Analiza CSPA #12: Forum Pasa i Szlaku w kontekście międzynarodowym

 ›  ›  ›  › Analiza CSPA #12: Forum Pasa i Szlaku w kontekście międzynarodowym

Komentarz eksperta,Top news,[ ANALIZY ]

Analiza CSPA #12: Forum Pasa i Szlaku w kontekście międzynarodowym

W dniach 14–15 maja 2017 r. w Pekinie odbyło się Forum Pasa i Szlaku, czyli najważniejsze wydarzenie dyplomatyczne zorganizowane przez Chiny w tym roku. Skupiło ono 30 głów państw, w tym przewodniczącego Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL) Xi Jinpinga, oraz przedstawicieli ponad 100 krajów i instytucji z całego świata. Głównym celem Forum było podsumowanie osiągnieć najważniejszego narzędzia polityki zagranicznej rządów Xi Jinpinga, czyli tzw. Nowego Jedwabnego Szlaku (NJS), znanego również jako Jeden Pas, Jeden Szlak (ang. One Belt, One Road), a ostatnio według oficjalnej chińskiej terminologii nazywany jest on projektem Pasa i Szlaku. Analiza jest próbą zmierzenia się z tematem Forum Pasa i Szlaku w kontekście międzynarodowym.

PRZECZYTAJ CAŁOŚĆ W FORMIE PDF TUTAJ 

Wstęp

Liczne doniesienia medialne w Polsce skupiają się głównie na finansowym i inwestycyjnym wymiarze przedsięwzięcia Pasa i Szlaku oraz na znaczeniu wyjazdu polskiej delegacji na Forum. Obecność premier Beaty Szydło w Forum była słuszną decyzją i dobrze się stało, że polska premier brała udział w wydarzeniu, podczas którego kształtował się pewien alternatywny ład geopolityczny. Partycypację Polski w Forum trzeba jednak postrzegać w kontekście działalności Unii Europejskiej (UE), której niestety nie udało się dotychczas zbudować wspólnej wizji politycznej i gospodarczej wobec Chin.

W polskim przekazie medialnym bardzo rzadko porusza się wątek znaczenia Forum w szerszym kontekście międzynarodowym, w szczególności jeśli chodzi o kształtowanie się nowych mechanizmów współpracy gospodarczej i politycznej. Percepcja Forum oraz projektu Pasa i Szlaku przez szeroko pojęty Zachód oraz świadomość pogłębiającego się chińskiego zaangażowania w krajach tzw. „globalnego Południa” są jednak kluczowe dla zrozumienia wagi pekińskiego wydarzenia.

Forum Pasa i Szlaku jako narzędzie polityki zagranicznej Xi Jinpinga

Forum było szczegółowo wyreżyserowanym dyplomatycznym spektaklem i po części dużym sukcesem wizerunkowym Chin. Wydarzenie zostało wykreowane na wschodni odpowiednik Światowego Forum Ekonomicznego w Davos czy też szczytu grupy G20. Brak istotnej treści merytorycznej dotyczącej faktycznego rozwoju inicjatywy Pasa i Szlaku zastąpiły deklaracje polityczne o mocno symbolicznym przekazie. Forum pozwoliło niedostatecznie reprezentowanym na arenie międzynarodowej krajom na spotkanie się pod przewodnictwem Chin w duchu zjednoczenia przeciwko izolacjonistycznym Stanom Zjednoczonym. Pekin umiejętnie wykorzystał moment częściowego wycofania się Ameryki z międzynarodowych inicjatyw (np. TPP), aby konsekwentnie budować swój wizerunek jako globalnego obrońcy wolnego handlu, pokojowej współpracy i walki ze zmianami klimatu. Przekaz ten był na pewno atrakcyjny dla wielu rozwijających się państw, które liczą na chiński kapitał potrzebny im do rozwoju.

Narracja skonstruowana przez Chiny podczas Forum była również po części próbą budowania poczucia wspólnoty kulturowej łączącej kraje współpracujące w ramach inicjatywy Pasa i Szlaku. Podczas trwającego ponad 30 minut przemówienia otwierającego Forum Xi Jinping przemawiał nie posiłkując się kartką, a mówiąc z pamięci. Centralnym tematem jego mowy było budowanie wspólnoty wartości wśród krajów leżących wzdłuż Nowego Jedwabnego Szlaku. W tym celu Xi odwoływał się m.in. do dziedzictwa kulturowego, na każdym kroku podkreślając wspólnego korzenie i historię, mimo różnorodności kulturowej poszczególnych państw.

Perspektywa świata zachodniego

Ranga Forum została obniżona przez wiele zachodnich państw, które nie zdecydowały się na wysłanie najważniejszych polityków do Pekinu. Warto jednak podkreślić, że decyzje te po części mogły byś motywowane wewnętrzną sytuacją części krajów Zachodu. Tak np. premier Wielkiej Brytanii Theresa May nie wybrała się na Forum m.in. z tego względu, iż aktualnie jest zajęta kampanią wyborczą. Z grona państw G7 jedynie premier Włoch Paolo Gentiloni był obecny na Forum. Większość reprezentantów Europy Zachodniej, tak samo jak delegacja Stanów Zjednoczonych, nie podpisała wspólnego komunikatu wieńczącego Forum. Tuż po zakończeniu wydarzenia Komisja Europejska ogłosiła, że ma pewne wątpliwości co do transparentności procesów inwestycyjnych związanych z projektem Pasa i Szlaku, i poprze inicjatywę jedynie pod warunkiem, że będzie ona działać zgodnie z międzynarodowymi standardami. Podczas Forum z ramienia Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) przemawiał sekretarz generalny Antonio Guterres. Jego przemówienie było pełne pochwał i wizji potencjalnych możliwości współpracy, które otwiera projekt Pasa i Szlaku, ale jakościowo było dosyć powierzchowne i pozbawione konkluzji.

Do ostatniego momentu nie wiadomo było, czy Stany Zjednoczone wyślą delegację na Forum. Tuż przed jego rozpoczęciem okazało się, że Waszyngton wysłał do Pekinu swoich wysłanników pod przewodnictwem Matthew Pottingera, specjalnego asystenta Donalda Trumpa ds. Chin. Decyzja ta miała związek z ogłoszonym trzy dni przed Forum nowym chińsko-amerykańskim porozumieniem gospodarczym znoszącym m.in. chiński zakaz importu amerykańskiej wołowiny i zezwalającym na amerykański import chińskiego gotowanego drobiu. Podczas Forum Pottinger kładł nacisk na wagę transparentności chińskich inwestycji. Podkreślił, że Stany Zjednoczone są zainteresowane współpracą z Chinami, ale m.in. pod warunkiem większego skupienia się na sektorze prywatnym w ramach wdrażania projektu Pasa i Szlaku.

Kolejnym czynnikiem zwiększającym sceptycyzm Zachodu wobec projektu Pasa i Szlaku i jednocześnie wzmacniającym jego potencjalny obszar oddziaływania na ład międzynarodowy są kryzysy wewnętrzne targające wieloma rozwiniętymi państwami. Kształtowanie się świadomości społecznej opartej na strachu przed światem zewnętrznym ma związek z m.in. rosnącymi nierównościami wynikającymi ze struktury globalnych rynków. Niepewna sytuacja społeczno-gospodarcza wpłynęła na wyniki wyborów, m.in. w Stanach Zjednoczonych. Trump i jego hasło „America first” tworzą nową narrację opartą na budowaniu społecznych oczekiwań wobec silnego lidera propagującego izolacjonizm gospodarczy. Pekin zdaje sobie sprawę, że Stany Zjednoczone wycofując się z TPP zostawiły po sobie lukę, która może zostać częściowo wykorzystana przez chiński projekt Pasa i Szlaku. Inicjatywa ta z jednej strony promuje współpracę o charakterze win-win i wolny handel, ale z drugiej strony jest wdrażana przez silne państwo i jego instrumenty, tj. firmy państwowe, chińskich podwykonawców i inżynierów. Pekin w przeciągu ostatnich dekad udowodnił, że gospodarka i długoterminowa wizja polityczna w chińskim wydaniu dobrze się uzupełniają. Należy więc pamiętać, że Chiny będą starać się wykorzystać swoje doświadczenia związane z planowaniem strategicznym do osiągania własnych celów nie tylko w kraju, ale również na arenie międzynarodowej. Interpretacja chińskiego ekspansjonizmu  gospodarczego jako pokojowego czy też agresywnego to już zupełnie inny problem.

Z chińskiej perspektywy należy zauważyć, że zmienna retoryka i „twitterowa dyplomacja” Trumpa wzmacniają jedynie obraz słabnących Stanów Zjednoczonych. Ameryka stworzywszy obecny ład międzynarodowy jest niepewna własnej w nim roli i nie wie, jak poradzić sobie z pozostałymi graczami, którzy starają się wykorzystywać ten ład na swoją korzyść. Chiny są zdecydowanie najważniejszym z tych graczy, a spójność ich wizji i umiejętność przemyślanego i długofalowego osiągania celów sprawiają, iż wizerunkowo stoją one w kontraście z impulsywną i niepewną siebie Ameryką.

 Perspektywa „globalnego Południa”

Formalnie kraje Ameryki Łacińskiej nie są włączone w projekt Pasa i Szlaku, jednak ich obecność na Forum była silnie zaznaczona. Prezydenci Argentyny i Chile byli obecni podczas wydarzenia, a chińskie inwestycje w krajach Ameryki Południowej ciągle rosną. Być może zupełnie nie przypadkiem Amerykę Łacińską reprezentowały właśnie Argentyna i Chile – oba te kraje posiadają cenne złoża litu, który dla rozwijających się Chin jest istotnym minerałem. Rozbudowa fabryk produkujących baterie i eksportujących je do Azji, dzięki rozwijającej się infrastrukturze Pasa i Szlaku, jest kolejnym ważnym projektem na szerokiej mapie chińskich inwestycji. Na Forum przybyła również Sekretarz Komisji Gospodarczej Narodów Zjednoczonych ds. Ameryki Łacińskiej i Karaibów Alicia Bárcena. Podkreślała, że jest to wyjątkowa szansa dla jej regionu do zbliżenia się z państwami, które są włączone w inicjatywę Pasa i Szlaku. Zwróciła również uwagę na dwie kluczowe wartości: interconnectivity (połączenia) i wspólny dobrobyt. Tuż przed Forum Chile i Boliwia znalazły się wśród siedmiu nowych państw zaakceptowanych do partycypacji w Azjatyckim Banku Inwestycji Infrastrukturalnych (AIIB). Prezydent Chile Michelle Bachelet w rozmowie z szefem AIIB Jin Liqun poruszyła kwestię budowy transpacyficznego kabla światłowodowego.

Najważniejszymi reprezentantami kontynentu afrykańskiego podczas Forum była Kenia i Etiopia. Pierwszy kraj reprezentował prezydent Uhuru Kenyatta, natomiast przedstawicielem drugiego był premier Hailemariam Desalegn. Kenia w dużej mierze liczy na chiński kapitał na rozbudowę infrastruktury transportowej, m.in. w ramach inwestycji w budowę sieci kolejowej łączącej Mombasę z Nairobi (Standard Gauge Railway).  Podczas spotkania przewodniczącego Xi z premierem Etiopii, które miało miejsce dwa dni przed rozpoczęciem Forum, przywódca Chin zaproponował wyniesienie stosunków bilateralnych między tymi dwoma państwami do poziomu wszechstronnego strategicznego partnerstwa. Afryka jest od wielu lat miejscem rosnącego zaangażowania polityczno-gospodarczego Pekinu. Wpływy Pekinu na kontynencie afrykańskim są kontrowersyjne zarówno z punktu widzenia Zachodu, jak i lokalnych społeczeństw, które coraz częściej odczuwają efekty uboczne chińskich przedsięwzięć, jak np. niezrównoważone wykorzystywanie zasobów naturalnych czy inwestowanie w nierentowne projekty. Pomimo istniejących napięć Pekin w dalszym ciągu stara się pogłębiać współpracę, gdyż widzi afrykański potencjał potrzebny Chinom do realizacji własnych planów zrównoważonego rozwoju.

Ważnym nieobecnym na Forum były Indie. Premier Narendra Modi odrzucił zaproszenie do udziału w wydarzeniu argumentując, iż Indie wyrażają sprzeciw wobec chińskiego zaangażowania w Kaszmirze, który dla Nowego Delhi jest terytorium okupowanym przez Pakistan. Chińsko-pakistański korytarz ekonomiczny (China-Pakistan Economic Corridor), który jest częścią projektu Pasa i Szlaku, przebiega właśnie przez Kaszmir. Nawet jeśli indyjsko-chińskie relacje dyplomatyczne są chłodne, Chiny liczą na dostęp do rynku Indii. Wśród oficjalnie realizowanych projektów na stronie AIIB widnieje m.in. inwestycja w energetykę prowincji Andhra Pradesh o wartości 571 milionów dolarów, z czego 160 milionów będzie zapewnionych przez chińską instytucję. Na liście rozpatrywanych inwestycji 7 z 13 projektów infrastrukturalnych znajduje się w Indiach.

Warto zaznaczyć, ze wysoką pozycję na Forum miała Indonezja, która dla Chin jest ważnym krajem ze względu na projekt rozbudowy infrastruktury wzdłuż morskiego pasa, a także potencjalnie może być sprzymierzeńcem Chin przy kontaktach z krajami ASEAN. Podczas Forum obecni byli również prezydent Laosu, prezydent Kambodży i Aung San Suu Kyi z Birmy. Specjalny wysłannik z Filipin Jose de Venecia zaproponował również podczas swojego przemówienia trzeci pas, który miałby przebiegać z Chin Południowych przez Filipiny do Australii i Ameryki Łacińskiej.

Rosja, Turcja i Azja Centralna

Rosja była istotnym gościem podczas Forum. Po przewodniczącym Xi Jinpingu podczas ceremonii inauguracji wydarzenia swoją przemowę wygłosił prezydent Władimir Putin, który wykorzystał tę szansę do promowania Eurazjatyckiej Unii Gospodarczej, czyli organizacji, którą założyły w 2014 r. trzy państwa, tj. Rosja, Białoruś i Kazachstan (w tym samym roku do organizacji dołączyły Armenia i Kirgistan). Prezydent Rosji podkreślił, że wspierając współpracę między Eurazjatycką Unii Gospodarczą, projektem Pasa i Szlaku, ASEAN i Szanghajską Organizacją Współpracy można wypracować podstawy dla szerokiego partnerstwa w rejonie Eurazji. Putin zaprosił do budowy tego szerokiego partnerstwa także kraje UE, zachęcając do uczestnictwa w Międzynarodowym Forum Ekonomicznym w Sankt Petersburgu oraz we Wschodnim Ekonomicznym Forum we Władywostoku. Rosja potrzebuje Chin jako partnera, ale jednocześnie obawia się gwałtownego wzrostu chińskich wpływów gospodarczych w Azji Centralnej. Region ten, jako historycznie rosyjska strefa wpływów, jest kluczowym miejscem dla powodzenia inicjatywy Pasa i Szlaku.  Z drugiej jednak strony przyglądając się mapom Nowego Jedwabnego Szlaku przedstawianym przez poszczególne regiony nie trudno zauważyć, że na niektórych brakuje oznaczenia szlaku kolejowego biegnącego przez Rosję. Trasa transsyberyjska najwidoczniej nie zawsze jest wliczana jako potencjalna część rozbudowy Pasa i Szlaku, prawdopodobnie dlatego, że funkcjonuje od dziesięcioleci. Z drugiej strony chińskie mapy bardzo często uwzględniają Rosję pokazując szereg różnych linii i korytarzy łączących Europę z Chinami, wraz z odnogami szlaku. Porównajmy mapę przygotowaną przez think tank MERICS i mapę pochodzącą z Xinhua:

Azja Środkowa dla całego przedsięwzięcia budowy Pasa i Szlaku jest kluczowym regionem, gdzie zderzają się ze sobą interesy rosyjsko-chińskie. W interesie Chin leży podtrzymywanie dobrych relacji z Kazachstanem, co zresztą odzwierciedlała chronologia przemów podczas Forum Pasa i Szlaku.

Prezydent Turcji Recep Tayyip Erdogan odniósł się do centralnego położenia Turcji na szlaku, a także zapewnił, że jego kraj będzie partycypował w inicjatywie zaproponowanej przez Xi Jipinga. Wysokie miejsce Turcji w szeregu przemówień wskazuje na nadawaną temu krajowi przez Chiny ważną rangę wśród pozostałych państw obecnych na Forum. Nie wiadomo na ile pozycja ta będzie mogła w przyszłości stać się przyczyną do zmartwień sojuszników NATO.

Podsumowanie

Chiny w konstruowanej przez siebie narracji o procesie budowy Nowego Jedwabnego Szlaku podkreślają, że współpraca będzie się odbywać na promowanej przez Pekin zasadzie win-win, jednak przyglądając się mapie interesów poszczególnych państw można dojść do wniosku, że często są one rozbieżne lub nawet sprzeczne. Wypracowanie multilateralnego konsensusu jest dużym wyzwaniem. W 2019 roku odbędzie się kolejne Forum Pasa i Szlaku, gdzie konkretne ramy współpracy powinny zostać dokładniej sprecyzowane i określone. Zjednywanie sobie krajów rozwijających się to jedna sprawa, a inna to umiejętność zaangażowania w projekt Pasa i Szlaku najważniejszych graczy na arenie międzynarodowej. Brak zaangażowania rozwiniętych krajów jedynie pogłębi ich lęki odnośnie do prawdziwych zamiarów Pekinu. Współpraca jest niezbędna tam, gdzie interesy najważniejszych globalnych graczy się pokrywają. Identyfikacja tych obszarów powinna być priorytetem decydentów, natomiast kolejnym krokiem powinno stać się rozpoczęcie komunikacji. W przeciwnym razie czeka nas okres pogłębiającej się nieufności i polaryzacji.

A.Bachulska,  P.Pendrakowska

Udostępnij:
  • 38
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    38
    Udostępnienia
Analiza CSPA #12: Forum Pasa i Szlaku w kontekście międzynarodowym Reviewed by on 27 maja 2017 .

W dniach 14–15 maja 2017 r. w Pekinie odbyło się Forum Pasa i Szlaku, czyli najważniejsze wydarzenie dyplomatyczne zorganizowane przez Chiny w tym roku. Skupiło ono 30 głów państw, w tym przewodniczącego Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL) Xi Jinpinga, oraz przedstawicieli ponad 100 krajów i instytucji z całego świata. Głównym celem Forum było podsumowanie osiągnieć najważniejszego

Udostępnij:
  • 38
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    38
    Udostępnienia

O AUTORZE /

ODPOWIEDZ

Twój adres email nie zostanie opublikowany. ( wymagane )