Wietnam

B. Żurek: Wietnam Południowy – azjatycki tygrys, który nie zdążył zaryczeć

south_vietnam_2I. Rys historyczny

Wietnam to państwo leżące na Półwyspie Indochińskim. Obecna forma jego państwowości – Socjalistyczna Republika Wietnamu – powstała w 1976 roku, po dokonanym rok wcześniej najeździe wojsk komunistycznej Północy na swojego południowego rywala, będącego w strefie oddziaływania Zachodu. Historia Wietnamu sięga czasów starożytnych i w zasadzie od swojego początku była naznaczona próbą ułożenia sobie stosunków z Chinami. Wietnamska historia to przeplatanie się okresów niepodległości i wieków pozostawania klientem Zhongguo. Kolebką państwowości jest Tonkin, a więc północna część państwa. Południe z Deltą Mekongu przez długi czas pozostawało pod zwierzchnością Królestwa Czampa. Tereny te zostały podbite przez Wietnamczyków na krótko przed francuską konkwistą1.

To właśnie pojawienie się Europejczyków, a przede wszystkim Francuzów silnie odbiło się na kolejnych losach tej krainy. Potomkowie dawnych Franków od dawna byli zainteresowani terytoriami Wietnamu. Już w czasach Burbonów aktywni byli tam misjonarze, którym niekiedy zarzuca się, że przygotowali grunt pod późniejszy podbój kolonialny2. Kładzenie zbyt dużego nacisku na polityczny wymiar ich działalności jest niesłuszne i skażone postkolonialnym sposobem patrzenia na rzeczywistość poprzednich epok3. Niemniej jednak misjonarze mają znaczny udział w rozprzestrzenieniu się cywilizacji łacińskiej na terytorium Półwyspu Indochińskiego. Oprócz chrześcijaństwa „przynieśli” oni także język francuski i europejską edukację4.

Bezpośrednie zaangażowanie francuskich władz w podbój kolonialny miało miejsce w XIX wieku. Za symboliczny początek uznaje się rok 1859, za cesarza Napoleona III, kiedy Francuzi zdobyli pierwsze wietnamskie ziemie. Podbój terytorialny trwał aż do 1885 roku, kiedy to po wojnie z Chinami (1883-1885) Trójkolorowi potwierdzili swoje zdobycze5.

Stolicą „Perły francuskiego Imperium” został Sajgon, który od tego momentu przeżywał okres swojej świetności. W skład Indochin Francuskich wchodziły, oprócz Wietnamu, także Kambodża i Laos, ale z powodu tematu pracy, skoncentrujemy się tylko na dziejach Wietnamu (i to głównie jego południowej części). Francuzi na zajętych przez siebie terytoriach utworzyli własną administrację, pozostawiając jednak lokalnych mandarynów przy jednoczesnym ograniczeniu ich realnej władzy6.

Francuzi wcześniej pojawili się na południu i tam też wpływ ich oddziaływania był dużo silniejszy niż na północy. Miejscowa ludność szybciej zaczęła się europeizować i znacznie większa jej część była w stanie opanować język francuski7.

Ogromny wstrząsem dla francuskiego panowania w Azji Południowo-Wschodniej była japońska inwazja w 1940 roku. Przez pięć lat to właśnie „Kraj Kwitnącej Wiśni” sprawował władzę nad tymi terytoriami, chociaż robił to oficjalnie w imieniu rządu francuskiego8. Okres japońskiej okupacji to także czas, gdy powstała komunistyczna partyzantka (chociaż sam ruch komunistyczny ma nieco wcześniejszą proweniencję).

W 1941 roku Ho Chi Minh powołał do życia komunistyczny ruch, nawiązujący do nauki Marksa i Lenina – Viet Minh. Jego celem było wywalczenie niepodległości spod japońskiej i francuskiej dominacji i wprowadzenie w nowym państwie sowieckich porządków. Wykorzystując próżnię polityczną, jaka wytworzyła się po przegranej Japończyków, a przed powrotem Francuzów, Viet Minh proklamował w Hanoi prowizoryczny rząd. Po utworzeniu IV Republiki Francuskiej i sformowaniu korpusu ekspedycyjnego Trójkolorowi wrócili do Indochin, gdzie przystąpili do walki o utraconą kolonię. 23 listopada 1946 roku francuska flota ostrzelała port w Hajfongu – tak rozpoczęła się tzw. pierwsza wojna indochińska.

Francuski etap wojny indochińskiej zakończył się w 1954 roku. W Paryżu, po zakończeniu II wojny światowej i skompromitowaniu szeroko rozumianej prawicy narodowej9, do władzy doszła radykalna lewica, która od początku uważała wojnę w Indochinach za „brudną”. Również francuskie społeczeństwo było jej przeciwne, czy to z powodów moralnych, czy też stricte ekonomicznych, gdyż pochłaniała ona znaczne środki. Gwoździem do trumny francuskiego panowania na Półwyspie były wydarzenia z 1954 roku w Dien Bien Phu, gdy to wietnamscy partyzanci zmasakrowali francuskie wojska ulokowane w dolinie. Mimo że z wojskowego punktu widzenia nie była to klęska, gdyż w efekcie przegranej Francuzi stracili tylko kilka procent swojego potencjału militarnego, to sprawa miała przede wszystkim znaczenie propagandowe – obnażyła słabość i nieudolność francuskiego dowództwa (które wbrew zdrowemu rozsądkowi i rudymentom wiedzy logistycznej zdecydowała się ulokować swoje siły w takim miejscu) i pokazała, że wojna niesie ze sobą zbyt wiele ofiar10. Ostatecznie Francuzi postanowili wycofać się z Indochin, a sprawę wietnamskiej niepodległości miano rozstrzygnąć w czasie toczących się w Genewie rozmów.

Pozostałością po francuskich rządach w Wietnamie był nie tylko język francuski, ale także utworzone przez nich w 1946 roku Państwo Wietnamskie rządzone przez ostatniego cesarza Bao Daia. W 1955 roku, gdy okazało się, że nie ma szans na przeprowadzenie wolnych wyborów w całym Wietnamie, zdecydowano się, że podział tego kraju wzdłuż 17 równoleżnika zostanie utrzymany. Bao Dai abdykował, a Państwo Wietnamskie zostało zmienione w Republikę Wietnamu ze stolicą w Sajgonie.

Osobą, która odcisnęła silne piętno na południowowietnamskiej państwowości, był premier, a potem także prezydent Ngo Dinh Diem. Był wyznawcą religii rzymsko-katolickiej, który po 1954 roku lansował koncepcję republikańską, czemu sprzeciwiał się Bao Dai – zwolennik monarchii. Efektem konfliktu na linii premier-głowa państwa była rezygnacja ostatniego cesarza i proklamowanie republiki z Ngo jako prezydentem. Urząd ten sprawował on aż do zamachu stanu w 1963 roku.

Prezydent Ngo był zwolennikiem sojuszu ze Stanami Zjednoczonymi, które przystąpiły do wspierania prozachodniego rządu, gdy konflikt indochiński przeistoczył się w część zimnej wojny. W 1949 r. nad północną granicą Wietnamu pojawiły się chińskie wojska i nie było tajemnicą, że Viet Minh wspierany jest przez Sowietów. Amerykanie zaangażowali się najpierw w pomoc finansową, następnie także w militarną, wysyłając początkowo doradców (za prezydenta Kennedy’ego), a później bezpośrednio włączając się w konflikt (1964 r.).

Zachodnie media odbierały politykę prowadzoną przez prezydenta Ngo Dinh Diema jako autorytarne rządy, które prowadzą do prześladowania własnej ludność. Ngo, będąc rzymskim katolikiem, faworyzował wyznawców tej religii. Buddyści mieli znacznie mniejsze szanse, aby uzyskać awans w strukturach armii lub administracji. Są też głosy, że większość środków z amerykańskiej pomocy gospodarczej była przeznaczana dla regionów z katolicką większością i dla uniwersytetów będących pod kościelną kuratelą. Nie-katolików drażniło też to, że Ngo w 1959 roku oficjalnie polecił Republikę Wietnamu opiece Matki Boskiej.

Ze szczególną niechęcią odnoszono się do dwóch spraw: kwestii tzw. kryzysu buddyjskiego i walki z Vietcongiem (partyzantką komunistyczną). Kryzys buddyjski to czas politycznego napięcia między majem a listopadem 1963 roku, którego cechą charakterystyczną była kierowana przez mnichów buddyjskich akcja cywilnego oporu. Iskrą, która doprowadziła do tego wybuchu, było zastrzelenie dziewięciu nieuzbrojonych cywili 8 maja 1963 roku w centrum Hue, którzy protestowali przeciwko zakazowi używania buddyjskich flag. Kryzys zakończył się 2 listopada tego samego roku, gdy Ngo Dinh Diem został zabity w czasie zamachu stanu. To właśnie w trakcie tego kryzysu niejaki Thích Quảng Ðức – buddyjski mnich – dokonał aktu samospalenia, który chciał zaprotestować przeciwko dyktaturze Ngo (czerwiec 1963 r.)11.

Równie brutalnie obchodzono się członkami partyzantki komunistycznej Vietcong, których uważano za szczególnie niebezpiecznych dla stabilności państwa. Furorę zrobiło zdjęcia oficera południowowietnamskiej policji, który przykładał pistolet do głowy schwytanemu żołnierzowi Vietcongu. Miało ono ukazać, że reżim w Sajgonie zdecydowanie walczy z komunistami. Reakcja na nie była całkowicie odwrotna i pogorszyła ona tylko sposób, w jaki odbierano rządy Ngo na Zachodzie. Wypadkową owych czynników było zielone światło, jakie USA zapaliły przed oficerami armii południowowietnamskiej, którzy mogli przeprowadzić zamach stanu i usunąć prezydenta.

Po jego uwięzieniu i zamordowaniu zachwiała się brutalna, ale jednak stabilna sytuacja Wietnamu Południowego. Żaden z bezpośrednich następców Ngo Dinh Diema nie cieszył się taką estymą jak on, ani nie potrafił utrzymać władzy dłużej niż kilka miesięcy. Puczyści nie wyobrażali sobie, że sytuacja jest aż tak dramatyczna i że do zaprowadzenia porządku konieczne są rządy silnej ręki. Ho Chi Minh na wieść o tym, że Amerykanie zezwolili na usunięcie Ngo miał ponoć powiedzieć, że „nie wierzy, iż oni [Amerykanie] są aż tak głupi”12. Miałoby to wskazywać, że lider Północy rzeczywiście obawiał się prezydenta Południa i uważał go za człowieka nie do zastąpienia.

W 1965 roku prezydentem został Nguyen Van Thieu. Uzyskał on wsparcie i akceptację Amerykanów i sprawował swój urząd aż do 1975 roku – do końca istnienia Republiki Wietnamu. Pełnienie przez niego obowiązków głowy państwa zbiegło się z decydującymi momentami drugiej wojny indochińskiej: ofensywą Tet13(1968 r.) i wycofaniem się amerykańskich wojsk (1973 r.).

Rok 1975 był dla Wietnamu Południowego tragiczny. Wycofanie się USA i upadek prezydenta Nixona był katastrofą dla rządu w Sajgonie. Na fali afery Watergate Kongres, chcąc zerwać z polityką byłego prezydenta, zredukował środki, które szły na wsparcie dla azjatyckiego sojusznika. Pozbawiona tego zastrzyku środków armia południowowietnamska nie była w stanie sprostać przeważającym siłom Północy, obficie sponsorowanych przez ZSRR, i zapobiec zajęciu przez nich Sajgonu. Prezydent Nguyen Van Thieu uciekł z Indochin, jego państwo wkrótce zostało wcielone do Demokratycznej Republiki Wietnamu, a ludności zaoferowano najlepsze sowieckie wzorce życia publicznego.

II. Gospodarka Wietnamu Południowego

Republika Wietnamu miała gospodarkę rynkową w przewadze opartą na rolnictwie i pomocy USA. Mimo że może się to wydawać zaskakujące, ale trzeba stwierdzić, że poziomem rozwoju w tym czasie nie różniła się zbytnio od Tajwanu i Korei Południowej, gdzie w latach 60. XX wieku rolnictwo wciąż było dominującym elementem gospodarki14. Dodatkowo paralele z tymi krajami można zauważyć także w dominującej roli rządowych planów kilkuletnich, które miały napędzać koniunkturę.

Przez pierwsze 10 lat istnienia Wietnam Południowy charakteryzował się szybkim i  stabilnym wzrostem gospodarczym. Potem, w drugiej połowie lat 60., dała o sobie znać inflacja, wysoki deficyt budżetowy i deficyt w obrotach handlowych. Ta deterioracja związana była niewątpliwie z wojną, która pochłaniała olbrzymie koszty. Inflacja była wywołana także przez politykę monetarną władz, która stosując keynesowskie praktyki napędzania gospodarki poprzez ekspansję sztucznie wykreowanego pieniądza, doprowadziła do kilkuletniego boomu inflacyjnego, po którym nastąpiła recesja. Nie powinno to jednak budzić zdziwienia, ponieważ takie same metody stosowane były wówczas także w Stanach Zjednoczonych15.

Rolnictwo tworzyło około 30% PKB i udział ten nie zmienił się zasadniczo w ciągu interesującego nas okresu. Całkowita powierzchnia uprawna wynosiła ok. 6 mln ha, głównie w okolicach Delty Mekongu. Najważniejszymi produktami uprawnymi był ryż, kauczuk, kawa i herbata. Istotną i tradycyjną w wietnamskiej gospodarce rolę odgrywało także rybołówstwo. Rząd sajgoński dwa razy przeprowadzał reformę rolną, której celem był podział ziemi pomiędzy chłopów. W czasie jednej z nich Ngo chciał przeprowadzić przymusowe przesiedlenia do nowo utworzonych wiosek, ale cały plan okazał się niewypałem i zrezygnowano z jego realizacji po dwóch latach, w 1961 roku.

Przemysł był ulokowany głównie w klastrach w pobliżu Sajgonu, Bien Hoa i Gia Dinh, gdzie mieściło się ok. 90% wszystkich zakładów. Do produkcji industrialnej niezbędny był przywóz półproduktów i surowców z zagranicy. Część tego importu odbywała się w ramach pomocy gospodarczej dla Republiki. Towary wytworzone przez wietnamski przemysł znajdowały zbyt głównie na rynku krajowym (dużym odbiorcą była stacjonująca w Wietnamie armia amerykańska). Procentowo największy udział w eksporcie miały płody rolne i ryby. Systematycznie w strukturze sprzedaży zagranicznej rosło znaczenie bardziej przetworzonych wyrobów (np. tekstyliów i papieru).

Opuszczając Indochiny, Francuzi zostawili po sobie nieco rozwinięty przemysł, na który składały się głównie fabryki tytoniu, napoju, alkoholów i dwa zakłady cukrownicze. Dodatkowo istniały fabryki mechaniczne oraz plantacje kauczuku, należące kiedyś do francuskiego koncernu Michelin. Oprócz tego wielu mieszkańców wciąż prowadziło swoją niewielką działalność gospodarczą obejmującą rzemiosło i handel detaliczny. Ponadto Wietnam Południowy został zasilony przez ludzi, którzy w 1954 roku uciekli z Północy. Często byli to przedsiębiorcy, którzy swoją wiedzą i kapitałem wspomogli raczkujący przemysł Kochinchiny.

Największe znaczenie miał sektor przetwórstwa żywności i produkcji tekstyliów. Problemem dla gospodarki było wycofanie się amerykańskich wojsk na początku lat 70., gdyż doprowadziło to do znacznego zmniejszenia popytu na wyroby krajowego przemysłu.

W ciągu istnienia Republiki Wietnamu ciągle zwiększała się liczba mieszkańców zatrudnionych w branży usług, która w połowie lat 70. osiągnęła ponad 50% ogółu. Wskaźnik ten przedstawia, na jakim stadium rozwoju gospodarczego znajduje się dany kraj. W naszym przypadku udowadnia, że rolniczy Wietnam stopniowo zmieniał się w kraj, gdzie coraz bardziej istotne stawały się sektory pozarolnicze, z sektorem usług włącznie.

W dwudziestoletniej historii Wietnamu Południowego możemy wyróżnić trzy okresy jego rozwoju ekonomicznego. Pierwszy okres niemal pokrywa się z rządami Ngo Dinh Diema. Charakteryzował się on gwałtownym wzrostem PKB, połączonego z umiarkowanym wzrostem indeksu cen konsumenckich16. Budżet Sajgonu aż do 1961 roku dysponował sporymi nadwyżkami. W 1955 roku założono Bank Narodowy i wprowadzono nową walutę. Miejsce piastra, pieniądza obowiązującego jeszcze w czasach francuskich, wprowadzono donga i ustalono jego kurs w stosunku do dolara w wysokości 35:117.

W tym okresie przeprowadzono także reformę rolną, która została zakończona przed 1960 r. Górna granica posiadania ziemi została ustalona na 1 km2. Właściciel, który posiadał więcej, był zobligowany do jej sprzedania państwu, a to z kolei sprzedawało ją potrzebującym rolnikom. Ziemia, która nie była użytkowana przez nikogo i stanowiła własność państwową, także została rozdzielona między małorolną ludność. Każdy, kto użytkował grunty, musiał podpisać specjalny kontrakt z rządem i na jego mocy płacić obowiązkowy czynsz.

W 1956 roku Wietnam Południowy przystąpił do Międzynarodowego Funduszu Walutowego, stając się częścią światowego systemu finansowego. Umożliwiło to prezydentowi Ngo ogłoszenie w następnym roku tzw. Deklaracji Prezydenta Pierwszej Republiki, w której zachęcał do inwestowania w swoim kraju, gwarantując (zarówno obcym, jak i miejscowym inwestorom) rządową opiekę nad ich własnością i sprzyjającą im politykę fiskalną.

Rząd sajgoński prowadził wtedy tzw. politykę eksportową, która charakteryzowała się protekcyjnym podejściem do własnego przemysłu i wspieraniem eksportu wyrobów własnej gospodarki poprzez subsydiowanie produktów przeznaczonych za granicę. Sprzyjał temu (polityce eksportowej) niski kurs donga w stosunku do dolara. Zaowocowało to powstaniem pierwszych w Indochinach fabryk papieru. Import w zasadzie ograniczony był do sprowadzania półproduktów, surowców i maszyn niezbędnych do rodzimej produkcji przemysłowej. Warte odnotowania jest to, że podobną politykę w tym czasie prowadziły zarówno Korea Południowa, jak i Tajwan, które starały się pozyskać dla swoich towarów zagranicznych nabywców, stosując typowe dla polityki eksportowej środki18. Państwa te cechowała duża podaż taniej siły roboczej, co, zgodnie z zasadą Heckschera-Ohlina19, sprzyjało wytwarzaniu produktów, które nie wymagały wysokich nakładów kapitałowych. Jak już było wspomniane, odbiorcą lwiej części wyrobów była armia amerykańska stacjonująca w Indochinach. Ten rodzaj „wewnętrznego eksportu” otwierał przed raczkującą gospodarką południowowietnamską duży rynek zbytu20.

Mimo iż większość z nas kojarzy gospodarki „azjatyckich tygrysów pierwszej generacji” z wytwarzaniem wyrobów o wysokiej wartości dodanej, to należy wziąć pod uwagę, że owe gospodarki zaczęły wytwarzać tego typu dobra od lat 80. XX wieku, gdy przeprowadziły reformy strukturalne, których celem było przeniesienie punktu ciężkości z przemysłu ciężkiego i chemicznego na przemysł IT (Information Technology) i ICT21 (Information and Communication Technology). Wietnam Południowy nie dotrwał do tych czasów i nie miał możliwości wprowadzenia tego typu zmian.

Okres pomiędzy 1965 a 1969 rokiem był czasem pogorszenia się sytuacji ekonomicznej kraju. Boom inflacyjny powoli się kończył, a zastosowanie keynesowskiej strategii stopniowo traciło pozytywne elementy, uwypuklając swoje negatywne aspekty (vide: inflacja). Spadek wartości pieniądza zmuszał sajgońskie władze monetarne do przeprowadzania operacji na międzynarodowych rynkach walutowych, aby utrzymać kurs denga względem dolara. Wymagało to użytkowania rezerw dewizowych, co jeszcze bardziej obciążało budżet. Oliwy do ognia dolewała tocząca się wojna z komunistami i zniszczenia wywołane przez Ofensywę Tet.

Do 1965 roku Wietnam Południowy był eksporterem ryżu, potem został zmuszony do bycia jego importerem. Było to spowodowane m.in. klęską nieurodzaju i zwiększającym się popytem na żywność. W drugiej połowie lat 60., zawieszono także politykę subsydiowania raczkującego przemysłu, co odbiło się niekorzystnie na branży tekstylnej. Mimo tego, oprócz lat 1968 i 1972, gospodarka południowowietnamska cieszyła się mniejszym niż wcześniej, ale mimo to wzrostem PKB.

Znacznie poważniejszym ciosem dla Sajgonu było zmniejszenie się rozmiarów amerykańskiego kontyngentu, bo to ograniczało rynek zbytu dla wietnamskich produktów. W świetle tego, o czym była mowa wyżej, nie powinno nas dziwić, że wycofanie wojsk USA było szkodliwe dla Sajgonu także z ekonomicznego punktu widzenia. Ponadto część zadań, którą do tej pory wykonywali sojusznicy, musiała teraz spaść na barki armii południowowietnamskiej. Zaczęła szaleć hiperinflacja sięgająca powyżej 40%. Niemniej jednak należy pamiętać, że lata 70. to okres szalejącej hiperinflacji w całym świecie zachodnim, wywołany szokiem naftowym, więc problem ten spowodowany był nie tylko z winy samych Wietnamczyków.

Wietnam Południowy był krótko istniejącym państwem w Azji Południowo-Wschodniej. Powstał w efekcie sytuacji politycznej w Indochinach i utrzymał swoją żywotność dzięki pomocy USA. W czasie zimnej wojny był ważnym bastionem wpływów Zachodu w Azji, który przez 20 lat powstrzymywał komunistyczną ekspansję. Jego elita polityczna, mająca za sobą europejskie szkoły, była w stanie zapewnić temu państwu pewne warunki rozwoju ekonomicznego. Często oskarża się reżim sajgoński o brutalność i opresyjność. Jednak trzeba mieć na uwadze okoliczności, w których to przyszło mu pełnić swą rolę. W porównaniu z rządami innych azjatyckich państw z tego okresu może on się jawić nawet jako liberalny. Prześladowania miały miejsce, ale miały one niewielką skalę w porównaniu z np. działalnością władz pakistańskich w Bangladeszu. Trzeba przyznać, że alternatywą dla Sajgonu było Hanoi – totalitarne państwo ze zbrodniczą ideologią. Na pytanie, co było lepsze, odpowiedzieli sami Wietnamczycy „głosując nogami” – uciekając głównie z Północy na Południe, a nie odwrotnie.

Gospodarka południowowietnamska, mimo trudnych warunków, przez cały okres swojego istnienia odznaczała się pewnym (czasem dość znacznym) wzrostem PKB. Struktura ustrojowa i system ekonomiczny Wietnamu Południowego w dużej mierze przypominał ten w Korei Południowej i Tajwanie. Władza autorytarna połączona z elementami wolnego rynku, gdzie jednak państwo i rządowe plany gospodarcze odgrywają znaczną rolę, szczególnie w promowaniu eksportu. Ngo Dinh Diem i jego administracja stworzyli zręby instytucjonalne, które pozwoliły inwestorom (również tym zagranicznym) korzystnie lokować swoje środki.

Sajgon był perłą Azji. Można zakładać, że gdyby nie amerykańska zdrada, to obecnie nie przypominałby miasta z trzeciego świata, ale metropolię podobną do Seulu. Sam zaś Wietnam Południowy nie straciłby całej dekady komunistycznej utopi (do 1986 roku, czyli do reform Doi Moi) i w XXI wieku byłyby jednym z azjatyckich tygrysów pierwszej generacji – tygrysem, który miał czas i możliwości zaryczeć głosem swojego potencjału22.

III. Bibliografia:

  1. Bąkiewicz Anna, Strukturalne aspekty rozwoju gospodarczego. Doświadczenia azjatyckie, Warszawa 2010.

  2. Budnikowski Adam, Międzynarodowe stosunki gospodarcze, Warszawa 2006.

  3. Chesneaux Jean, Wietnam. Zarys historyczny, Warszawa 1957.

  4. Chung Young-Iob, South Korea in the Fast Lane: Economic Development and Capital Formation, Oxford 2007.

  5. Dacy Douglas C, Foreign Aid, War and Economic Development. South Vietnam, 1955-1975, Melbourne 1986.

  6. Dommen Arthur P., The Indochinese Experience of the French and the Americans. Nationalism and Communism in Cambodia, Laos and Vietnam, Indianapolis 2001.

  7. Domżalski Sebastian, Zagraniczne inwestycje bezpośrednie jako czynnik otwierania gospodarek Azji Południowo-Wschodniej na przykładzie Malezji: rola czynników zewnętrznych w rozwoju gospodarki: teoria i praktyka zagranicznych inwestycji bezpośrednich: dynamizm gospodarczy Azji Południowo-Wschodniej, Warszawa 2011

  8. Duc Ha Nguyen, Polscy misjonarze na Dalekim Wschodzie w XVII – XVIII wieku, Warszawa 2006.

  9. Gaiduk Ilia, The Soviet Union and the Vietnam War, Chicago 1996.

  10. Haliżak Edward, Stosunki międzynarodowe w regionie Azji i Pacyfiku, Warszawa 1999.

  11. Hall Daniel G.E., A History of South-East Asia, London 1964.

  12. Kuehnlet-Leddihn Erik von, Ślepy tor. Ideologia i polityka lewicy 1789-1984, Wrocław 2007.

  13. Moyar Mark, Triumph Forsaken. The Vietnam War 1954-1965, New York 2006.

  14. Olszewski Wiesław, Historia Wietnamu, Wrocław 1991.

  15. Olszewski Wiesław, Polityka kolonialna Francji w Indochinach 1858-1908, Warszawa 1988.

  16. Ostaszewski Piotr, Wietnam. Najdłuższy konflikt powojennego świata, 1945-1975, Warszawa 2000.

  17. Pietrasiak Małgorzata, Środowiskowe wyznaczniki polityki zagranicznej Wietnamu w obliczu procesów integracji z gospodarką światową, Toruń 2010.

  18. Polit Jakub, Smutny kontynent. Z dziejów Azji Wschodniej w XX wieku, Kraków 2002.

  19. Polityka gospodarcza, red. Bolesław Winiarski, Warszawa 2006.

  20. Rajan Raghuram R., Linie uskoku: ukryte rysy, które wciąż zagrażają światowej gospodarce, Warszawa 2012.

  21. Rodziński Witold, Historia Chin, Wrocław 1978.

  22. Said Edward W., Kultura i imperializm, Kraków 2009.

  23. Sobolewski Leszek, Indochiny Francuskie w polityce Japonii 1940-1945, Warszawa 2011.

  24. The Park Chung Hee Era. The Transformation of South Korea, ed. Byung-Kook Kim, Ezra F. Vogel, London 2011.

  25. Topmiller Robert J., The Lotus Unleashed. The Buddhist Peace Movement in South Vietnam, 1964-1966, Kentucky 2002.

  26. Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w gospodarkach Azji Pacyfiku. Chiny, Korea Południowa, Tajwan, Wietnam, red. Kazimierz Starzyk, Warszawa 2001.

1 Więcej na temat przynależności terytorialnej terytoriów Azji Południowo-Wschodniej na przestrzeni wieków można znaleźć w: D.G. Hall, A History of South-East Asia, London 1964.

2 Na temat działalności francuskich misjonarzy (i nie tylko) na Półwyspie Indochińskim w czasach nowożytnych istnieje ciekawa monografia w języku polskim, zob. Duc Ha Nguyen, Polscy misjonarze na Dalekim Wschodzie w XVII – XVIII wieku, Warszawa 2006. W pracy tej oprócz działalności misjonarzy polskiego pochodzenia, pokazana jest też ogólna perspektywa ich działalności i porównanie jej z działalności misjonarzy innej narodowości, w tym Francuzów.

3 Perspektywa postkolonialna to pochodna postmodernistycznego podejścia do badań historycznych. Jej zwolennicy skłonni są idealizował własną, niepodległą przeszłość i tradycję, demonizował Europejczyków i ich działalność w Azji i Afryce. Zwolennikiem takiego nurtu był przede wszystkim Edward Wadi Said, Palestyńczyk z amerykańskim paszportem, który w ten sposób opisywał także francuski imperializm. Zob. Edward W. Said, Kultura i imperializm, Kraków 2009, s. 182-199.

4 Znamienne jest, że największy prezydent Republiki Wietnamu – Ngo Dinh Diem – ukończył szkołę prowadzoną przez zakonników i był gorliwym chrześcijaninem.

5 Więcej na temat francuskiego podboju Indochin w: Wiesław Olszewski, Polityka kolonialna Francji w Indo-chinach w latach 1858-1908, Warszawa 1988. O wojnie francusko-chińskiej można znaleźć dodatkowe informacje w opracowaniach monograficznych, zob. Witold Rodziński, Historia Chin, Wrocław 1974.

6 Więcej na temat organizacji i administracji francuskich posiadłości w Indochinach w: Wiesław Olszewski, Historia Wietnamu, Wrocław 1991.

7 Erik von Kuehnelt-Leddihn, konserwatywny myśliciel, dziennikarz i podróżnik opisywał, że w czasie wojny w Wietnamie, na południu znajomość języka francuskiego była powszechna, jedyną grupą ludzi, z którą nie dało się porozumieć w tym języku byli amerykańscy żołnierze i… zagraniczni korespondenci prasowi, zob. Erik von Kuehnelt-Leddihn, Ślepy tor. Ideologia i polityka lewicy w latach 1789-1984, Wrocław 2007, s. 519-520.

8 Na temat japońskiej okupacji Półwyspu Indochińskiego w: Leszek Sobolewski, Indochiny Francuskie w polityce Japonii w latach 1940-1945, Warszawa 2011.

9 Przywódca Państwa Vichy marszałek Philippe Petain został skazany na dożywotnie więzienie, a leader popierającego politykę Marszałka nacjonalistyczno-integralnej organizacji Action Francaise – Charles Maurras został uwięziony w areszcie domowym. Zdarzały się też przypadki kary śmierci dla szczególnie zaangażowanych we współpracę z III Rzeszą działaczy szeroko rozumianej prawicy. Kwestię zasadności oskarżeń wysuwanych pod ich adresem i roli w gen. de Gaulle’a w tych wydarzeniach można znaleźć w: zob. tez. Jacek Bartyzel, Umierać, ale powoli. O monarchicznej i katolickiej kontrrewolucji w krajach romańskich 1815-2000, Kraków 2002, s. 552.

10 Zob. Jakub Polit, Smutny kontynent. Z dziejów Azji Wschodniej w XX wieku, Kraków 2002, s. 97-128.

11 Więcej na temat kryzysu buddyjskiego i kwestii buddyjskiego ruchu pokojowego w: Robert J. Topmiller, The Lotus Unleashed. The Buddhist Peace Movement in South Vietnam, 1964-1966, Kentucky 2002.

12 Cytat za: Mark Moyar, Triumph Forsaken. The Vietnam War 1954-1965, New York 2006, s. 206.

13 Ofensywa Tet powszechnie jest uznawana za wielki tryumf Vietcongu, który zadał decydujący cios amerykańskiemu imperializmowi, zmuszając go do rychłego opuszczenia Indochin. Prawda na ten temat jest jednak o wiele bardziej złożona, ponieważ Ofensywa Tet była wielkim sukcesem, ale wojsk amerykańskich i południowowietnamskich, które rozgromiły praktycznie całe siły komunistów, przy niewielkich stratach własnych. Przyczyną „klęski” Amerykanów była telewizja, która ją ogłosiła i przesiąknięte nastrojami antywojennymi społeczeństwo amerykańskie, które tę „klęskę” zaakceptowało. Zob. Piotr Ostaszewski, Wietnam: najdłuższy konflikt powojennego świata1945-1975 , Warszawa 2000, s. 445-466.

14 O gospodarce tajwańskiej w latach 50. i 60. w: Anna Bąkiewicz, Strukturalne aspekty rozwoju. Doświadczenie azjatyckie, Warszawa 2010, s. 100-115. Na temat południowokoreańskiej gospodarki w: Chung Young-Iob, South Korea in the fast lane: economic development and capital formation, Oxford 2007, s. 80-125. Zob. też: The Park Chung Hee Era. The Transformation of South Korea, ed. Byung-Kook Kim, Ezra F. Vogel, London 2011.

15 Na temat inflacji w Wietnamie Południowym i polityce monetarnej Sajgonu w: Douglas C. Dacy, Foreign Aid, War and Economic Development. South Vietnam, 1955-1975, Melbourne 1986, s. 36-45, 85-89, 131-160, 249-168.

16 CPI – Consumer Price Index, indeks cen konsumenckich. Powszechnie stosowana miara, która ma pozwolić na oszacowanie realnej inflacji w gospodarce. Polega on na skomponowaniu koszyka dóbr konsumowanych przez typową rodzinę. Co jakiś czas porównuje się ceny takiego koszyka, a ich różnica w odniesieniu do cen z okresu początkowego i pomnożona przez 100, daje nam procentowy wynik inflacji w gospodarce. Utrzymywanie się wskaźnika CPI na niskim poziomie należy odczytać jako pozytywny symptom.

17 Był to czas, gdy w sferze kursów walutowych obowiązywał system kursów sztywnych wprowadzonych w 1944 roku w Bretton Woods. Więcej na ten temat w: Adam Budnikowski, Międzynarodowe stosunki gospodarcze, Warszawa 2006, s. 366-371.

18 Więcej informacji na temat istoty polityki eksportowej i konkretnych kształtów, jakie ona przybrała w Korei Południowej i Republice Chińskiej (na Tajwanie) można znaleźć w: Anna Bąkiewicz, Strukturalne …, s. 45-82, 100-115. Negatywne aspekty tego typu rozwoju gospodarki zwięźle przedstawia w swojej książce były główny ekonomista MFW, zob. Raghuram R. Rajan, Linie uskoku: ukryte rysy, które wciąż zagrażają światowej gospodarce, Warszawa 2012, s. 87-120.

19 Istotą teorii Heckschera-Ohlina jest powiązanie kierunków specjalizacji poszczególnych krajów z wielkością posiadanych przez nie zasobów czynników produkcji . Kraj będzie produkował takie dobra, do wyprodukowania których potrzeba czynnika produkcji, w który ów kraj obfituje, zob. Adam Budnikowski, Międzynarodowe…, s. 84. Mimo iż obecnie (w czasach globalizacji gospodarki) teoria ta jest poddawana w wątpliwość, to dobrze oddaje realia XX wiecznych realiów ekonomicznych.

20 Ciekawą rzeczą jest, że Amerykanie płacili Wietnamczykom, którzy zajmowali się obsługą armii w stawkach amerykańskich. Prowadziło to do kuriozalnych sytuacji, np. sprzedawczyni w kantynie zarabiała tyle co major południowowietnamskiej armii.

21 Podaje się, że głównym powodem tych zmian, była utrata konkurencyjności gospodarek tych krajów w branżach pracochłonnych. Coraz droższa siła robocza w Korei Płd. sprawiała, że inwestorom bardziej opłacało się lokować swoje pieniądze w budowę przemysłu tekstylnego w Tajlandii i Malezji. Zob. Sebastian Domżalski, Zagraniczne inwestycje bezpośrednie jako czynnik otwierania gospodarek Azji Południowo-Wschodniej na przykładzie Malezji: rola czynników zewnętrznych w rozwoju gospodarki: teoria i praktyka zagranicznych inwestycji bezpośrednich: dynamizm gospodarczy Azji Południowo-Wschodniej, Warszawa 2011, s. 47-83, 135-143.

22 Na temat współczesnego Wietnamu istnieje monografia, w której można znaleźć informacje na temat gospodarki tego państwa, która w efekcie reform Doi Moi uzyskuje coraz lepsze wyniki. Zob. Małgorzata Pietrasiak, Środowiskowe wyznaczniki polityki zagranicznej Wietnamu w obliczu procesów integracji z gospodarką światową, Toruń 2010.

Benedykt Żurek (ur. 1990) – historyk i ekonomista, student Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Zajmuje się dziejami europejskich imperiów kolonialnych w Azji i Afryce w XIX i XX wieku oraz historią gospodarczą.

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
B. Żurek: Wietnam Południowy – azjatycki tygrys, który nie zdążył zaryczeć Reviewed by on 17 maja 2013 .

I. Rys historyczny Wietnam to państwo leżące na Półwyspie Indochińskim. Obecna forma jego państwowości – Socjalistyczna Republika Wietnamu – powstała w 1976 roku, po dokonanym rok wcześniej najeździe wojsk komunistycznej Północy na swojego południowego rywala, będącego w strefie oddziaływania Zachodu. Historia Wietnamu sięga czasów starożytnych i w zasadzie od swojego początku była naznaczona próbą ułożenia sobie

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

O AUTORZE /

Avatar

komentarze 2

  • @witold – ?! przepraszam ale twój komentarz jest strasznie ”gejowski” w swym czepialstwie właściwie nie wiadomo o co, tym bardziej że sam tekst faktycznie bardzo treściwy i zaskakująco dojrzały biorąc pod uwagę wiek autora [ chyba że redakcji coś się pomyliło w danych ].

  • Benedykt Żurek (ur. 1990) – historyk i ekonomista…. Hahah, artykuł treściwy, chociaż forma wymaga szlifu na poziomie szkolnym (wstęp, rozwinięcie/opis/analiza, konkluzja). A historyk i ekonomista z pasji, wykształcenia…? :) Na trochę formalności i konkretności można sobie pozwolić…; powagi :)

Odpowiedz na „witoldAnuluj pisanie odpowiedzi