Brunei,Kambodża,Laos,Malezja,Singapur,Wietnam

Czym jest ASEAN? Część III – Malezja, Brunei, Singapur, Indochiny

MALEZJA

Malezja jest kolejnym państwem postkolonialnym, niepodległość uzyskała jednak w specyficzny sposób. Ani przed skolonizowaniem terenów przez Brytyjczyków, ani w epoce kolonialnej nie istniało tu jednolite państwo. Ludzie związani byli raczej ze swoją wspólnotą wiejską niż z szeroko pojętym narodem. Również związki z panem czy księciem miały charakter głównie ceremonialny.

Kraj jest bardzo zróżnicowany pod względem narodowym, etnicznym i religijnym. Zamieszkują go głównie niechętni sobie nawzajem: Malajowie, Chińczycy i Indusi. Dodatkowo ludność zamieszkująca wyspy różni się znacznie od tej z kontynentu. Kraj jest też tradycyjnie federacyjny. W czasie panowania brytyjskiego do Malezji sprowadzono liczną siłę roboczą, głównie z Chin i Indii. W efekcie w państwie wykształciły się dwa układy społeczno-gospodarcze. Pierwszy obejmował rdzenną ludność malajską, skupioną w środowiskach wiejskich, zajmującą się uprawą ryżu i rybołówstwem. Do drugiego układu, miejskiego i nowoczesnego, można zaliczyć Brytyjczyków, sprowadzonych Azjatów oraz część arystokracji malajskiej. Malajowie dominowali w sferze polityki, Chińczycy zaś w gospodarce. Pomiędzy grupami istniało więc „stałe napięcie”: Malajowie oskarżali Chińczyków o bogacenie się ich kosztem, Chińczycy natomiast czuli się dyskryminowani. Nie trudno było o wybuch zamieszek na tle narodowościowym. Po krwawych walkach etnicznych, mających miejsce zaraz po drugiej wojnie światowej, obie strony zrozumiały jednak potrzebę konsensusu i  dzięki utworzeniu szerokiego frontu narodowego, zdołały współistnieć w jednym kraju.

Malezja uzyskiwała niepodległość ewolucyjnie, drogą pokojową. Twórcą zjednoczonego państwa był Tunku Abdul Rahman. Zadanie ułatwiała mu bez wątpienia wieloletnia współpraca Brytyjczyków z arystokracją malajską.  Federacja Malajska uzyskała niepodległość w 1957 roku. W 1961 roku powstała koncepcja szerszego organizmu: Malezji, obejmującej także Singapur, Borneo Północne, Sarawak oraz Brunei. Nową federację (jednak bez Brunei) powołano w 1963 roku. Zjednoczenie tak zróżnicowanych terenów nie było łatwe. Przywileje malajskie rozciągnięto na całą ludność, a wyznacznikami „malajskości” były: język, szacunek dla władzy i religia muzułmańska. Wywoływało to liczne kontrowersje i opory.

W 1969 roku doszło do dramatycznych wydarzeń, głównie na tle etnicznym. W efekcie kryzysu politycznego premier Tunku Abdul Rahman musiał ustąpić. Po opanowaniu sytuacji ideologią narodową ogłoszono „rządy prawa”. Znalazła ona wyraz w dwóch dokumentach: Deklaracji Zasad i Deklaracji Wiary. System władzy łączył koncepcje tradycyjnie patriarchalne oraz modernistyczne, zapożyczone z Zachodu, np. ochrona najsłabszych.  W powyższych dokumentach deklarowano ponadto jedność, rządy demokratyczne, sprawiedliwość, wiarę w Boga i bardzo ważną – lojalność.

W 1981 roku premierem został Seri Dr Mahathir bin Mohammad. Dużą wagę przykładał on do odbudowy gospodarczej kraju. Realizowany przez niego NEP (New Economic Program) miał na celu po pierwsze, zlikwidowanie biedy, a po drugie, zniesienie nierówności w społeczeństwie. Władzom zależało na poprawie sytuacji biednej, rdzennej ludności malajskiej. Otwierano dla nich szkoły średnie w rejonach wiejskich i nowe uniwersytety. Wprowadzono nakaz odpowiednich proporcji rasowych w zarządach firm. Malajom udzielano też kredytów na preferencyjnych warunkach, a firmy malajskie preferowano w przetargach. Jednocześnie wprowadzano liczne ograniczenia dla obcych przedsiębiorców. Efektem tych działań było powstanie dość licznej grupy wykształconych Malajów. Znacznie wzrósł ich udział w rynku, a dzięki harmonijnej współpracy z biznesem chińskim, pojawiła się zamożna klasa Nowych Malajów.

Premier Mahathir dążył też do industrializacji kraju, w czym pomagały mu coraz większe dochody z wydobycia ropy i gazu. W 1996 roku Malezja była najbardziej zindustrializowanym państwem regionu. Szybkiemu rozwojowi gospodarczemu sprzyjała niska inflacja i coraz więcej inwestycji zagranicznych. Malezja dokonała prawdziwego skoku cywilizacyjnego.

W 1981 roku premier ogłosił politykę LEP (Look East Policy), promującą rozwój stosunków gospodarczych z państwami regionu, skąd miały napływać kolejne inwestycje, ale też azjatyckie wzorce rozwoju gospodarczego. Dodatkowo polityka LIP (Look to Islam Policy), przypominająca o wartościach i nakazach moralnych religii, przypominała, że pogoń za zyskiem nie może przysłania obowiązków i cnót społecznych. W tym czasie obserwuje się prawdziwy renesans islamu, zwłaszcza wśród nowych klas średnich i Nowych Malajów. Był to swoisty bunt przeciwko wzorcom zachodnim i ważny element kształtującej się świadomości narodowej.

Od 1991 roku w dziedzinie gospodarki obowiązywała NDP (New Development Policy). Malezja miała stać się krajem rozwiniętym, stawiano więc na kapitałochłonne gałęzie przemysłu. Premier ogłosił też program budowy jednego narodu Malezji, przezwyciężającego podziały kulturowo-etniczne. Pojawiła się koncepcja wspólnych wartości azjatyckich, stanowiących fundament etyczny nowej wspólnoty narodowej.

Premier Mahathir sprawował rządy autorytarne, jednak przy zachowaniu instytucji demokratycznych. W miarę jak coraz częściej postrzegano go jako zagrożenie dla mniejszości etnicznych, rosło poparcie dla opozycji. Malezyjski system władzy przeżywał kolejne kryzysy. W drugiej połowie lat 90. wybuchł skandal, związany z odsunięciem od władzy wicepremiera i ministra finansów, Anwara Ibrahima. Był on politykiem samodzielnym, manifestującym swoje zdanie, nawet jeśli było one sprzeczne ze stanowiskiem premiera. Kiedy premier pozbawił go stanowiska, a następnie osadził w areszcie, rozpoczęły się społeczne manifestacje.  Autorytaryzm Mahathira krytykowany był również na Zachodzie. Nie da się jednak ukryć, że pod jego rządami Malezja pokonała kryzys finansowy i umocniła swoją pozycję na arenie międzynarodowej. Była też jedną z nielicznych stabilnych demokracji w regionie.

Mahathir słynął ze swojego antyzachodniego nastawienia i często kontrowersyjnych wypowiedzi. Ustąpił ze stanowiska dobrowolnie w 2003 roku, wyznaczając na swojego następcę Abdullaha Ahmada Badawiemuiela.

BRUNEI

Sułtanat Brunei jest najmniejszym (5,8 tys. km kw.) i najmniej znanym państwem regionu, zamieszkanym przez 340 tys. mieszkańców. Kraj uzyskał niepodległość w 1984 roku. Obecnie rządzony jest w sposób absolutny przez sułtana i jego ród, jednocześnie zaś, dzięki wydobyciu ropy naftowej gazu, jest drugą potęgą gospodarczą regionu.

Rządy w państwie opierają się na ideologii Melayu Islam Beraja, zawierającej apoteozę rządów absolutnych. Co prawda pojawił się w niej pewien przełom, kiedy w latach 90. zaproponowano stworzenie wybieralnego parlamentu, jednak w praktyce żadnych zmian nie przeprowadzono. W Brunei nie ma też protestów opozycji, usatysfakcjonowanej panującym w kraju dobrobytem.

Terytorium państwa broni batalion brytyjskich Gurkhów, obecnie jednak stosunki z sąsiadami są stabilne. Brunei jest członkiem ASEAN, APEC, Organizacji Konferencji Islamskiej, Wspólnoty Brytyjskiej. Pozostaje jednak poza strukturami OPEC, co umożliwia samodzielną politykę w sprawie wydobycia ropy.

fot: JeCCo

Singapur fot: JeCCo

SINGAPUR

Singapur nie miał tradycji własnej państwowości, jest tworem kolonializmu. Miasto założył w 1819 roku Thomas Stamford Raffles, który uzyskał na rzecz brytyjskiej Kompanii Wschodnio-Indyjskiej  cesję bezludnej, bagnistej wysepki.  Singapur liczył wówczas 150 mieszkańców, w tym około 30 Chińczyków. Pięć lat później w mieście mieszkało już jednak ponad 10 tys. ludności, a w 1850 roku – prawie 53 tys. (a Chińczycy stanowili już ponad połowę). W 1930 roku wprowadzono regulacje uniemożliwiające osiedlanie się nowym azjatyckim przybyszom.

Wszyscy mieszkańcy Singapuru osiedlili się tam więc dopiero w okresie kolonializmu i od początku stanowili mieszaninę ras, religii i kultur, nie utożsamiającą się z miejscem czasowego pobytu. Dopiero po uzyskaniu niepodległości, bardzo powoli zaczęła się rodzić tożsamość narodowa.

Koncepcje uzyskiwania przez Singapur niepodległości były różne. Początkowo zdecydowanie przeważał pogląd, że możliwe jest jedynie zjednoczenie z Malajami, przy gwarancji Wielkiej Brytanii, z którą zresztą kolonia utrzymywała silne związki, a wielu ludzi czuło się dumnych z bycia poddanymi brytyjskimi.

Założyciel miasta był zwolennikiem liberalizmu i realizował swoją koncepcję w Singapurze. Zakładano szkoły typu zachodniego, a dzięki wykształconym kadrom i rozwojowi gospodarczemu, stało się centrum handlowym i strategiczną twierdzą brytyjską. Jednocześnie miasto pozbawione jakichkolwiek surowców naturalnych, zależne było od metropolii, sąsiadów i koniunktury.

Po usunięciu miasta z Federacji Malezyjskiej (1965 rok), Singapur wyróżniał się na tle regionu stabilnością i sukcesami gospodarczymi. System polityczno-społeczny kraju opierał się na uznaniu praw trzech narodów (Chińczyków, Malajów i Indusów) do zachowania i pielęgnowania swoich tradycji. Przynależność do określonej rasy, dziedziczona po ojcu, wpisywana jest do dowodu osobistego i wymusza ona naukę konkretnego języka. Bardzo surowo karane są przestępstwa „propagowania waśni rasowych i narodowych”, a wszystkie uroczystości państwowe opierają się na zasadach „wielorasowości” (trzy rasy, a często także „rasa kaukaska”, czyli Europejczycy i Amerykanie). Poszczególne rasy nie są jednolite, ale ich istnienie pozwala zintegrować zróżnicowane społeczeństwo (np. wszystkim Chińczykom narzucono język mandaryński oraz konfucjanizm, Indusom – tamilski oraz hinduizm, a Malajom – malajski oraz islam).

Na początku lat 90. XX wieku wprowadzono nową politykę – „azjatyzacji Singapuru”. Propagowano wspólne wartości, zaczerpnięte z poszczególnych kultur i religii. Za pięć wartości naczelnych uznano: „dobro wspólne”, rodzinę, potrzebę szacunku dla jednostki, utrzymywanie konsensusu i zgody, utrzymywanie rasowej i religijnej harmonii. Koncepcje te zostały przyjęte przez parlament,  jako zasady określające życie polityczne i społeczne.

Obok groźby konfliktów etnicznych, państwu groziły wpływy komunistyczne. Singapur był z jednej strony głównym chińskim miastem w regionie, z drugiej zaś – wspierany był przez Brytyjczyków. Znalazł się więc de facto na linii frontu. Początkowo Brytyjczycy, a stopniowo w coraz większym stopniu także miejscowe elity walczyli z wpływami komunistycznymi. Odbywało się to przy użyciu drastycznymi, często niedemokratycznych metod. Zagrożenie komunistyczne zaczęło jednak wyraźnie maleć dopiero w latach 80. XX wieku.

W 1958 roku Singapur uzyskał autonomię, a w wyborach do Zgromadzenia Legislacyjnego z 1959 roku wygrała PAP. Partia polityczna podporządkowała sobie wszystkie instytucje państwowe, system ten określa się czasem jako partię-państwo. Przywódca partii, Lee Kuan Yew, określany jest mianem budowniczego niepodległego Singapuru i twórcy jego ogromnych osiągnięć gospodarczych. Uważał on, że drogą to stabilności państwa jest zapewnienie ludności dobrobytu i poczucia bezpieczeństwa. Dostatek był według konfucjanizmu podstawowym warunkiem doskonalenia moralnego, a jednocześnie gwarantował wierność władzy. Singapur stał się przykładem zmodernizowanej wersji państwa konfucjańskiego, w którym z jednej strony państwo zaspakaja wszelkie potrzeby ludu, z drugiej zaś wymaga postępowania zgodnie z normami odgórnie uznanymi za słuszne. Lee łączył zaczerpnięte z Wielkiej Brytanii wzorce demokracji z paternalistycznym i autorytarnym, chińskim stylem rządzenia.

Singapur realizował jednocześnie, odrzuconą na Zachodzie, koncepcję państwa dobrobytu. Państwo stawało się menedżerem, dbającym przede wszystkim o efektywność ekonomiczną. Bardzo powoli wprowadzano prawa obywatelskie, model państwa opierał się bowiem nie tyle na autonomii poszczególnych obywateli, co na trosce o całą społeczność. Ograniczenia dotyczyły natomiast praw politycznych i swobód obywatelskich, nie budziły one jednak sprzeciwu społeczeństwa, przekonanego, że są niezbędne dla rozwoju i stabilności państwa.

Singapur stworzył skuteczny system ubezpieczeń. Chlubą kraju jest też program mieszkaniowy. Mieszkania budowane przez państwo są sprzedawane w formach dostosowanych do możliwości finansowych rodziny, np. w formie wieczystej dzierżawy.  Państwo niczego nie daje za darmo, udziela jednak rodzinom dużej pomocy.

Nie można nie wspomnieć o sukcesie gospodarczym Singapuru. Kraj zawdzięcza go w dużym stopniu otwartości na kapitał zagraniczny i różne formy integracji gospodarczej. W niedługim czasie stał się on światowym centrum finansów i handlu, którego PKB per capita należy do najwyższych na świecie. Kraj wyróżnia na tle regionu sprawna administracja – nieskorumpowana, wykształcona i darzona szacunkiem społecznym.

Ludność Singapuru nie wykazuje zbyt dużego zainteresowania polityką, jednak i tutaj w latach 90. XX wieku zaszły pewne zmiany. W 1991 roku uchwalono nową konstytucję, umożliwiającą m.in. wyłanianie prezydenta w wyborach bezpośrednich.

INDOCHINY

Wietnam został stworzony przez Wietnamczyków (Kinhów), Imperium Angkoru przez Khmerów, a Laos przez ludy tajskie. Wietnam należał do kręgu wpływów chińskich, Kambodża i Laos – indyjskich. W wyniku podboju francuskiego z XIX wieku Wietnam podzielono na trzy części (Kochinchinę, Tonkin, Annam), a Laos i Kambodżę przekształcono w protektoraty. Razem tworzyły one Indochiny Francuskie. Teren ten stał się miejscem wielu wojen, rewolucji i przewrotów.

WIETNAM

Wietnam od 1945 roku walczył o zjednoczenie i niepodległość. Wojnę wygrano w 1975 roku, władzę przejął reżim wojskowy, komunistyczny i prowadzący bardzo agresywną politykę. Ze sceny politycznej wyeliminowano Front Wyzwolenia Wietnamu Południowego, a kraj nazwano Socjalistyczną Republiką Wietnamu. Rozpoczęła się nacjonalizacja i polityka ekspansjonistyczna, umożliwiająca utrzymanie ogromnej armii.

Polityka socjalistyczna uderzyła w dużym stopniu w ludność chińską, zajmującą się handlem i przedsiębiorczością. Wielu Chińczyków wyemigrowało, wielu spotkały restrykcje, a w efekcie zwiększyło się jeszcze napięcie na linii Hanoi-Pekin.

Wietnam szybko podporządkował sobie Laos. Kambodża stawiała zdecydowany opór, dochodziło do ataków na terenach wietnamskich, prześladowań wietnamskiej mniejszości i prowietnamskich komunistów. Rządzący Kambodżą Czerwoni Khmerzy popierani byli przez Chiny, Wietnam natomiast – przez ZSRR.

Wietnam prowadził politykę opartą na wzorcach radzieckiego socjalizmu, w dużej mierze opierał się też na pomocy gospodarczej z ZSRR. Pogłębiający się kryzys w państwie sojusznika doprowadził do załamania gospodarki Wietnamu. Inflacja sięgnęła poziomu 774,7%, gwałtownie rozwijała się szara strefa. Kraj wymagał głębokich reform.

W 1986 roku dokonano dużych zmian kadrowych w partii, na jej czele stanął Nguyen Van Linh. Zaplanowano przebudowę gospodarki, m.in. stworzenie sektora prywatnego, odbudowę rodzinnych gospodarstw rolnych. W miastach zaczęły się pojawiać prywatne sklepy i warsztaty, restrukturyzowano zakłady państwowe. Nastąpił dynamiczny rozwój firm państwowych działających w formie przedsiębiorstw kapitalistycznych. Doszło też do liberalizacji handlu zagranicznego i otwarcia państwa na inwestycje zagraniczne.

W 1989 roku wycofano wojska z Kambodży, zmniejszano dominację w Laosie. Unormowano stosunki z ChRL i z USA, a w 1995 roku Wietnam został przyjęty do ASEAN. Dynamicznie rozwijała się gospodarka Wietnamu. Kraj stał się dużym eksporterem ryżu, ale także ropy naftowej. Spadła inflacja, wzrosły obroty handlu zagranicznego, wzrost gospodarczy w latach 1991-2000 wynosił średnio 7,58%. Jednocześnie rósł też poziom życia obywateli oraz przebudowywano system polityczny. Konstytucja z 1992 roku wprowadziła podział władzy pomiędzy partię i instytucje państwa, zwiększyła się rola Zgromadzenia Ustawodawczego.

Po upadku europejskich reżimów komunistycznych coraz mniej chętnie patrzono na poszerzanie sfery praw i wolności. Partia wybrała jednak rozwiązanie pośrednie – autorytaryzm polityczny połączony z liberalizmem gospodarczym.

LAOS

Laos uzyskał formalną niepodległość w 1954 roku, jednak jeszcze przez wiele lat toczyła się tam wojna domowa, wspierana przez poszczególne państwa sojusznicze. W czasie wojny w Wietnamie przez Laos biegł główny szlak łączący Wietnam Północny z Południowym. Od 1975 roku w kraju rządziła Pathet Lao, wspierana i kontrolowana przez Wietnam. Prawdziwą niepodległość Laos zaczął odzyskiwać dopiero w latach 80. XX wieku.

W latach 90. Laos, wzorem Wietnamu, zdecydował się na częściową liberalizację gospodarki. Nie potrafił jednak skutecznie wprowadzić tego planu w życie, dostosować doświadczeń Wietnamu i Chin do miejscowych warunków. Ciągle jest więc jednym z najbiedniejszych państw regionu.

KAMBODŻA

Kambodża również odzyskała niepodległość w 1954 roku. Rządzący król cieszył się dużym szacunkiem, a kraj prowadził politykę neutralną, udawało się więc zwalczać komunistyczną agitację. Po proamerykańskim przewrocie wojskowym generała Lon Nola z 1970 roku, ogłoszono republikę. USA chciały przejąć kontrolę nad Kambodżą, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się wpływów wietnamskich. Wówczas do Czerwonych Khmerów dołączyli zwolennicy obalonego księcia i ruch komunistyczno-narodowy rozszerzył się na cały kraj. Czerwoni Khmerzy, pod wodzą Pol Pota, zajęli stolicę Kambodży w 1975 roku. Próbowali oni wprowadzać utopijny system komunistyczny, nie szczędząc jednocześnie najbardziej drastycznych środków. W efekcie zginęło ok. 700 tys. osób. Państwo prowadziło politykę izolacjonizmu, bliższe stosunki utrzymując jedynie z Chinami. Doszło natomiast do ostrych starć z Wietnamem, który w 1978 roku rozpoczął inwazję na Kambodżę, a w 1979 roku zdobył stolicę i ustanowił nowy reżim Henga Samrina i Hun Sena – byłych prowietnamskich Czerwonych Khmerów.

Przy poparciu Pekinu i Waszyngtonu rosło nastawienie antywietnamskie w Kambodży. Sytuację zaostrzało stacjonowanie w kraju wietnamskich wojsk i napływ imigrantów z Wietnamu. Wybuchła kolejna wojna domowa, a rząd Pol Pota uznano na forum ONZ jako jedyny legalny.

W 1989 roku Wietnam wycofał wojska z Kambodży. Na forum ONZ powołano Tymczasową Administrację Narodów Zjednoczonych dla Kambodży (UNTAC), która miała za zadanie ustabilizowanie sytuacji politycznej w kraju, zapewnienie podstawowych praw i swobód obywatelskich oraz doprowadzenie do wolnych wyborów. Misja zakończyła się w 1993 roku, z chwilą przeprowadzenia wyborów. Funkcję premiera sprawowali jednocześnie: Hun Sen oraz rojalista książę Norodom Ranariddh. Każdy z nich tworzył własne struktury administracyjne, a dualistycznie rządzone państwo osłabiała jeszcze coraz silniejsza opozycja Czerwonych Khmerów.

W tej sytuacji doszło w 1997 roku do zamachu stanu Hun Sena, który zaczął sprawować faktyczną władzę w kraju. Długotrwałe walki polityczne sprawiły jednak, że nie interesowano się prawdziwymi problemami kraju. Udało się jedynie skutecznie wygasić rebelię Czerwonych Khmerów, a ich reżim sądzi obecnie specjalnie powołany trybunał międzynarodowy.

Kambodża jest ciągle państwem bardzo biednym, próbującym się uporać z wieloma poważnymi problemami (np. ogromna liczba pozostawionych po wojnach min) i mozolnie budującym tożsamość narodową.

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
Czym jest ASEAN? Część III – Malezja, Brunei, Singapur, Indochiny Reviewed by on 25 października 2010 .

MALEZJA Malezja jest kolejnym państwem postkolonialnym, niepodległość uzyskała jednak w specyficzny sposób. Ani przed skolonizowaniem terenów przez Brytyjczyków, ani w epoce kolonialnej nie istniało tu jednolite państwo. Ludzie związani byli raczej ze swoją wspólnotą wiejską niż z szeroko pojętym narodem. Również związki z panem czy księciem miały charakter głównie ceremonialny. Kraj jest bardzo zróżnicowany pod

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

O AUTORZE /

Avatar

komentarze 2

  • Świetny artykuł i dobrze wytłumaczony temat. Dziękuję bardzo :)

  • Kolejna część ciekawej serii, zapoczątkowanej pamiętnym, kapitalnym artykułem o Filipinach! Odnośnie tej części szczególnie spodobał mi się rozdział dotyczący Malezji. Mam natomiast jedno spostrzeżenie a propos Laosu, różniące się od opinii zaprezentowanej przez szanowną Autorkę.
    Cyt. „W latach 90. Laos, wzorem Wietnamu, zdecydował się na częściową liberalizację gospodarki. Nie potrafił jednak skutecznie wprowadzić tego planu w życie, dostosować doświadczeń Wietnamu i Chin do miejscowych warunków. Ciągle jest więc jednym z najbiedniejszych państw regionu.”
    Otóż nie przypuszczam, by zapóźnienie gospodarcze Laosu wynikało głównie z tego, że laotańskie przywództwo nie potrafiło wcielic w życie doświadczeń chińskich i wietnamskich. W moim przekonaniu to raczej geografia i demografia w decydującej mierze determinują taki a nie inny stan rzeczy.
    Należy pamiętać, iż Laos to kraj śródlądowy, oddalony od najbliższych portów na północy Wietnamu pasmem gór, a od wybrzeża Kambodży i Tajlandii rozległymi obszarami na pograniczu obu tych krajów. Oddalenie od portów przyczynia się do wzrostu kosztów eksportu. Notabene ten problem przerabiają u siebie sąsiednie ogromne Chiny, gdzie większość eksportu pochodzi z wąskiego pasa wybrzeża, na który przypada też gros inwestycji z zagranicy. Podobnie w Laosie właśnie peryferyjne oddalenie od portów, a dodatkowo skromny rynek wewnętrzny (niecałe 7 mln mieszkańców) ogranicza zainteresowanie kapitału zagranicznego oraz minimalizuje zyski laotańskich firm, borykających się z niewielkim popytem krajowym i ogromnymi utrudnieniami w swych próbach zagranicznej ekspansji. Tym bardziej, że dysponujący portami konkurenci: Chiny, Wietnam, Kambodża i Tajlandia, nie zasypują gruszek w popiele, rozpychając się łokciami w bezpardonowym wyścigu ekonomicznym.
    Te czynniki sprawiają, iż chocby przywódcy Laosu stanęli na głowie, nie sprawią, że np. stołeczny Wientian przycmi swym blaskiem Bangkok czy Sajgon ani że w dającej się przewidziec perspektywie nasze oczy ujrzą produkowane w Laosie samochody czy elektronikę, jakkolwiek już dziś szyją tam odzież dla potentatów branży sportowej. Tak więc bądźmy sprawiedliwi i wyrozumiali względem Laotańczyków oceniając efekty ich poczynań. Zwłaszcza, że to skądinąd uroczy, przesympatyczni ludzie! :-)

Pozostaw odpowiedź