Komentarz eksperta,Wietnam news

G. Szymańska-Matusiewicz: Niezupełnie bliźniacze społeczności. Wietnamczycy w Polsce i Czechach

Dr Grażyna Szymańska-MatusiewiczW ostatnich latach ukazało się wiele analiz o charakterze naukowym, jak również artykułów popularyzatorskich, dotyczących wietnamskiej społeczności zamieszkującej w Polsce. Polska jest w nich przedstawiana jako jeden z najważniejszych ośrodków wietnamskiej migracji w Europie. Nie ulega wąpliwości, iż społeczność Wietnamczyków w Polsce, stanowiąca największą liczebnie w naszym kraju zbiorowość cudzoziemców spoza Europy, jest wyróżniającą się zbiorowością migrancką. Jednakże należy mieć na uwadze fakt, iż nasz 39-milionowy kraj znacząco ustępuje pod względem liczebności Wietnamczyków swemu południowemu sąsiadowi – Czechom.

Republika Czeska, w której według szacunkowych danych zamieszkuje od 60 do 80 tysięcy Wietnamczyków, w latach 2000. wyrosła na główny ośrodek migracji wietnamskiej w Europie Środkowo-Wschodniej. Nasuwającym się tematem do analizy jest zestawienie obydwu tych zbiorowości pod względem charakteru ich migracji, stopnia adaptacji do społeczeństwa przyjmującego, a także roli odgrywanej w życiu społecznym i gospodarczym obydwu krajów. W poniższym tekście dokonam syntetycznego zestawienia obydwu społeczności, porównując je pod względem szeregu czynników istotnych dla charakterystyki zbiorowości migranckiej.

1. Geneza migracji. Zarówno w przypadku Polski, jak i Czech mamy do czynienia z analogicznymi początkami obecności w tych krajach społeczności wietnamskiej. Wiązały się one z okresem socjalizmu, kiedy na mocy umów pomiędzy rządami socjalistycznych państw do europejskich krajów bloku przyjeżdżali z Wietnamu studenci oraz robotnicy kontraktowi. Część spośród nich pozostała w Polsce lub Czechach po zakończeniu studiów lub stażu. Do roku 1989 migracja  z Wietnamu miała więc charakter ograniczony i reglamentowany przez państwo. Przyczyniła się jednakże do powstania zwartej społeczności, która stała się zaczątkiem bujnie rozwijającej się w latach 90. sieci migracyjnej.

2. Migracja po 1989 roku. W obydwu krajach po przełomie politycznym lat 1989/1990 dało się zaobserwować pojawienie się drugiej fali migracji z Wietnamu. Część spośród tych przyjazdów miała charakter łączenia rodzin. Do Polski i Czech przyjeżdżało też wielu migrantów nakierowanych na cele stricte ekonomiczne, korzystających jednocześnie z powiązań towarzyskich lub dalekich więzi rodzinnych z Wietnamczykami zamieszkującymi w tych krajach.

3. Skala migracji na przestrzeni czasu. W przypadku Polski liczba przyjezdnych z Wietnamu począwszy od roku 1989 systematycznie rosła, osiągając apogeum w roku 1997, kiedy do Polski przybyła rekordowa liczba 7165 Wietnamczyków[1]. Jednakże począwszy od roku 1998 nastąpiło odwrócenie wzrostowego trendu. Miało to związek ze znaczącą zmianą w polityce migracyjnej, w tym wejściem w życie nowej Ustawy o cudzoziemcach oraz zaostrzeniem polityki wizowej. Począwszy od tego  momentu liczba osób przyjeżdżających do Polski z Wietnamu systematycznie malała. Inaczej tendencja ta przedstawiała się w Czechach, gdzie polityka migracyjna przez cały okres potransformacyjny – aż do roku 2008 – była z jednej strony dość liberalna, z drugiej zaś cechowała się małą systematycznością. Największe nasilenie migracji Wietnamczyków do Czech nastąpiło w pierwszej dekadzie XXI wieku. Według danych spisowych, liczba przybyszy z Wietnamu przebywających na terytorium Republiki Czeskiej legalnie wzrosła w okresie 2001-2009 z 17,5 tysiąca do 61 tysięcy. Wzrostowy trend uległ zahamowaniu w roku 2008, co przypisywane jest kryzysowi ekonomicznemu w Europie. Dalszy spadek napływu Wietnamczyków do Czech został pogłębiony przez fakt wprowadzenia z dniem 1 stycznia 2011 nowelizacji Ustawy o cudzoziemcach, wprowadzającej szereg obostrzeń w zakresie migracji. W myśl nowego aktu prawnego cudzoziemcy zobowiązani są między innymi do wykazania faktu posiadania środków na utrzymanie w trakcie pobytu w Czechach oraz legalnego tytułu do mieszkania.

4. Rozmieszczenie terytorialne. Wietnamczycy zamieszkujący w Polsce w zdecydowanej większości skupiają się w Warszawie oraz jej bliskich okolicach. Po zamknięciu Jarmarku Europa działającego na terenie Stadionu X-lecia, centrum aktywności ekonomicznej migrantów przesunęło się na teren Wólki Kosowskiej. Społeczność wietnamska w Czechach jest z kolei znacznie bardziej rozproszona. Wietnamczycy zamieszkujący stolicę Czech – Pragę stanowią jedynie około 1/3 ogółu tej społeczności. Reszta obywateli tego kraju rezyduje  w pozostałych miastach i miasteczka północnych Czech. Szczególnie liczna zbiorowość wietnamska zamieszkuje miasto  Cheb przy granicy z Niemcami, gdzie – według nieoficjalnych szacunków – stanowić może aż 1/5 ogółu mieszkanców[2].

5. Liczebność zbiorowości. Społeczność Wietnamczyków zamieszkujących Czechy jest znacząco większa w porównaniu ze zbiorowością polskich Wietnamczyków, zarówno biorąc pod uwagę jej bezwzględną liczebność, jak i udział w całości populacji danego kraju. Według wstępnych rezultatów czeskiego cenzusu z 2011 roku, liczba Wietnamczyków zamieszkujących jedynie na zasadzie pobytu stałego sięgnęła 53 tysięcy – co stanowi 0,5% populacji kraju, zamieszkiwanego przez 10,5 miliona osób. Według szacunkowych danych, uwzględniając osoby przebywające w Czechach na podstawie pobytu czasowego oraz nielegalnych migrantów, liczebność czeskich Wietnamczyków należy szacować na co najmniej 80 tysięcy osób. Dla porównania według wyników Narodowego Spisu Powszechnego 2011 liczba osób deklarujących narodowość wietnamską wyniosła jedynie 4 tysiące osób. Różnica ta jest znacząca, nawet biorąc pod uwagę fakt, że wyniki polskiego cenzusu te trzeba uznać za znacznie niedoszacowane, zaś wielkość zbiorowości polskich Wietnamczyków bliższa jest raczej szacunkom zawartym w pracy Halik i Nowickiej (2002), gdzie określona została na 20-50 tysięcy osób.

Należy mieć na uwadze fakt, iż cudzoziemcy różnych narodowości stanowią ogółem blisko 5% ogółu mieszkańców Republiki Czeskiej. W Polsce według danych ze Spisu Powszechnego 2011 odsetek ten wynosi jedynie 0,2%. Wobec niskiego przyrostu demograficznego wśród Czechów, to przybysze z innych krajów stanowią główne źródło wzrostu liczebności populacji tego kraju na przestrzeni ostatnich 10 lat[3].  Z kolei w Polsce wpływ migrantów na demografię naszego kraju należy uznać za znikomy.

6. Profil ekonomiczno-zawodowy. Zarówno w przypadku Polski, jak i Czech znacząca część populacji Wietnamczyków zajmuje się handlem – głównie niedrogimi towarami  importowanymi z Azji – prowadzonym na targowiskach. W obydwu krajach Wietnamczycy obecni są również w sektorze gastronomii, prowadząc bary i restauracje. W przypadku Czech przybysze z Wietnamu opanowali jeszcze jeden obszar handlu i usług – mianowicie, są oni właścicielami małych sklepików, często operujących w godzinach nocnych. W czeskiej Pradze, a także rozmaitych miasteczkach północnych Czech na każdym kroku napotykamy na prowadzone przez Wietnamczyków warzywniaki i sklepy „z mydłem i powidłem”, co w Polsce jest widokiem niespotykanym.

7. Problemy i zagrożenia. Wietnamska społeczność zamieszkująca w Polsce w opinii publicznej uchodzi za zbiorowość bezkonfliktową i nie przysparzającą większych problemów. Rzadko pojawia się w dyskursie publicznym w kontekście aktywności kryminalnej, aczkolwiek odnotowywano przypadki prowadzenia nielegalnej działalności w zakresie przemytu towarów sprzedawanych w azjatyckich centrach handlowych (m.in. w Wólce Kosowskiej) czy też – na znacznie mniejszą skalę – zaangażowania w uprawę marihuany i handel narkotykami.

Z kolei w przypadku Czech sytuacja przedstawia się w sposób znacznie bardziej złożony. Przybysze z Wietnamu są najliczniejszą grupą cudzoziemcow pojawiającą się w policyjnych statystykach przestępstw narkotykowych. W dużej mierze opanowali oni produkcję marihuany, eksportowanej z Czech na rynki zagraniczne, w tym do Polski. Najpoważniejsze czeskie gazety donoszą o działalności na terenie tego kraju wietnamskich gangów o złożonej strukturze. Istnienie na terenie Czech zorganizowanej przestępczości narkotykowej stanowiło jeden z powodów dla odmówienia Wietnamczykom statusu mniejszości etnicznej (o który przedstawiciele tej zbiorowości starają się od kilku lat), a także zaostrzenia polityki migracyjnej z początkiem 2011 roku.

8. Relacje z krajem pochodzenia. Można domniemywać, iż wietnamska społeczność z Czech stosunkowo częściej traktuje ten kraj jako miejsce emigracji o czysto ekonomicznym charakterze, nastawiając się na pobyt krótkoterminowy oraz transferując dużą część zysków do kraju pochodzenia. Zaświadczają o tym dane Banku Światowego dotyczące przekazów pieniężnych od imigrantów. W 2011 roku migranci wietnamscy z Czech przetransferowali do Wietnamu 49 milionów USD, podczas gdy Wietnamczycy zamieszkujący w Polsce jedynie 8 milionów.

Podsumowując, należy stwierdzić, iż Wietnamczycy  zamieszkujący na terytorium Czech to zbiorowość o nieco odmiennym profilu w porównaniu ze społecznością wietnamską w Polsce. Zbiorowość czeskich Wietnamczyków jest zdecydowanie bardziej widoczna w czeskim krajobrazie kulturowym niż ma to miejsce w przypadku Polski, gdzie obecność przybyszy z Wietnamu ograniczona jest do wielkich miast bądź też azjatyckich ośrodków handlu, takich jak Wólka Kosowska. Jednocześnie można domniemywać, iż pomimo mniejszej liczebności, wśród przedstawicieli polskiej społeczności Wietnamczyków można odnaleźć stosunkowo więcej osób dobrze zintegrowanych ze społeczeństwem większościowym oraz zajmujących się innymi typami aktywności niż zorientowany na szybki zysk handel. Można zaryzykować tezę, iż prowadzona do niedawna przez Czechy liberalna polityka migracyjna stała w pewnym kontraście z dość restrykcyjną polityką prowadzoną przez Polskę, co przyczyniło się do odmiennej charakterystyki zamieszkujących weń zbiorowości migranckich. Obydwa kraje powinny wzajemnie czerpać ze swych migracyjnych doświadczeń w celu wypracowania polityki przyciągającej migrantów o profilu korzystnym dla gospodarki i społeczeństwa.



[1] Za Halik T. (2006), Migrancka społeczność Wietnamczyków w Polsce  w świetle polityki państwa i ocen społecznych, Poznań

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
G. Szymańska-Matusiewicz: Niezupełnie bliźniacze społeczności. Wietnamczycy w Polsce i Czechach Reviewed by on 22 kwietnia 2013 .

W ostatnich latach ukazało się wiele analiz o charakterze naukowym, jak również artykułów popularyzatorskich, dotyczących wietnamskiej społeczności zamieszkującej w Polsce. Polska jest w nich przedstawiana jako jeden z najważniejszych ośrodków wietnamskiej migracji w Europie. Nie ulega wąpliwości, iż społeczność Wietnamczyków w Polsce, stanowiąca największą liczebnie w naszym kraju zbiorowość cudzoziemców spoza Europy, jest wyróżniającą się

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

O AUTORZE /

Avatar

Pozostaw odpowiedź