Artykuły,Chiny news

D. Konieczny: Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Chińskiej Republice Ludowej (cz.1)

Od przełomu 1978/79 roku, czyli rozpoczęcia procesu transformacji gospodarki, międzynarodowa pozycja Chin uległa znacznej zmianie. Bardzo duże znaczenie w osiągnięciu obecnego, gospodarczego statusu ChRL odegrał kapitał zagraniczny, napływający głównie w formie zagranicznych inwestycji bezpośrednich (ZIB). W okresie od 1979 r. do końca 2010 r. wartość skumulowanych, wykorzystanych przez Pekin ZIB przekroczyła wielkość 1 biliona USD. Państwo Środka jest obecnie drugim, po USA odbiorcą zagranicznych inwestycji bezpośrednich. Chiński eksport w 2010 roku wyniósł 1 577,75 mld USD, z czego ok. 55%, czyli 862,23 mld USD to wartość wyeksportowanych dóbr przez przedsiębiorstwa
z kapitałem zagranicznym[1]. Natomiast ich udział w eksporcie towarów intensywnie technologicznych szacuje się na ponad 75%.

Istotnym elementem polityki władz w Pekinie w zakresie przyciągania ZIB były specjalne strefy i obszary ekonomiczne, w których to testowano liczne rozwiązania, a następnie wprowadzano je w całym kraju. Pełniły one rolę tzw. „okien na świat”, czyli absorbowały najnowsze technologie, tworzyły podstawy dla rozwoju nauki i wysoko wykwalifikowanego personelu oraz „promieniowały” nabytymi doświadczeniami, technologiami i kapitałem na pozostałe regiony Chin.

Celem poniższej rozważań jest przedstawienie oraz analiza danych statystycznych dotyczących ZIB napływających do ChRL oraz charakterystyka instrumentów stosowanych przez władze w Pekinie w celu przyciągania kapitału zagranicznego.

Tezą pracy jest twierdzenie, że wielkość napływających do Chin ZIB będzie nadal utrzymywała się na bardzo wysokim poziomie. Będzie również systematycznie rosła wartość inwestycji dokonywanych przez  przedsiębiorstwa z wyłącznym kapitałem obcym.

1. Wielkość zagranicznych inwestycji bezpośrednich napływających do Chin w latach 1979 – 2010.

W latach 50-tych i 60-tych w ChRL istniało niewiele przedsiębiorstw z kapitałem zagranicznym. Główni partnerzy chińskich przedsiębiorstw mieli swoje siedziby w państwach byłego Związku Radzieckiego lub w krajach Europy Środkowo – Wschodniej. Intensywny wzrost napływu kapitału zagranicznego nastąpił po 1978 r., czyli zmianie przez Pekin kursu polityki gospodarczej. O dużej dynamice wzrostu liczby projektów realizowanych przez przedsiębiorstwa z udziałem kapitału obcego świadczy m.in. liczba rejestracji tego typu podmiotów. W pierwszej dekadzie otwarcia chińskiej gospodarki zarejestrowano ponad 25 tys. zagranicznych podmiotów, w drugiej – 325 tys., a w trzeciej, czyli w latach 1999-2008 wydano zgodę na utworzenie ponad 360 tys. przedsiębiorstw z kapitałem obcym[2].

TABELA I

Wielkość inwestycji oraz całkowitego kapitału zakontraktowanego i wykorzystanego* w latach 1979 – 2010

(mld USD)

Wielkość

zadeklarowana

bezpośrednich

inwestycji

zagranicznych

Wielkość

zadeklarowana

całkowitego

kapitału

zagranicznego

Wielkość

wykorzystana

bezpośrednich inwestycji

zagranicznych

Wielkość

wykorzystana

całkowitego

kapitału

zagranicznego

1979 – 1984

9,75

28,13

4,1

18,19

1985

6,33

10,27

1,96

4,76

1986

3,33

12,23

2,24

7,63

1987

3,70

12,14

2,31

8,45

1988

5,30

16

3,19

10,23

1989

5,60

11,48

3,39

10,06

1990

6,60

12,09

3,49

10,29

1991

11,99

19,58

4,37

11,55

1992

58,12

69,45

11,01

19,20

1993

111,47

123,27

27,51

38,96

1994

82,68

93,76

33,77

43,21

1995

91,28

103,21

37,52

48,13

1996

73,28

81,61

41,72

54,80

1997

51,00

61,06

45,26

64,41

1998

52,10

63,20

45,46

58,57

1999

41,22

52,01

40,32

52,66

2000

62,38

71,13

40,71

59,37

2001

69,19

71,98

46,88

49,67

2002

82,77

84,75

52,74

55,01

2003

115,07

116,90

53,50

56,14

2004

153,48

156,59

60,63

64,07

2005

189,07

192,09

60,33

63,81

2006

193,73

198,22

63,02

67,08

2007

74,77

78,34

2008

92,4

95,25

2009

90,03

91,8

2010

105,74

1250,44

 

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Chińskich Roczników Statystycznych, China Monthly Economic Indicators Feb. 2003, pracy doktorskiej R. Pawlika napisanej pod kierunkiem prof. dr hab.K.Starzyka pt. Kapitał zagraniczny w rozwoju CHRL, Instytut Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych, SGH, Warszawa 1999 oraz China Ministry of Commerce.

 

Obserwacja danych statystycznych przedstawionych w tabeli I wskazuje na znaczny wzrost od 1992 r. wielkości kapitału napływającego do gospodarki ChRL. Dlatego też jest on uważany za początek trzeciego okresu – „Dopracowanie struktury dla napływu ZIB oraz zmiana polityki przemysłowej”, którego symbolicznym początkiem była podróż Deng Xiaopinga na Południe kraju i wezwanie przywódców do zwiększenia dynamiki wzrostu PKB[3]. W tym okresie nastąpił ponadto dalszy podział kompetencji pomiędzy administrację centralną i lokalną, wdrożono kolejne reformy systemu podatkowego oraz mechanizmy zachęcające do inwestycji w sektory usług oraz wysokich technologii. Jednocześnie z powodu pogłębiających się dysproporcji pomiędzy obszarami wschodnimi a zachodnimi i Centralnymi władze w Pekinie postanowiły:

  • rozwijać system opieki społecznej;
  • zwiększyć kooperację technologiczną i gospodarczą pomiędzy Wschodem a Interiorem;
  • wprowadzić zachęty dla ZIB napływających do obszarów Centralnych i Zachodnich;
  • zdynamizować inwestycje infrastrukturalne (rozbudowa linii kolejowych, autostrad, rafinerii i gazociągów, a także sieci energetycznych i wodociągowych);
  • zwiększyć potencjał nabywczy ludności wiejskiej (ułatwienia w dostępności do kredytów konsumpcyjnych, obniżka podatków, płatności transferowe z budżetu centralnego).

Kolejnym elementem pozytywnie wpływającym na wzrost atrakcyjności inwestycyjnej Chin było przystąpienie kraju do WTO (listopad 2001) i co się tym wiąże, przyjęcie i wdrożenie szeregu rozwiązań liberalizujących napływ kapitału zagranicznego.
W tym okresie Państwo Środka rozpoczęło również intensywną rozbudowę infrastruktury
w związku z przygotowaniami do Letnich Igrzysk Olimpijskich w 2008 r. oraz Expo w 2010 roku. Do innych czynników mających wpływ na zwiększenie napływu inwestycji możemy zaliczyć:

– fragmentaryzacja produkcji wśród koncernów międzynarodowych wiążąca się
z przenoszeniem produkcji wrażliwej na czynniki kosztowe do państw, gdzie koszty te są niższe;

– wzrost napływu ZIB w sektory wysokich technologii oraz w badania i rozwój, zwiększający się popyt na rynku chińskim oraz eksport dóbr intensywnie technologicznych;

– poprawa przejrzystość systemu prawnego oraz ochrony własności intelektualnej, zachęty do przejęć i fuzji, uproszczenie procedur rejestracyjnych;

– procesy integracyjne – powstanie AIA (ASEAN Investment Area) oparte na porozumieniu podpisanym w 1998 roku oraz nabierające na dynamice prace nad stowarzyszeniem ASEAN 3 (ASEAN, ChRL, Japonia, Korea Południowa) w celu stworzenia strefy wolnego handlu oraz Wschodnioazjatyckiej Zintegrowanej Sieci Produkcyjnej[4].

Dane przedstawione w tabeli I wskazują również, że w 1995 r. wielkość zadeklarowanych ZIB była ponad dwukrotnie większa od wartości wykorzystanych inwestycji (91,28 mld USD w stosunku do 37,52 mld USD). Natomiast w 1999 r. różnica ta wynosiła ok. 900 mln USD (41,22 mld USD w stosunku do 40,32 mld USD). Powyższe statystki odznaczają, że głównie z powodu przesunięcia czasowego pomiędzy momentem zadeklarowania inwestycji, a jej wykonaniem oraz realizacji niektórych przedsięwzięć etapami, w latach ubiegłych był wykorzystywany przede wszystkim kapitał zadeklarowany.

Z kolei główną przyczyną spadku wielkości podpisywanych kontraktów w latach 1999 – 2000 był kryzys azjatycki (druga połowa 1997 r.), który zachwiał zaufanie inwestorów do gospodarek tego regionu. W 1999 r. wielkość użytego kapitału zagranicznego w stosunku do wielkości z 1998 r. spadła o 12,8%. Natomiast w 2000 r. trend spadkowy został zatrzymany. Inwestycje zadeklarowane wzrosły do poziomu 62,38 mld USD, czyli o ponad 50%. Natomiast ZIB wykorzystane zwiększyły się jedynie o 0,93%, do poziomu 40,72 mld USD.

Z danych przedstawionych w tabeli I wynika również, że w kolejnych latach tendencja wzrostowa zarówno wykorzystanych, jak i zakontraktowanych inwestycji utrzymała się (wbrew światowym kierunkom, gdzie wartość wykorzystanych 2010 r. ZIB była o ok. 15% niższa od poziomu z 2007 r.)[5]. Wstępne dane za 2011 r. wskazują na dalszy wzrost, do 116 mld USD, inwestycji bezpośrednich napływających do gospodarki ChRL[6].

2. Charakterystyka zagranicznych inwestycji bezpośrednich napływających do Chin

Obserwacja inwestycji zagranicznych napływających do Chin ze względu na ich formę (tabela II) wskazuje na dominację (ponad 70%) przedsiębiorstw z wyłącznym kapitałem obcym (na przełomie lat 1999 – 2000 i 2009 – 2010 nastąpił ponad czterokrotny wzrost inwestycji wykorzystanych dokonanych przez ww. przedsiębiorstwa, z ok. 15 mld USD w 1999 r. do 68 mld USD w 2009 r.). Ma on związek m.in. z coraz większą przejrzystością chińskich przepisów prawnych, lepszą znajomością rynku przez zagranicznych inwestorów oraz wchodzeniem ChRL w globalne procesy produkcyjne. W tej sytuacji partner miejscowy jest w coraz mniejszym stopniu potrzebny.

TABELA II

Forma i wielkość inwestycji zadeklarowanych i zakontraktowanych

 w latach 1999-2000 oraz 2009-2010.

(mld USD)

Pozycja

1999 2000 2009 2010

Wartość

wykorzy

stana

Wartość

wykorzy

stana

Wartość

wykorzy

stana

Wartość

wykorzy

stana

Zagraniczne

Inwestycje

bezpośrednie

40.32

40.71

90

105,7

Joint Ventures

typu udziłowego*

15.83

14.34

17,23

22,5

Joint Ventures

typu kontraktowego*

8.23

6.6

2,1

1,6

Przedsiębiorstwa

zagraniczne

15.54

19.26

68,7

81

Spółki akcyjne

0.29

0.13

2

0,65

Wspólny

Rozwój

(eksploracja

zasobów)

0.38

0.38

—–

—–

Inne**

0,036

——

1,8

3,1

 

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Chińskich Roczników Statystycznych oraz China Monthly Indicators Feb. 2003.

 

* Zasadnicza różnica między tymi formami polega na podziale zysków oraz partycypacji w ponoszeniu ryzyka
i strat. W przypadku spółki kontraktowej podział ten następuje zgodnie z zapisami kontraktu wiążącego obie strony. W przypadku spółki kapitałowej podział następuje w relacji do procentu zainwestowanego kapitału początkowego[7].

** W pozycji inne inwestycje zagraniczne (other foreign investments) mieszczą się: sprzedaż akcji, leasing międzynarodowy, handel kompensacyjny, processing and assembly.

 

Do innych przyczyn tego procesu możemy zaliczyć: chęć zatrzymania całości dochodów, sprzeczność interesów pomiędzy miejscowym przedsiębiorcą a inwestorem, obawa przed „utratą” technologii oraz niechęć dzielenia się know-how z chińskim partnerem[8]. Wzrost znaczenie 100% przedsiębiorstw zagranicznych ukazuje nam również analiza eksportu dóbr intensywnie technologicznych, takich jak: komputery, elektronika, wyposażenie telekomunikacyjne, farmacja, lotnictwo oraz maszyny i urządzenia. Powyższe online casino sektory
w znacznej mierze zostały zdominowane przez 100% przedsiębiorstwa zagraniczne co świadczy, że absorpcja technologii i tzw. efekty spill overs pomiędzy przedsiębiorstwami chińskimi i obcymi nie zachodzą w wystarczającym tempie.

Drugą pod względem znaczenia formą inwestycji są chińsko-zagraniczne spółki kapitałowe. W badanych okresach znaczną przewagę uzyskały joint ventures typu udziałowego. Niewielki ich wzrost w latach 2009 i 2010 w stosunku do 2001 można powiązać z wejściem Chin do WTO i powstałymi możliwościami inwestycji w określone sektory, ale tylko pod warunkiem nawiązania współpracy z partnerem chińskim. Natomiast
w obserwowanych okresach nastąpił spadek wielkości kapitału napływającego do Chin za pośrednictwem joint ventures typu kontraktowego. Podsumowując, udział joint ventures typu kontraktowego i udziałowego w całkowitej wielkości inwestycji wykorzystanych obniżył się w ostatniej dekadzie na rzecz 100% przedsiębiorstw zagranicznych.

2.1 Struktura geograficzna zagranicznych inwestycji bezpośrednich w ChRL

         Od początku reform (1978 r.), głównym eksporterem kapitału do Chin jest Hongkong (tabela II.3). Z ponad 27 tys. zagranicznych projektów inwestycyjnych zarejestrowanych
w 2010 r. w ChRL, 13 tys. było realizowane przez podmioty z Hongkongu. Łączna ich wartość wyniosła ok. 60 mld USD[9].

TABELA II.3

Kraje o największej wielkości zainwestowanego kapitału w Chinach
w latach 2000, 2001, 2009 i 2010

 (mld USD)

Kraj

2000

2001

2009

2010

Wartość całkowita

40,71

46,88

90

105,7

Hongkong

15,49

16,72

46,07

60,56

USA

4,38

4,43

2,55

3,02

Wyspy Dziewicze

3,83

5,04

11,29

10,44

Japonia

2,92

4,35

4,1

4,1

Tajwan

2,29

2,97

1,88

2,47

Singapur

2,17

2,14

3,6

5,43

Korea Płd

1,48

2,15

2,7

2,69

Wielka Brytania

1,16

1,05

0,67

0,71

Niemcy

1,04

1,21

1,21

0,88

Francja

0,85

0,53

0,65

1,24

Holandia

0,78

0,77

0,74

0,91

Polska

0,0046

0,0036

0,01

0,01

 

Źródło: Opracowanie własne na podstawie Chińskiego Rocznika Statystycznego 2002 i 2011.

 

Do grupy państw o największej wielkości kapitału zainwestowanego w Chinach możemy także zaliczyć: Japonię, Singapur, Koreę Południową, Tajwan, Wielką Brytanię, Stany Zjednoczone oraz Wyspy Dziewicze. Głównym singapurskim eksporterem kapitału jest rząd tego państwa, którego inwestycje skoncentrowały się w specjalnej strefie rozwojowej w prowincji Jiangsu. Korzysta on ze specjalnych preferencji podatkowych ze względu na osobę byłego premiera Singapuru Lee Kuan-yew, który przez wiele lat pełnił funkcję doradcy ekonomicznego chińskiego rządu[10].

Do kolejnej liczącej się grupy krajów pod względem wielkości ZIB zainwestowanych
w Chinach należą: Niemcy, Holandia i Francja. Z niemieckich firm bardzo aktywną działalność prowadzi Volkswagen, który do 2011 r. wybudował w Państwie Środka
11 fabryk o rocznym potencjale produkcyjnym ok. 3 mln samochodów. Do 2015 r. niemiecki koncern planuje uruchomienie kolejnych dwóch tego typu projektów[11].

Przeprowadziwszy głębszą analizę danych zawartych w tabeli II.3 możemy zauważyć, że wysoki poziom ZIB napływających do Chin utrzymuje się dzięki pozyskaniu współpracy 55 milionowej diaspory chińskiej zamieszkałej w Azji Południowo – Wschodniej. Dysponuje ona dużymi wpływami w świecie finansów (jej aktywa finansowe szacowane są na poziomie ponad 2 bilionów USD), jest doskonale zorganizowana oraz posiada silne poczucie więzi narodowej i historycznej[12]. Szacuje się, że wielkość inwestycji dokonanych przez tę grupę stanowi ok. 75% ZIB napływających do Państwa Środka[13].

Pomimo, iż pierwszym przedsiębiorstwem z kapitałem zagranicznym założonym w Chinach było Chińsko-Polskie Towarzystwo Okrętowe S.A. Chipolbrok, to Polska z wartością inwestycji ok. 10 mln USD w 2009 i 2010 r. znajduje się na odległym miejscu wśród źródeł pochodzenia ZIB[14]. Tylko kilka polskich firm prowadzi w dużej skali działalność na rynku chińskim w formie przedstawicielstwa lub spółki joint venture[15]. Jednym z największych pod względem wartości projektów było otwarcie przez Kopex, wspólnie z chińskich partnerem, fabryki obudów ścianowych o wartości 10 mln USD w prowincji Shandong, budowa przez Grupę Selena zakładu produkcyjnego pian montażowych, uszczelniaczy i klejów o wartości 5 mln USD w rejonie Shangaju oraz uruchomienie produkcji szyb zespolonych o wartości 5 mln USD przez firmę Glapo w prowincji Guangxi[16]. Budowę fabryki mleka o wartości 5 mln USD w proszku zapowiedziała również spółka Mlekovita.

Obserwacja danych dotyczących lokalizacji ZIB napływających do Chin wskazuje, iż pomimo wdrożenia specjalnej polityki preferencyjnej przez władze w Pekinie w zakresie promocji Centralnych i Zachodnich obszarów kraju, to wciąż do regionów Wschodnich napływa większość kapitału zagranicznego[17]. Są to obszary o najwyższym stopniu rozwoju gospodarczego, ekonomicznego i naukowego w Chinach.

Największą od wielu lat wartość kapitału absorbuje prowincja Guangdong. Wynika to m.in. z położenia geograficznego regionu, który graniczy z Hongkongiem (z którego napływa najwięcej kapitału), Makao oraz leży stosunkowo niedaleko Tajwanu. Także olbrzymi wpływ na absorbowanie kapitału ma zlokalizowanie w Guangdong trzech specjalnych stref ekonomicznych. Ponadto w prowincji Jiangsu, Fujian, czy w mieście Shanghaj (są to regiony nadmorskie, wysoko rozwinięte, w których ulokowane są specjalne strefy ekonomiczne), wielkość zaabsorbowanych inwestycji osiągnęła relatywnie wysoki poziom.

W zależności od lokalizacji wyraźnie rysuje się również duże zróżnicowanie udziału partnera zagranicznego w przedsięwzięciach. Prowincje wschodnie z widocznym rezultatem reform, lepiej rozwiniętą infrastrukturę, przyciągają 100% przedsiębiorstwa zagraniczne. Natomiast centralne i zachodnie obszary, z powodu bardzo niskiego poziomu rozwoju, a także braku niezbędnych koneksji i kontaktów z władzami, nieznajomości skomplikowanych przepisów i miejscowych zwyczajów, korupcji, wymuszają na zagranicznych przedsiębiorcach tworzenia spółek joint ventures z partnerami chińskimi.


[1] Chiński Rocznik Statystyczny 2011.

[2] Shi Qin: China 1998, New Star Publishers, Beijing 1998 oraz obliczenia własne na podstawie Chińskiego Rocznika Statystycznego 2011.

* zakontraktowany kapitał – wartość podpisanych porozumień, wykorzystany (użyty) kapitał – wartość porozumień zrealizowanych.

[3] Yongling Yao: The impact of investment policy on regional economic patterns in China, Journal of the Asia Pacific Economy, 8, 2003.

[4] Raj Kumar: Changing role of the public sector  in the promotion of foreign direct investment,Asia – Pacific Development Journal, Vol 10, No. 2, December 2003.

[5] World Investment Raport 2011, United Nation, New York and Geneva (autorzy wskazują, że wielkość światowych ZIB
z 2007 r. zostanie osiągnięta dopiero w 2013 r.).

[6] www.fdi.gov.cn.

[7] Poradnik inwestora i eksportera do Chińskiej Republiki Ludowej, Ministerstwo Gospodarki oraz wydział promocji
i inwestycji polskiej ambasady w Pekinie, s. 24.

[8] M.Geldnere: Przyczynek do teorii…, op. cit., s.21 i 22.

[9] Chiński Rocznik Statystyczny 2011, www.fdi.gov.cn.

[10] Rynek, czerwiec, nr 6, 1999, Zniesienie preferencji dla stref rozwojowych w Chinach.

[11] www.forbes.pl.

[12] W.Dziak, M. Burdelski: Chiny u progu XXI wieku, Adam Marszałek, Toruń 1997, s. 107.

[13] Tamże, s. 107.

[14] Chipolbrok powstał 15 czerwca 1951 roku na podstawie umowy międzynarodowej między rządami Rzeczypospolitej Polskiej i Chińskiej Republiki Ludowej. Akcjonariusze obu stron są reprezentowani przez Ministerstwo Komunikacji ChRL oraz Ministerstwo Transportu i Gospodarki Morskiej RP posiadają równe udziały.

[15] Biuro Radcy Handlowego w Pekinie, Bank informacji gospodarczo – handlowej, ul. Frascati 2, Warszawa.

[16] www.forbes.pl.

[17] W 2010 r. do prowincji wschodnich napłynęło ok. 78% ZIB.

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
D. Konieczny: Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Chińskiej Republice Ludowej (cz.1) Reviewed by on 24 września 2012 .

Od przełomu 1978/79 roku, czyli rozpoczęcia procesu transformacji gospodarki, międzynarodowa pozycja Chin uległa znacznej zmianie. Bardzo duże znaczenie w osiągnięciu obecnego, gospodarczego statusu ChRL odegrał kapitał zagraniczny, napływający głównie w formie zagranicznych inwestycji bezpośrednich (ZIB). W okresie od 1979 r. do końca 2010 r. wartość skumulowanych, wykorzystanych przez Pekin ZIB przekroczyła wielkość 1 biliona USD. Państwo Środka

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

O AUTORZE /

Avatar

Pozostaw odpowiedź