Japonia

Administracja w Japonii – fuzja konfucjanizmu z zachodnią biurokracją

Nowożytna japońska administracja publiczna związana jest z procesem przejmowania instytucji prawa publicznego z XIX-wiecznego Cesarstwa Niemieckiego i systemu sądów administracyjnych z Cesarstwa Austro-Węgierskiego. Okres ten charakteryzował się wyraźną konsolidacją instytucjonalną systemu prawnego, religijnego, nowoczesnego podziału administracyjnego, wprowadzeniem policji państwowej oraz licznych służb porządkowych kierowanych przez  Ministerstwo Spraw Wewnętrznych –  Naimushō. Nie bez znaczenia jest fakt, iż jest to czas działań wojennych w rozmiarach przekraczających wcześniejsze doświadczenia historyczne. Administracja publiczna służyła bowiem zarządzaniu terytoriami japońskimi, ale także podbitymi terytoriami chińskimi w  Mandżurii, terenami tajwańskimi, koreańskimi i birmańskimi.

Celem okresu okupacyjnego, po przegranej w II wojnie światowej, było wprowadzenie mechanizmów instytucjonalnych ograniczających instytucje Japonii cesarskiej. Cechami charakterystycznymi było wprowadzeniu szeregu instytucji „demokratycznych”, jak: komisje i agencje rządowe, ustawy wprowadzające prawną drogę apelacyjną od decyzji administracyjnych, procedurę administracyjną, system audytu, notyfikacji, informacji publicznej oraz prawne regulacje tradycyjnych instytucji prowadzenia przez administrację czy japońskich zwyczajów tworzenia relacji „twarzą w twarz”.

Prowadzenie przez administrację – Gyosei shido jest typowym przejawem funkcjonowania administracji publicznej w kręgu cywilizacji neokonfucjańskiej. Polega ono na wytycznych, które nie mają mocy rozporządzeń ministerialnych, ale są formą prośby wobec podmiotów prawa prywatnego1. Przykładami takiego działania są: wymagania w sprawach budowlanych, ograniczenia w zużyciu energii w nocy przez prywatne telewizje czy realizowanie ministerialnych planów rozwojowych dla konkretnych branż gospodarki. W razie nie przestrzegania zaleceń urzędniczych nie grożą sankcje prawne, ale napiętnowanie publiczne i utrata publicznego wizerunku – mentsu. Gdy przedsiębiorstwo mimo napiętnowania publicznego nie podporządkuje się wymaganiom, naraża się na liczne inspekcje administracyjne, zatrzymanie subwencji, które rząd przeznacza w programach pomocowych czy utratę  licencji na swoją działalność.

Kolejną praktyką jest przedefiniowanie pojęć ujętych w ogólnych zapisach prawnych  – naschikuzushi2. Celem takiej praktyki jest interpretacja obowiązującego prawa na korzyść działania, które urzędnik chce podjąć.

Japonia przejmowała z czasem międzynarodowe instytucje standaryzacji pracy (ILO), także  dotyczące służby cywilnej. Pod tymi międzynarodowymi instytucjami prawnymi występują nadal tradycyjne wzorce organizacji opartej o system grupowej kontroli han, relacji paternalistycznej, zasadzie senioratu i tworzenia relacji twarzą w twarz3.

Japońskie ustawodawstwo w ostatnich dziesięcioleciach przyjmowało kolejne rozwiązania regulujące w coraz większym stopniu dowolność w podejmowaniu decyzji przez administrację publiczną. Gdy się jednak przyjrzymy poszczególnym aktom prawnym, tradycyjna rola przewodnictwa administracyjnego została zachowana.

Konstrukcja prawa administracyjnego opiera się na kilku aktach normatywnych, takich jak: ustawa sporów sądowo-administracyjnych [1962] Gyōsei jiken soshō-hō – ustawa stanowiąca  specjalny tryb postępowania sądowego w których rząd jest oskarżoną stroną; ustawa apelacji wobec decyzji rządowych Gyōsei fufuku shinsa-hō [1962] umożliwiająca wnoszenie apelacji do instytucji administracyjnej oraz ustawa dotycząca  procedury administracyjnej [1993] Gyōsei tetsuzuki-hō.  Są to główne ustawy regulujące działanie administracji publicznej w kontakcie z osobami fizycznymi i prawnymi. Poza wymienionymi ustawami istnieje ustawa rekompensat za wyrządzone przez władze szkody, ustawa dotycząca dostępu do informacji z niezależnych instytucji administracji publicznej [2001].

Ustawy odwołujące się do decyzji administracyjnych ex post z 1962 roku stanowiły do lat 90 podstawę relacji między urzędnikami a petentami. Instytucja apelacji wywodzi się z dawnych wzorców cesarstwa chińskiego zaadaptowanego w Japonii. W konstytucji Cesarskiej Meiji instytucja ta została ujęta prawnie lecz nie istniały ustawy wykazujące procedurę odwoławczą od decyzji administracyjnych poza odwołaniem się do sądu administracyjnego. W praktyce była to martwa instytucja, sprzeczna z panująca ideologią publiczną oraz ogólną mobilizacją państwa japońskiego szykującego się do wojny. Po wojnie, w roku 1962 (znowelizowano w 2004 roku) ustanowiono dwie ustawy wprowadzające  instytucję apelacji wobec decyzji administracyjnych ex post.

Pierwsza z nich, ustawa apelacji wobec decyzji rządowych Gyōsei fufuku shinsa-hō, przewiduje trzy kategorie odwołania wobec aktów administracyjnych. Obiekcje – Igi mōshitate, które można tłumaczyć dosłownie jako honorowe postawienie nietypowej sprawy do zastanowienia się administracji. Żądanie rewizji – shinsa seikyū, czyli wezwanie do śledztwa i osądzenia przez wyższą instancję decyzji administracyjnej urzędu niższego szczebla. Jeżeli nie istnieje wyższa instancja w urzędzie, możliwe jest zastosowanie jedynie pierwszej kategorii odwoławczej – obiekcji4. Ostatecznie można wnieść żądanie ponownej rewizji – sai-shinsa seikyū. Apelacja musi wpłynąć nie później niż sześćdziesiąt dni od utrzymania decyzji administracyjnej w formie pytań.  Odroczenie trwającego postępowania administracyjnego nie podlega zawieszeniu, o ile wyższa instancja administracyjna nie wyrazi takiej woli, zgodzi się na prośbę petenta albo gdy realizacja aktu mogłaby spowodować nieodwracalne szkody. Możliwe są cztery rodzaje odpowiedzi instytucji na  apelacje:  kyakka,  kikyaku,  jijō, nin’yō. Oddalenie apelacji z przyczyny formalnych – kyakka – kiedy apelacji nie wniesiono na czas lub złożono wniosek w złym formacie. Oddalenie – kikyaku, gdy apelacja spełniła wymagania formalne lecz wniosek jest bezpodstawny. Wydanie decyzji opierając się na poszlakach jijō, jeżeli wniosek jest słuszny, ale obalenie wniosku może wyrządzić znaczące szkody publiczne. Ostatnią możliwością jest akceptacja wniosku apelacji nin’yō. W przypadku przyjęcia apelacji, skutki administracyjne są w całości lub części umarzane a instytucja administracyjna jest zobligowana do podjęcia decyzji w związku z wniesioną apelacją5.

Ustawa stanowi ogólną zasadę apelacji wobec rozporządzeń i innych aktów administracyjnych jeżeli  specjalne przepisy nie wyłączają działanie instytucji spoza działania ustawy6. Spod działania ustawy wyłączone są: rozporządzenia lub głosowania zgodne z decyzją jednej lub dwóch izb parlamentu, rozporządzenia w wyniku wyroków sądowych, decyzje inspektorów, prokuratorów, oficerów policji sądowej, urzędników realizujących sprawy podatków centralnych i terenowych,  decyzje dotyczące placówek szkolnych i innych ośrodków edukacyjnych, instytucji więziennictwa, instytucji związanych z imigracją  i nadawaniem obywatelstwa7.

Ustawa dotycząca sporów sądowych wobec decyzji administracji publicznej Gyōsei jiken soshō-hō umożliwia odwołanie się do sądu w sprawie zaskarżenia decyzji administracyjnej. Gyōsei jiken soshō-hō jest faktycznie kodeksem postępowania sądowo-administracyjnego. Akt prawny przewiduje cztery rodzaje skarg sądowych wobec instytucji administracyjnych. Apelacyjny spór sądowy kōkoku soshō, podważający legalność aktu administracyjnego, bądź nielegalne powstrzymywanie się od działania instytucji. Skutkiem pozytywnie rozstrzygniętej apelacji jest unieważnienie decyzji administracyjnej, nałożenie zakazu sądowego stosowania podobnego działania w przyszłości. Spór sądowy ex parte – tōjisha soshō, gdy potrzebne jest rozstrzygnięcie prawa publicznego w kontekście sporu prywatnego, np: potwierdzenie japońskiej narodowości czy w sprawach roszczeń związanych z wywłaszczeniem. Zbiorowy spór sądowy minshū soshō, dotyczący poszkodowanej grupy obywateli, najczęściej dotyczący  wyborczych sporów sądowych oraz spraw wynikających ze sporu obywateli z prawem samorządu terytorialnego Chiho-Jichi-ho oraz spór sądowy między samymi instytucjami administracyjnymi kikan soshō8. Wszystkie te ustawy świadczą o podstawie filozoficznej, w której system prawa administracyjnego umożliwia drogę odwoławczą ex post, po podjęciu decyzji administracyjnej9.

System prawa administracyjnego w Japonii opiera się na wzorcach prawa publicznego z XIX-wiecznych Prus, nie mniej po drugiej wojnie światowej wraz z innymi napływającymi ideami oraz presją z USA zaczęły pojawiać się także tamtejsze rozwiązania prawne. Od 1964 roku do 1985 roku w dyskursie publicznym toczyła się kwestia wprowadzenia ogólnej procedury administracyjnej. Konkluzją tej debaty publicznej było wydanie w 1989 roku raportu dotyczącego prawa procedury administracyjnej. Rok później Rada do Spraw Reformy Administracyjnej – Gyoukakushin przy biurze premiera ogłosiła potrzebę stworzenia ogólnokrajowej procedury administracyjnej, której celem byłoby zwiększenie przejrzystości działań administracyjnych.

masafusa

W 1993 roku Prawo Procedury Administracyjnej zostało uchwalone przez parlament i rok później weszło do systemu prawnego Japonii. Podstawą  stworzenia takiej ustawy według twórców były zapisy trzech artykułów w ustawie zasadniczej. Podstawowym argumentem był zapis konstytucyjny, iż decyzje rządowe wiąże litera prawa. Warto jednak stwierdzić, iż w konstytucji nie ma precyzyjnego zapisu zawierającego proceduralne metody decyzyjne, ani żadnego zapisu o potrzebie istnienia takiej ustawy. Potrzebę utworzenia prawa proceduralnego wywiedziono z zapisów konstytucji chroniących obywateli przed  pozaprawnymi działaniami władzy zagrażającymi życiu i wolności.

W artykule 31 konstytucji, na który się powołano czytamy, że:

Żadna osoba nie zostanie pozbawiona życia ani wolności, nie zostanie zastosowana żadna kara wobec niej, jeżeli prawo tego nie stanowi.

Kolejny artykuł  13, na który powołano się, stanowi że:

Wszyscy ludzie będą szanowani jako indywidua. Ich prawo do życia, wolności oraz dążenia do szczęścia, do czasu gdy nie będą sprzeczne z interesem publicznym, będą  najwyższą troską w ustawodawstwie i innych rządowych sprawach.

Ustawa procedury administracyjnej Gyōsei tetsuzuki-hō z 1993 roku wprowadza regulacje dotyczące podejmowania aktów administracyjnych przez instytucje rządu oraz agencje państwowe. Wyłącza jednocześnie szereg instytucji spod swojej prawomocności, jak:  parlament, sądy, prokuraturę. Akt wprowadzania prawa nie podlega tym regulacjom, wyłączone są także instytucje związane z opodatkowaniem i systemem bezpieczeństwa, placówki więziennictwa, szkoły oraz kontrola emigracyjna. Pozostałe instytucje administracji publicznej centralnej i terenowej dotyczą rozporządzeń wprowadzających procedury i standardy rozstrzygania apelacji, wysłuchania petentów i wydawania decyzji wobec zaskarżonych aktów administracyjnych10.

Rozdział czwarty ustawy dotyczy praktyki prowadzenia przez administrację. Dotychczasowa praktyka wskazywania przez administrację właściwego zachowania uległa obostrzeniu. Według zapisów osoba fizyczna i prawna niepodporządkowująca się nie może zostać ukarana,  zabronione jest wywoływanie presji na petenta oraz jasne i pisemne przedstawianie zaleceń do działania.

Urząd według zapisów ustawy jest zobligowany do ogłoszenia publicznego warunków wnoszenia apelacji (artykuł 6), rewizji bez zwłoki wniesionych apelacji (artykuł 7), wydawania decyzji na piśmie (artykuł 8), udostępniania informacji (artykuł 9) czy wysłuchiwania innych osób w sprawie  (artykuł10). Praktyka kierowania przez administrację – gyōsei shidō nie została odrzucona; uległa jedynie regulacji ustawowej, wcześniej nie istniejąca w systemie prawnym.

Ustawa oprócz regulacji gyōsei shidō, wskazuje na konieczność notyfikacji aktów  administracyjnych zainteresowanym stronom, przed podjęciem decyzji administracyjnej.

W notyfikacji instytucja zobowiązana jest do wskazania podstawy prawnej, przewidywanego efektu decyzji  oraz daty końcowej do których petent ma czas się odwołać.

Po załamaniu się systemu finansowego w latach ’90 oraz serii skandali natury korupcyjnej dotychczasowe metody podejmowania decyzji zostały podważone w japońskim dyskursie publicznym, tym samym zakwestionowano tradycyjną kulturę polityczną11. Podważono moralne przewodnictwo administracyjne, uważając iż zdeformowało ono swój pierwotny charakter ideału elity biurokratycznej, kierującej społeczeństwem w kierunku cnót konfucjańskich. Praktyki korupcyjne, których celem była dbałość o interes własny uznano za niemoralne i niezgodne z  japońskim charakterem narodowym12. Daleko idąca swoboda podejmowania decyzji przez urzędników stała się kwestią szeroko dyskutowaną w opinii publicznej.

Ważną  reformą, którą wprowadzono w celu zmiany systemowej była polityka tzw. nowego zarządzania publicznego. Zgodnie z tą polityką zmniejszono narodową administrację publiczną z dwudziestutrzech autonomicznych ośrodków decyzyjnych do jednego biura koordynującego polityki poszczególnych ministerstw – Agencję Zarządzającą Administracją, a  liczbę  ministerstw zmniejszono do dwunastu. Była to zatem reorganizacja polegająca na konsolidacji ośrodka decyzyjnego. W 1999 roku po kolejnej fali skandali związanych z administracją  publiczną, koalicja rządzących partii LDP, SDP, SAKIGAKE zaproponowała wprowadzenie prawa etycznego dla narodowej służby cywilnej.

Prawo etyczne stworzyło ramy zarządzania dla administracji publicznej w postaci nowej instytucji – Rady Etycznej, której celem było nadzór nad funkcjonariuszami publicznymi. Prawo to wprowadziło procedury dotyczące otrzymywania tradycyjnych prezentów dla seniorów administracyjnych. Określono ogólne reguły zarządzania etycznego w korporacjach publicznych i władzach lokalnych.

Prerogatywami Rady Etycznej stało się rekomendowanie zmian dla rządu w kodeksie etycznym, przygotowanie standardowych kar dla pracowników łamiących zasady etyki, planowanie, koordynacja szkoleń dla pracowników, szefów ministerstw i agencji, prowadzenie badań etycznych, rewizja raportów dotyczących otrzymanych prezentów oraz nadzorowanie ministerstw w realizacji wprowadzenia dyscypliny.

Kodeks  etycznego postępowania wymaga od  urzędników administracji publicznej:

„Pracownicy nie będą podejmować niesprawiedliwych decyzji i  traktować w sposób dyskryminujący społeczeństwa, (…) oraz będą realizować swe obowiązki sprawiedliwie, rozpoznając, że są służbą całego narodu a nie poszczególnej grupy.”

Pracownicy  zawsze będą rozróżniać interes prywatny od interesu publicznego i nie będą używać swojej pozycji dla prywatnego zysku, ani organizacji do której należą.”

„ Pracownicy nie powezmą żadnego działania, które może wzbudzić publiczne podejrzenia albo nieufność wobec administracji publicznej w czasie wykonywania ich czynności, tak jak otrzymywanie prezentu pod wpływem realizowania ich obowiązków.”

„ Pracownicy będą, realizując swoje obowiązki, skupiać się na powiększaniu dobra publicznego i wytężać  w tym kierunku swe działania.”

„ Pracownicy zawsze będą zachowywać się ze świadomością, że ich działania mogą wpłynąć na zaufanie w administrację publiczną, także po godzinach ich służby.”13

Według kodeksu zabrania się:

„przyjmowania upominków w formie pieniężnej, dóbr i nieruchomości, także podarków pożegnalnych, świątecznych, sum pieniężnych na rzecz ducha departamentu czy kwiatu na pogrzeb od zainteresowanej strony”

„otrzymywania pożyczki od zainteresowanej strony (oprócz pożyczki od instytucji finansowej po normalnych stawkach)”

„wynajmu rzeczy ruchomych lub  nieruchomości od lub przez wydatek zainteresowanej strony”

„otrzymywania usługi bez pobierania prowizji od lub przez wydatek zainteresowanej strony”

„otrzymywanie towarów, które nie są nabyte publicznie od zainteresowanej strony z lub bez zapłacenia za nie ceny”14.

Zabroniona jest także pomoc od zainteresowanej strony, podejmowania posiłkiem zainteresowaną stronę, uczestnictwo w grach sportowych z zainteresowaną  stroną ani podróżowaniem z zainteresowaną  stroną (z wyjątkiem oficjalnych podróży).

Kodeks zezwala na:

  • akceptowanie podarunków od zainteresowanej strony, które są rozpowszechnione szeroko jako reklamówka  czy pamiątka.
  • otrzymywanie pamiątek na imprezie wśród dużej liczby zgromadzonych ludzi.
  • używanie dóbr w biurze zainteresowanej strony przy oficjalnej wizycie.
  • przyjazd pojazdem zainteresowanej strony w czasie oficjalnej wizyty do biura zainteresowanej strony.
  • akceptowanie zaoferowanego odpoczynku na oficjalnym spotkaniu od zainteresowanej strony.
  • na imprezie z duża liczbą zgromadzonych ludzi akceptowanie odpoczynku od zainteresowanej strony oraz spożywanie posiłku z zainteresowaną  stroną.
  • na oficjalnym spotkaniu akceptowanie zaoferowanego skromnego posiłku i napoju od zainteresowanej strony i konsumpcję z zainteresowaną stroną.
  • spożywanie posiłku z zainteresowaną stroną jeżeli pracownik płaci sam za swój posiłek. Pracownik musi otrzymać zgodę funkcjonariusza nadzorującego jeżeli spożywa posiłek w nocy ( z wyjątkiem skromnych posiłków na oficjalnych spotkaniach czy negocjacjach).

Rada etyczna co pięć lat dokonuje rewizji kodeksu etycznego proponując zmiany jakie można w nim wprowadzić. Ostatnia aktualizacja po raz pierwszy miała miejsce w 2005 roku i dotyczyła rekompensat, które organy administracyjne ponoszą w związku ze swoimi publikacjami, dyscyplinarnych sankcji wobec fałszujących raporty. Złagodzono warunki akceptacji pomocy, którą  urzędnik może otrzymać od instytucji bądź zainteresowanej strony. Obowiązuje bowiem zasada, iż musi on prosić jedynie swojego bezpośredniego zwierzchnika oraz przepis mówiący, iż urzędnik powinien prosić o zgodę na przyjęcie pomocy wynoszącej więcej niż 10000 jenów od zainteresowanej strony15.

Kodeks etyczny jest pierwszą zmianą dotykającą w takim stopniu tradycyjne metody działania administracji japońskiej opartej na tworzeniu ścisłych nieformalnych relacji między biznesem i sferą polityki. Był on wprowadzany na fali krytyki praktyk korupcyjnych, które wynikały z kultury politycznej Japonii. Kodeks różni się od tradycyjnych kodeksów japońskich tym, że nie jest kodeksem wartości lecz kodeksem regulującym samo zachowanie urzędnika.

Jest to zerwanie z koncepcją administracji jako przewodnika narodowego, gdyż ograniczenia prawne wiążą mu dowolność w podejmowaniu decyzji. Uderza on przede wszystkim w zwyczaj obdarowywania prezentami  jako wyrazu wdzięczności i tworzenia więzów twarzą w twarz w relacjach międzyludzkich. W systemie japońskiej administracji realną  władzę stanowią decydenci seniorzy i to w nich tradycyjną  pozycję kodeks wyraźnie naruszył, podważając wiarygodność seniorów uderzył w samo sedno kultury japońskiej opierającej się od wieków na zasadzie senioratu.

Tradycyjną  istotę japońskiej administracji publicznej można rozumieć  dedukcyjnie, jako podsystem Nieba – Logos cywilizacji neokonfucjańskiej i indukcyjnie jako skomplikowaną sieć powiązań międzyklanowych tworzących organiczną hierarchię odnawiającą się w rytuałach shintō16.

Z rozumienia administracji jako podsystemu Nieba wynika, iż wszystkie podmioty procesu administracyjnego realizują wyznaczone swoje miejsce w harmonii kosmosu; petent przychodzi do administracji po pouczenie, urzędnik niższego szczebla służy urzędnikom wyższym kan, a wyżsi urzędnicy realizując cnotę samodoskonalenia i pouczają niżej od siebie stojących w hierarchii poddanych. Na samym szczycie tej ludzkiej piramidy zasiada rodzina cesarska z cesarzem – ucieleśnieniem logosu, któremu sam ma służyć. Administracja państwowa i społeczeństwo w takim wyobrażeniu jest nierozerwalną całością. Wobec tak koherentnej wizji koncepcja społeczeństwa jako oderwanego bytu od państwa, a tym bardziej koncepcja wyemancypowanej jednostki spoza tego porządku kosmicznego nie występuje w tradycji Azji konfucjańskiej. Dobro grupy jest ponad interesem indywidualnym, a przedkładanie interesu indywidualnego nad grupowy stanowi formę dewiacji moralnej i oznakę wynaturzenia17.

Administracja publiczna rozumiana jako wyraz skomplikowanej sieci zależności międzyklanowych utrwaliły instytucje feudalne w długim okresie rozdrobnienia administracyjnego, którego Japonia doświadczyła. Współczesnym przejawem tej zastałej struktury cywilizacyjnej jest tzw. żelazny trójkąt władzy, ścisłe powiązania między grupami klanowymi wewnątrz wielkich partii politycznych, współpracujący z nimi kadrami administracji publicznej i wyższej kadry wielkiego biznesu. Podział na scenie politycznej w Japonii nie opiera się na ideologicznym sporze, lecz na interesach konkretnych grup lokalnych, których reprezentuje przedstawiciele w strukturze partyjnej. Kulturze opartej na partykularyzmach sprzyja wzorzec tworzenia relacji oyabun-kobun (rodzic-dziecko, ze wzajemnymi zobowiązaniami opieki i posłuszeństwa), polegający na rytualnym i werbalnym wyrażeniu szacunku do człowieka stojącego wyżej w hierarchii od niego samego, nawiązując do relacji rodzic (oya) – dziecko (ko)18. Podobną instytucją mająca swe wzorce w średniowiecznej strukturze siogunatu jest instytucja sampai-kohai wynikająca z różnicy wieku i pozycji mistrza i ucznia19.

Koalicje interesu tworzy się przez rozszerzenie własnej grupy i podzielenie się wewnątrz niej „uczciwym zyskiem” ze wspólnej działalności.  Dochodzenie do konsensusu grupowego jest sprawą grupy, wewnątrz której ma dojść do afirmacji wspólnego interesu i  podziału zysku w zależności od zasług20. Japończycy partykularyzm grupowy wynikający z pierwotnych japońskich wspólnot klanowych uji, godzą z konfucjańskimi wyobrażeniami porządku cywilizacyjnego. Japońska cywilizacja opiera się przede wszystkim na samokontroli grupowej. Tradycyjne instytucje samokontroli dopełniane są przez cywilną i policyjną kontrolę administracyjną. Administracja nakierowuje działania przedsiębiorców według wyznaczonej strategii rozwoju kraju; policja, dzięki zagęszczeniu posterunków policyjnych realizuje rozbudowany system kontroli prewencyjnej. Policja przeprowadza metodycznie kontrole w domostwach czy prywatnych przedsiębiorstwach. Pozyskiwane informacje dotyczą takich spraw  jak: listy kontaktowe, liczba domowników, pracowników, obecne miejsce ich pobytu, formy działalności gospodarczej etc.  Podobną funkcję kontrolną spełniają nauczyciele dzwoniący do domostw w celu napiętnowania złych zachowań ucznia w szkole. Te trzy modele kontroli społecznej: samokontrola grupowa han, administracyjna kontrola przedsiębiorczości i kontrola policyjna stanowią zintegrowany system nowoczesnej kontroli społecznej utrzymującej porządek w imię ideałów harmonii cywilizacyjnej.

Tradycyjną instytucją łącząca strukturę administracji publicznej ze społeczeństwem jest ten sam model socjalizacji grupowej – shudan seikatsu21. Celem tego modelu socjalizacji jest nauczenie życia w grupie na równi z przekazywania wiedzy. Występuje w każdym rodzaju organizacji: na wszystkich poziomach szkolnictwa, w klubach studenckich i sportowych a także w szkoleniach firmowych czy treningach duchowych; od przedszkola po korporację prywatną kończąc na administracji publicznej. Uczy się tam właściwego zachowania rytualnego, oddawania szacunku przez pokłony w zależności od statusu grupowego jaki się posiada, czy jest się „wyżej  od…” czy „niżej od…” człowieka z jakim ma się styczność.

Yoshio Sugitomo opisał system kontroli han, w którym idea harmonijnego społeczeństwa jest w Japonii realizowana.  Celem systemu han jest ograniczenie członków swojej grupy przed nadmierną ekspresją indywidualności, dewiacyjnymi zachowaniami czy niespełnianiem norm cywilizacyjnych22. Systemu han, naucza się od pierwszych lat nauki; dzieci tworzą grupy od pięciu do dziesięciu osób, w których uczone są samokontroli grupowej. System han jest wzorcem wprowadzającym konkurencję między grupą, z którą utożsamia się dziecko a grupą obcą, z którą rywalizuje w osiąganiu wyników w nauce jak i w realizacji aprobowanych norm cywilizacyjnych23. W przedsiębiorstwach czy szkołach, dla zachowania integralności grupowej śpiewa się pieśni zachwalające i przypominające o powstaniu danej społeczności, wygłasza się publiczne listy samokrytyki – shimatsusho, gdy złamie się regulamin czy obowiązujące normy społeczne24. Widocznym przejawem systemu grupowej samokontroli han są także miejscowe stowarzyszenia chonaikai25 zajmujące się przeróżną działalnością: od animacji miejscowych (dzielnicowych) wydarzeń kulturalnych po kontrolę higieny, opiekę społeczną, marginalizację klęsk żywiołowych czy zapobieganie przestępczości we współpracy z lokalnymi agencjami administracji i policją. W czasach siogunatu tożsamą funkcję pełnił system go-nin gumi – pięciu rodzin kontrolujących się nawzajem dla zachowania porządku normatywnego, wyszukując wśród swojej grupy zachowań odbiegających od pożądanej normy26. Tradycyjny aspekt istoty japońskiej administracji publicznej dopełnia aspekt nowoczesnego prawa publicznego przyjętego przez ten kraj w XIX wieku oraz przeprowadzone po II wojnie światowej reformy instytucjonalne tego prawa i systemu politycznego.

Japonia stanowi wyjątkowy przypadek fuzji cywilizacyjnej powstałej w wyniku historycznych starć między cywilizacją Azji konfucjańskiej a zachodnim wybrzeżem cywilizacji amerykańskiej. Japońska administracja publiczna jest wyraźnym dowodem na potwierdzenie tej tezy, gdyż  zawiera instytucje z obu porządków cywilizacyjnych. Instytucje, które mimo fundamentalnych różnic aksjologicznych spełniają swoją  funkcję. Japońska administracja jest bowiem uważana przez jednych jako modelowy wzór rozwoju ekonomicznego i społecznego; przez innych uważana jest za przyczynę wieloletniej stagnacji tego kraju. Poza swym wyjątkowym fenomenem fascynującym wielu znamienitych uczonych, jest wyśmienitym przykładem realizacji idei globalizacji, fuzji kultur czy zderzeń cywilizacyjnych. Jest przykładem adaptacji systemu cywilizacyjnego, w tym układu sterującego jakim jest administracja, do zmieniającego się środowiska27.

  1. Sugimoto Yoshio, An introduction to Japanese society, Cambridge University Press, Cambridge 2003, s.213
  2. Ibid., s.279
  3. Umowy między Japonią a Międzynarodową Organizacją Pracy (ILO), http://www.ilo.org/ilolex/cgi-lex/ratifce.pl?Japan, 08.10.2009
  4. Rozdział I, artykuł V Gyōsei fufuku shinsa-hō; http://law.e-gov.go.jp/htmldata/S37/S37HO160.html, 04.09.2009
  5. Ustawa apelacji wobec decyzji rządowych;  http://en.wikipedia.org/wiki/Administrative_Appeal_Act; 05.09.2009
  6. Rozdział I, Artykuł I, punkt II Gyōsei fufuku shinsa-hō; http://law.e-gov.go.jp/htmldata/S37/S37HO160.html; 05.09.2009
  7. Rozdział I, Artykuł IV, punkt II Gyōsei fufuku shinsa-hō; http://law.e-gov.go.jp/htmldata/S37/S37HO160.html; 05.09.2009
  8. Ustawa sporów sądowo-administracyjnych Gyōsei jiken soshō-hō ,   http://en.wikipedia.org/wiki/Administrative_Litigation_Act , 05.09.2009
  9. Röhl Wilhelm,  History of law in Japan…, cyt. wyd., s. 648
  10. Gyōsei tetsuzuki-hō , http://en.wikipedia.org/wiki/Administrative_Procedure_Act_(Japan), 11.09.2009
  11. Pod red. Krzysztofa Gawlikowskiego, Azja Wschodnia na przełomie XX i XXI wieku. Przemiany polityczne i  społeczne,Wydawnictwo Trio, Warszawa 2004, s.241-249
  12. Hayes D. Louis, Introduction to Japanese Politics, M. E. Sharpe, Nowy York 2005,  s.105-120
  13. Kudo Hiroko i Maesschaleck Jeroen, Japan’s national public service ethnic law: background, contents,   and impact, http://soc.kuleuven.be/io/ethics/paper/Paper%20WS2_pdf/Kudo%20&%20Maesschalck.pdf, s. 13
  14. Ibid., s.14
  15. Ibid., s.16
  16. Chau Dao Minh, Administrative conceptsin Confucianism and their Iinfluance on developmant in Confucian countries w: Asian Journal Of Public Administration Vol. 18, NO. 1, Lipiec 1996,  s.50
  17. Neary Ian, Political culture and human rights in Japan, Korea, Taiwan, Nissan Institute of Japanese Studies, Oxford 1998,  s.28
  18. Nakane Chie, Japanese Society, University of California Press, Berekeley 1970, s.42-64
  19. Ibid., s. 59
  20. Almond A. Gabriel , Powell G. Bingham JR, Comparative politics today, Harper Collins College Publishers, Nowy York 1996, s.343
  21. Więcej w: LeTendre,  Rohlen, Teaching and Learning in Japan,Cambridge University Press,  Cambridge 1998
  22. Sugimoto Yoshio, An introduction to Japanese society, Cambridge University Press,Cambridge 2003,  s. 272
  23. Ibid., s. 272
  24. Ibid., s. 279
  25. Ibid., s. 275
  26. Ibid., s. 275
  27. Luhmann Niklas, Systemy społeczne. Zarys ogólnej teorii, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków 2007, s.57
Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
Administracja w Japonii – fuzja konfucjanizmu z zachodnią biurokracją Reviewed by on 26 lutego 2010 .

Nowożytna japońska administracja publiczna związana jest z procesem przejmowania instytucji prawa publicznego z XIX-wiecznego Cesarstwa Niemieckiego i systemu sądów administracyjnych z Cesarstwa Austro-Węgierskiego. Okres ten charakteryzował się wyraźną konsolidacją instytucjonalną systemu prawnego, religijnego, nowoczesnego podziału administracyjnego, wprowadzeniem policji państwowej oraz licznych służb porządkowych kierowanych przez  Ministerstwo Spraw Wewnętrznych –  Naimushō. Nie bez znaczenia jest fakt,

Udostępnij:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

O AUTORZE /

Avatar

Pozostaw odpowiedź