Artykuły,Publicystyka

D. Roszkowska: Międzynarodowy transfer technologii a innowacyjność gospodarki ChRL

Technologia jest kluczowym czynnikiem decydującym o tempie postępu technicznego oraz poziomie innowacyjności gospodarki. Poziom innowacyjności gospodarki mierzony jest przy wykorzystaniu szeregu wskaźników, w tym wysokości wydatków na B+R, ilości patentów, wielkości eksportu high-tech. Zgodnie jednak ze współczesnym podejściem do metodologii pomiaru innowacyjności, właściwy pomiar tej wielkości wymaga zastosowania mierników syntetycznych, obejmujących nawet kilkadziesiąt mierników cząstkowych.

W warunkach globalizacji, wiedza wdrażana przez krajowe podmioty gospodarcze jest pochodną zarówno efektów krajowych prac badawczo-rozwojowych, jak i wiedzy transferowanej z zagranicy. Transfer wiedzy wpływa na procesy innowacyjne w gospodarce przyjmującej technologie, gdyż m.in. stymuluje podmioty do wdrażania nowej wiedzy w warunkach krajowych i procesu uczenia, niezbędnego do wykorzystania transferowanych urządzeń czy metod. Kanał, jakim wiedza jest transferowana, warunkowany jest m.in. stopniem i formą jej kodyfikacji. Wiedza jawna, w odróżnieniu od wiedzy ukrytej podlega procesowi kodyfikacji. Wiedza skodyfikowana w postaci praw własności intelektualnej oraz dóbr inwestycyjnych stanowi przedmiot procesu transferu technologii. Transfer technologii jest procesem, który przebiega w różnych warunkach gospodarczych, między różnymi grupami podmiotów oraz z wykorzystaniem różnych kanałów transferu. Międzynarodowy transfer technologii (MTT) uznać należy za formę transferu technologii, w którym przedmiotem transferu jest technologia, która nie powstała w kraju wdrożenia. Transfer technologii w odróżnieniu od procesu dyfuzji charakteryzuje rynkowy, sformalizowany charakter. Rozprzestrzenianie technologii następuje z wykorzystaniem dowolnych kanałów transferu. MTT uznać należy za element procesu dyfuzji. MTT i dyfuzja technologii warunkowane są szeregiem czynników. Są to zarówno czynniki składające się na zdolności absorpcyjne gospodarek przyjmujących, ale także uwarunkowania zewnętrzne. MTT wpływa na poziom technologiczny i tempo postępu technicznego. W warunkach jednoczesnego wzmacniania krajowej działalności B+R i zasobów kapitału ludzkiego może także oddziaływać na innowacyjność gospodarki. Działania w zakresie stymulowania procesów innowacyjnych i transferu technologii uznać należy za komplementarne.

W rozprawie doktorskiej zidentyfikowane zostały czynniki intensyfikacji międzynarodowych przepływów czynników produkcji, w tym szczególnie technologii. Przeanalizowane zostały poszczególne kanały napływu zagranicznych technologii do ChRL od lat 80., ze szczególnym uwzględnieniem ostatnich dziesięciu lat. MTT do krajów rozwijających związany jest w dużym stopniu z działalnością korporacji transnarodowych, w ramach których powstaje współcześnie większość nowych technologii high-tech. KTN cechuje bardzo wysoki poziom innowacyjności, aktywności inwestycyjnej i umiędzynarodowienie procesów produkcji.

Z lokalizacją BIZ w danym kraju wiąże się szereg efektów zewnętrznych, składających się na proces dyfuzji technologii w kraju przyjmującym. Transfer technologii z zagranicy do Chin, oparty jest na dwóch głównych kanałach transferu. Kanale handlowym, w tym szczególnie imporcie towarów typu high-tech i praw własności intelektualnej oraz kanale inwestycyjnym, polegającym na podejmowaniu współpracy z partnerem zagranicznym w ramach spółki joint venture, lub na zakładaniu przez podmioty zagraniczne przedsiębiorstw z całkowitym kapitałem zagranicznym.

Poza wskazanymi, rynkowymi kanałami transferu technologii jest ona rozprzestrzeniania również z wykorzystaniem innych procesów. Dyfuzja technologii z zagranicy do Chin następuje m.in. poprzez podejmowanie współpracy naukowej chińskich podmiotów z podmiotami zagranicznymi pochodzącymi z wiodących światowych ośrodków naukowych. Analiza wielkości wszystkich kanałów rozprzestrzeniania technologii obrazuje, jak duże znaczenie w rozwoju technologicznym i innowacyjnym Chin ma proces międzynarodowego transferu i wynikającej z niego dyfuzji technologii.

Źródło: flickr.com, Steve Johnson

Źródło: flickr.com, Steve Johnson

Działalność KTN na rynku chińskim w ciągu ostatnich trzydziestu lat charakteryzuje zarówno stopniowy wzrost wartości dokonywanych transakcji, jak i zmiana struktury podejmowanej współpracy. Analiza handlu międzynarodowego Chin w ciągu ostatnich trzydziestu lat wskazuje na utrzymującą się nadwyżkę eksportową. Była ona wygenerowana przede wszystkim przez duży dodatni bilans handlowy z krajami Ameryki Północnej i rozwiniętymi krajami europejskimi. Jednocześnie jednak to kraje Unii Europejskiej ujęte łącznie uznać należy za największego eksportera do Chin.

Drugim eksporterem jest Japonia, zaś trzecim Korea Południowa. Nadwyżka handlowa uzyskiwana przez Chiny nie jest tworzona wyłącznie przez dobra nisko przetworzone. Od roku 2002 obserwowana jest nadwyżka handlowa w handlu dobrami ICT. Coraz mniejsza jest także wartość eksportu produktów high-tech ze Stanów Zjednoczonych do Chin. Zauważyć należy, że tempo wzrostu importu produktów high-tech jest mniejsze niż tempo wzrostu wartości importu ogółem.

Oznacza to stopniową, choć wciąż relatywnie niewielką, zmianę struktury chińskiego handlu międzynarodowego w kierunku struktury handlu krajów rozwiniętych. Od 2000 r., import high-tech uznać należy za główny kanał MTT do Chin. Jego wartość w 2012 r. była około czterokrotnie wyższa od wartości zrealizowanych w tym roku BIZ. Świadczy to m.in. o zmianie struktury dokonywanych w Chinach BIZ, polegającej na zmniejszeniu roli inwestycji w branże low-tech i mid-tech, i zwiększeniu znaczenia branż high-tech, wykorzystujących przy montażu przetworzonych produktów importowane komponenty. Import produktów high-tech, w tym dóbr pośrednich do Chin, jest efektem fragmentaryzacji procesów produkcji w ramach funkcjonowania KTN oraz zmian struktury dokonywanych przez nie inwestycji. Pozwala to na pozytywne zweryfikowanie pierwszej hipotezy szczegółowej, mówiącej o wpływie KTN na charakter MTT i poziom innowacyjności gospodarki chińskiej.

Nawiązywanie międzynarodowej współpracy naukowo-badawczej przez chińskie ośrodki naukowo-badawcze i naukowców także uznać należy za element realizacji strategii rozwoju technologicznego i innowacyjnego w oparciu o zewnętrzne źródła innowacji. Działania takie pozwalają na maksymalizowanie korzyści z przepływu technologii kanałami rynkowymi.

W rozprawie przeanalizowana została ewolucja i specyfika systemu instytucjonalnego Chin. Omówione zostały wybrane, kluczowe z punktu widzenia rozwoju procesów MTT i innowacyjności, instytucje formalne funkcjonujące w Chinach. Pogłębionej analizie poddano rozwój systemu ochrony praw własności intelektualnej, stanowiącego czynnik atrakcyjności inwestycyjnej. Ponadto, uwzględniono wpływ przyjęcia Chin do WTO na rozwój systemu prawnego tego kraju.

Działalność naukowo-badawcza i innowacyjna prowadzona jest w celu wytworzenia nowej wiedzy i wdrożenia jej na rynek. Technologie, stanowiące przedmiot wdrożenia, są efektem pracy twórczej, naukowej lub wynalazczej i określane są jako prawa własności intelektualnej (PWI). PWI są przedmiotem obrotu handlowego i przedstawiają określoną wartość, zarówno dla twórcy, jak i nabywcy. Wzrost znaczenia procesu międzynarodowego transferu technologii w połowie lat 90. skutkował zawarciem Porozumienia w sprawie Handlowych Aspektów Praw Własności Intelektualnej, zobowiązującym podpisujące je kraje do wprowadzenia minimalnych standardów w zakresie ochrony własności intelektualnej i zastosowania zasady niedyskryminacji.

Niski poziom rozwoju instytucji formalnych w Chinach nie stanowił istotnej bariery dla inwestorów zagranicznych, którzy poszukiwali w tym kraju innych niż instytucjonalne przewag konkurencyjnych i dokonywali inwestycji o niskim poziomie technologicznym. System prawny w Chinach jest instrumentem realizacji polityki technologicznej i innowacyjnej, wykorzystującej zewnętrzne źródła wiedzy w procesie stymulowania wzrostu gospodarczego.

W ostatnich latach Chiny prowadzą szereg działań politycznych i prawnych w celu poprawy wizerunku kraju w oczach zagranicznych inwestorów. Za znaczące osiągnięcie w procesie rozwoju systemu ochrony PWI w Chinach uznać można eliminację pirackiego oprogramowania ze wszystkich rządowych instytutów i biur, na poziomie krajowym i prowincjonalnym. W przypadku władz municypalnych i miejskich na realizację tych działań wyznaczono termin do końca 2013 r. Przedstawiciele rządu chińskiego uznali, że w XXI w. innowacje są kluczowe w rozwoju gospodarczym, a ochrona PWI powinna być częścią rozwoju działalności innowacyjnej. Jednym z elementów otwarcia gospodarczego i chińskich reform gospodarczych, były reformy systemu prawnego, który pod koniec lat 70. prawie nie funkcjonował.

Przyjęcie podstawowych regulacji prawnych umożliwiło wymianę handlową i podjęcie współpracy inwestycyjnej w latach 80. i 90. w warunkach przewag konkurencyjnych Chin, związanych z nadwyżką taniego czynnika pracy. Głębsze reformy systemu prawnego, w tym liberalizacja handlu i ułatwienia w dokonywaniu BIZ, związane są z członkowstwem Chin w WTO. Po roku 2001 system instytucjonalny, w dużej mierze pod naciskiem międzynarodowym, dostosowywany był do standardów międzynarodowych. Mimo to, szereg badań wykazuje, że menadżerowie firm zagranicznych wciąż  niechętnie lokują działy B+R w Chinach z obawy przed naruszeniem patentów. Skutkiem tego jest fakt, że technologie transferowane do Chin są zacofane w stosunku do granicy technologicznej.

Sukces chińskiego modelu podważa tezę mówiącą, że wysoki poziom rozwoju instytucji formalnych stanowi istotną przesłankę szybkiego wzrostu gospodarczego i ważną determinantę w procesie przyciągania BIZ. W odniesieniu do standardów międzynarodowych, Chiny wciąż są poniżej średniej światowej pod względem wdrażania zasad prawa i jakości rządzenia. Chiny to także jeden z najbardziej skorumpowanych krajów świata. Zaobserwowany, niski poziom rozwoju instytucji formalnych w gospodarce chińskiej i wysoki poziom wskaźników transferu pozwala wnioskować, że wysoka jakość instytucji formalnych nie jest warunkiem koniecznym wykorzystania mechanizmu transferu technologii w procesie wzrostu gospodarczego.

Potwierdzenie na gruncie gospodarki chińskiej znajduje twierdzenie, iż niski poziom ochrony PWI i odpowiednio ukształtowany system instytucji nieformalnych stanowić może czynnik wzrostu gospodarczego i czynnik przyspieszenia rozwoju, w tym rozwoju  innowacyjnego w warunkach ograniczonych zasobów. Chiny uznać można za przykład kraju, który efektywnie wykorzystał system prawny jako instrument w dynamizowaniu dyfuzji technologii do podmiotów krajowych. Ponadto, jest to instrument wykorzystywany w prowadzonej polityce przemysłowej i innowacyjnej.

Źródło: flickr.com, UNIDO

Źródło: flickr.com, UNIDO

Jeden z rozdziałów pracy poświęcono problematyce wpływu polityki gospodarczej na dynamikę i efektywność międzynarodowego transferu technologii do gospodarki chińskiej. Analizie poddano problematykę roli planowania gospodarczego oraz działań związanych z akcesją Chin do WTO, a także zagraniczną politykę ekonomiczną, w tym wybrane narzędzia promocji importu kapitału i technologii do ChRL. W dalszej części rozdziału omówiono politykę podatkową Chin w odniesieniu do podmiotów zagranicznych oraz strategiczną politykę innowacyjną.

Prowadzona w Chinach po 1978 r. polityka gospodarcza koncentrowała się na stworzeniu warunków sprzyjających napływowi zagranicznego kapitału i technologii. Reformy gospodarcze, w tym reforma systemu finansowego i kursu walutowego były instrumentami realizacji tak sformułowanych celów gospodarczych. Zagraniczna polityka ekonomiczna, w tym polityka handlowa i inwestycyjna, w dużym stopniu zdeterminowały zarówno strukturę, jak i wielkość procesu MTT do gospodarki chińskiej.

Dominujący w chińskiej polityce technologicznej i innowacyjnej w latach 80. i 90. podażowy charakter działań hamował rozwój innowacyjności wewnętrznej. Taki rodzaj prowadzonej polityki jest efektem funkcjonowania systemu gospodarczego charakteryzującego się dużą rolą państwa i podporządkowaniem działalności naukowo-badawczej celom politycznym, nie gospodarczym. Wraz ze wzrostem wartość rezerw walutowych i rozwojem gospodarczym chiński system innowacji przekształcał się z opartego na technologiach zagranicznych w system dwutorowy, wykorzystujący zarówno zewnętrzne jak i wewnętrzne źródła innowacji.

Tak prowadzona polityka innowacyjna ma na celu stopniowe uniezależnianie się od procesu MTT i oparcie postępu technologicznego na efektach krajowej działalności badawczo-rozwojowej.

Zastosowane instrumenty polityki gospodarczej, w tym szczególnie zagranicznej polityki ekonomicznej, jak Specjalne Strefy Ekonomiczne z atrakcyjnym systemem celnym i fiskalnym, zdeterminowały napływ BIZ i import high-tech do Chin. Wykorzystane instrumenty polityki innowacyjnej, w tym polityki naukowo-technologicznej, m.in. tworzenie podmiotów wsparcia innowacyjności, wzmocnienie międzynarodowych powiązań naukowych, zwiększenie finansowania sektora B+R, wpłynęły na tempo absorpcji zagranicznych technologii, a także na działalność innowacyjną chińskich podmiotów.

W ostatnim rozdziale pracy określono poziom innowacyjności chińskiej gospodarki w świetle wybranych mierników innowacyjności. Przeanalizowano strukturę eksportu oraz  wewnętrzną strukturę eksportu high-tech z Chin, aktywność patentową chińskich podmiotów, wydatki na B+R Chin. Dokonano także oceny poziomu innowacyjności Chin z wykorzystaniem mierników złożonych. Omówiono model miękki wpływu MTT na innowacyjność gospodarki ChRL, przeanalizowano wyniki modelu oraz dokonano weryfikacji hipotezy głównej i hipotez szczegółowych rozprawy. Ponadto przeanalizowano oddziaływanie  poszczególnych kanałów MTT na innowacyjność Chin, a także określono obecną pozycję innowacyjną Chin i perspektywy jej poprawy. Proces transferu technologii z zagranicy do Chin skutkował szeregiem efektów gospodarczych, w tym wzrostem i rozwojem gospodarczym tego kraju. Poziom innowacyjności gospodarki Chin z wykorzystaniem wszystkich wskazanych mierników potwierdza wzrost innowacyjności chińskiej gospodarki w ciągu ostatnich dwudziestu lat. Wraz ze zwiększaniem wielkości poszczególnych kanałów MTT, tj. wartości BIZ, importu high-tech i liczby patentów uzyskiwanych przez obcokrajowców obserwowany jest w Chinach jednoczesny, równie dynamiczny, wzrost poziomu innowacyjności gospodarki, obrazowany takimi wskaźnikami jak:  liczba patentów uzyskiwanych przez podmioty krajowe, zarówno w kraju, jak i za granicą, wartość eksportu high-tech, wartość wydatków na B+R. Wzrost wielkości MTT do Chin i wzrost poziomu innowacyjności gospodarki chińskiej wykazują bardzo silną zależność.

Wnioski badawcze i rekomendacje

Na podstawie przeprowadzonych badań i analiz wyciągnąć można następujące wnioski:

  • Kluczowymi czynnikami napływu technologii do Chin były efektywne instrumenty polityki handlowej i fiskalnej
  • BIZ w Chinach były instrumentem pozyskania rezerw walutowych. Było możliwe dzięki promowaniu przez rząd działalności proeksportowej podmiotów zagranicznych
  • Wzrost wartości BIZ przełożył się w Chinach na wzrost wartości importu high-tech
  • Polityka innowacyjna Chin, oparta na dwutorowej strategii innowacji, tj. jednoczesnym wsparciu działalności B+R oraz MTT, w tym szczególnie BIZ, okazała się skutecznym mechanizmem zamykania luki technologicznej
  • Niska jakość chińskiego systemu prawnego nie stanowiła bariery napływu technologii do Chin
  • Poziom innowacyjności gospodarki chińskiej wciąż pozostaje na niższym poziomie niż poziom innowacyjności gospodarek rozwiniętych
  • Wraz ze wzrostem wartość MTT do Chin obserwować można jednoczesny wzrost poziomu innowacyjności gospodarki
  • MTT uznać należy za skuteczny instrument wzrostu poziomu innowacyjności gospodarek rozwijających się

Przeprowadzone badania pozwoliły na zrealizowanie celów badawczych rozprawy. MTT uznany został za efektywny mechanizm gospodarczy, który w dużym stopniu wpłynął na podniesienie poziomu innowacyjności chińskiej gospodarki. Intensywne wykorzystywanie tego instrumentu w prowadzonej polityce gospodarczej przyniosło skutki gospodarcze nie tylko w zakresie wzrostu, ale także rozwoju gospodarczego, obrazowanego systematycznym podnoszeniem m.in. wskaźników innowacyjności. Mimo sprzyjających uwarunkowań międzynarodowych, związanych ze wzrostem roli internacjonalizacji działalności gospodarczej, MTT nie skutkowałby pozytywnym oddziaływaniem gospodarczym, gdyby nie prowadzona polityka innowacyjna, zagraniczna polityka ekonomiczna oraz dostosowany do postawionych celów gospodarczych i poziomu rozwoju gospodarczego kraju system instytucjonalny. Analiza uwarunkowań rozwoju chińskiej gospodarki, w tym polityki innowacyjnej, polityki wobec KTN i systemu instytucjonalnego, w istotny sposób pomóc może w kreowaniu mechanizmów stymulowania procesu MTT

MTT uznać należy za skuteczny instrument podnoszenia poziomu innowacyjności gospodarek rozwijających się, który może być wykorzystany w strategiach rozwoju innowacyjnego tych krajów. Jednocześnie zaznaczyć należy, że warunkiem efektywności tego procesu jest zastosowanie szeregu narzędzie polityki gospodarczej. Właściwa implementacja tego mechanizmu w warunkach krajowych polegać powinna na implementowaniu procesu MTT w realizację długookresowych celów rozwojowych danej gospodarki.

Powyższy tekst prezentuje wnioski rozprawy doktorskiej pt. „Międzynarodowy transfer technologii a innowacyjność gospodarki na przykładzie Chińskiej Republiki Ludowej” obronionej 12.01.2015 r. przez Dorotę Roszkowską.

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
D. Roszkowska: Międzynarodowy transfer technologii a innowacyjność gospodarki ChRL Reviewed by on 20 stycznia 2015 .

Technologia jest kluczowym czynnikiem decydującym o tempie postępu technicznego oraz poziomie innowacyjności gospodarki. Poziom innowacyjności gospodarki mierzony jest przy wykorzystaniu szeregu wskaźników, w tym wysokości wydatków na B+R, ilości patentów, wielkości eksportu high-tech. Zgodnie jednak ze współczesnym podejściem do metodologii pomiaru innowacyjności, właściwy pomiar tej wielkości wymaga zastosowania mierników syntetycznych, obejmujących nawet kilkadziesiąt mierników cząstkowych.

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

O AUTORZE /

Pozostaw odpowiedź