starań ze strony Chin do narzucenia chińskich wzorców kulturowych, w przeważającej większości społeczeństwo mongolskie jest nieufne i wręcz wrogo nastawione do Państwa Środka. Od czasu do czasu w mongolskiej prasie pojawiają się wzmianki o zaszłych incydentach napaści na obywateli Chin na terenie Mongolii (głównie aglomeracja miejska Ułan Bator, w której znajdują się biura chińskich przedsiębiorstw oraz chińscy turyści). Mongołowie nie kryją się ze swoimi skłonnościami nacjonalistycznymi. Przykładem może być organizacja neonazistowska „Tsagaan Khas”, które chociaż ogranicza się w swej aktywności do aglomeracji miasta Ułan Bator, to jednak nieoficjalnie posiada spore poparcie ze strony młodego pokolenia Mongołów, szczególnie ze środowiska miejskiego. W sposób wyraźny i wręcz ekstremistyczny wyrażają swoje anty-chińskie nastawienie oraz sprzeciw wobec małżeństw mieszanych – chińsko – mongolskich. Nie mniej jednak, tego typu zachowania nie stanowią jakiegoś poważniejszego zagrożenia w stosunkach dyplomatycznych na linii Ułan Bator – Pekin. Ponadto należy wziąć pod uwagę fakt, iż wielkość populacji Mongołów wynosząca ok. 3 mln. w stosunku do ponad 1,3 mld. Chińczyków, nie będzie stanowiła żadnej przeszkody do tego, by w niedalekiej przyszłości ulec przynajmniej częściowej postępującej sinizacji, ze szczególnym uwzględnieniem mieszkańców stolicy Mongolii – Ułan Bator, jak również pozostałych aglomeracji miejskich, zwłaszcza tych znajdujących się na pograniczu Mongolii i Chin. Już dzisiaj można w sposób zauważalny dopatrzeć się oznak tego procesu np. w kinematografii, gdzie coraz częściej super produkcje kina mongolskiego są realizowane we współpracy z producentami kinematografii chińskiej, łącznie z wykorzystaniem specjalnych technik produkcji filmowej (np. efekty specjalne). Kolejnym przykładem jest tutaj coraz bardziej popularna kuchnia chińska i związane z tym otwieranie restauracji chińskich, głównie przez chińskich imigrantów, którzy w  sposób znaczący również krzewią kulturę chińską oraz jej obyczajowość (np. obchodzenie tradycyjnego Chińskiego Nowego Roku).

Podsumowując powyższą problematykę związaną ze skomplikowanymi stosunkami chińsko – mongolskimi i to na jakiej płaszczyźnie się one rozwijają, należy uwzględnić tutaj aspekt globalny, a mianowicie fakt, iż od przełomu XVII i XVIII w. uwidoczniła się tendencja polityczno – ekonomiczna poszczególnych państw, która zaczęła kierować się zasadą „wygrywa silniejszy”. Tak też to miało miejsce w przypadku największych ówczesnych mocarstw takich jak: Wielka Brytania, Rosja, Stany Zjednoczone, Niemcy, Francja; kosztem słabszych jednostek społeczno-politycznych (małe państwa, związki plemienne) dokonywały podbojów i tym samym powiększały swoje obszary wpływów wraz z zajęciem pewnego terytorium w skali geograficznej. W tym przypadku możemy również w sposób jasny wskazać, iż współczesna strategia geopolityczna Chińskiej Republiki Ludowej w stosunku do Republiki Mongolii przypomina tę z epoki imperium Qing przełomu XVII i XVIII w. z tą znaczącą różnicą, iż w chwili obecnej nie ma ona charakteru stricte militarnego, w myśl zasady prowadzenia polityki „soft power”.

 

Jarosław Wieczorek

 

Udostępnij:
  • 11
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    11
    Udostępnienia
J. Wieczorek: Mongolia- Strategiczny partner Chin czy przyszła baza surowcowa odradzającego się imperium chińskiego? Reviewed by on 5 maja 2018 .

11 kwietnia 2018 r. w Pekinie odbyło się chińsko – mongolskie forum gospodarcze, podczas którego zostały podpisane strategiczne umowy handlowe pomiędzy oboma krajami o wartości wynoszącej – 4,6 mld USD, obejmujące następujące sektory: rolnictwo, turystyka, budownictwo, transport, energetyka i bankowość. Ponadto Chiny i Mongolia zadeklarowały chęć zwiększenia wymiany handlowej do poziomu 10 mld USD do

Udostępnij:
  • 11
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    11
    Udostępnienia

O AUTORZE /

Avatar

Pozostaw odpowiedź