A. Zwoliński: System Kredytu Społecznego (SCS) a biznes w Chinach

 ›  ›  ›  › A. Zwoliński: System Kredytu Społecznego (SCS) a biznes w Chinach

Artykuły,Publicystyka,Top news

A. Zwoliński: System Kredytu Społecznego (SCS) a biznes w Chinach

Wprowadzenie

System Kredytu Społecznego (社会信用体系, The Social Credit System[1]), nazywany w skrócie SCS, zawładnął wyobraźnią dziennikarzy. Medialne wizje z obu stron tęczy, od utopii po dystopię, angażujące najczęściej niefortunne skojarzenia literackie, pojawiły się niemalże w chwili ogłoszenia projektu, kiedy to pozostawał mglistą wizją i obecne są po dziś dzień, gdy opublikowane oficjalne dokumenty, analizy pozarządowe i pierwsze projekty pilotażowe rzucają światło na system. Żadna z tych wizji nie jest i nie może być prawdziwa wobec skali, złożoności i nowatorskości projektu, dziurawiących czarno-białą narrację przekazu medialnego. Niniejszy tekst nie dotyczy jednak ani sytuacji obywateli Chin pod parasolem SCS, ani percepcji mediów. Należy go potraktować jako wstęp do analizy wpływu Systemu Kredytu Społecznego na prowadzenie działalności gospodarczej w Chinach.

SCS, obok m.in. przyjętej polityki ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju, Azjatyckiego Banku Inwestycji Infrastrukturalnych, Nowego Jedwabnego Szlaku, nowej koncepcji rozwoju gospodarczego, strategii inwestycyjnej w państwach afrykańskich i polityki wobec Morza Południowochińskiego, stanowi element większej całości, którą można nazwać nowym chińskim uniwersum – zespołem działań wewnętrznych i zewnętrznych CHRL na wszelkich płaszczyznach, które mają na celu ustanowić centralną rolę Chin na arenie międzynarodowej, w tym zwiększyć zasięg chińskich koncepcji i popularyzację kultury chińskiej.

System Kredytu Społecznego

SCS to projekt dotyczący masowego poboru, przetwarzania i publikacji ekonomicznych i pozaekonomicznych danych na temat osób fizycznych, organizacji non-profit, podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, który ma na celu indywidualną ocenę jednostek, a w oparciu o tę ocenę przydzielanie im kar bądź nagród. Projekt będzie najprawdopodobniej połączeniem systemów regionalnych i centralnego, przy czym zamierza bazować na prostych metodach identyfikacji np.: numerze organizacji[2]. SCS ma być gotowy do 2020 roku, dotychczasowe prace obejmują m.in.: kilka regionalnych projektów pilotażowych, czy wdrożenia podjęte przez służby celne[3].

Słowo klucz, które będzie determinowało ocenę jednostek, które będzie rozdzielało kary od nagród, podpowiada podstawowy dokument ,,Ogłoszenie Rady Państwa dotyczące wydania konspektu dla ustanowienia Systemu Kredytu Społecznego (2014-2020)” (院关于印社会信用体系建设规要(2014—2020年)的通知, State Council Notice concerning Issuance of the Planning Outline for the Establishment of a Social Credit System (2014-2020)) w rozdziale V, punkcie 1. Jest nim zaufanie. Działania, które zmierzają do naruszenia zaufania będą karane, działania, które będą przybliżały podmiot gospodarczy do statusu ,,godny zaufania”, będą nagradzane.

Jeśli chodzi o sferę biznesu, pierwsza grupa działań naruszających zaufanie to te naruszające powszechnie obowiązujące normy prawa np.: niedotrzymywanie standardów jakości leków i żywności, czy unikanie płacenia podatków. W drugiej grupie znajdą się działania dotyczą niewykonania lub niewłaściwego wykonania umów jak chociażby zwłoka w zapłacie długu czy wadliwe wykonanie dzieła. Z kolei akt ustanawiający pilotażowy projekt SCS w Szanghaju w artykule 9 wskazuje trzecią grupę. W jej ramach mieszczą się te wszystkie działania, które niekoniecznie muszą naruszać porządek prawny, lecz z pewnością naruszają porządek społeczny np.: szkodzenie wspólnym interesom społecznym. Akt ustanawiający regulacje SCS w Szanghaju wprowadza także podział na działania naruszające zaufanie i poważnie je naruszające. Do tych drugich zalicza m.in. poważne naruszenie zasady uczciwej konkurencji rynkowej. Można przewidywać, opierając się o założenia opublikowanej dokumentacji, iż czwartą grupę mogą stanowić dane mające bezpośredni związek z aktywnością biznesową poza kontekstem prawnym np.: wyniki finansowe, sposób przeprowadzania inwestycji czy operowania na rynku.

Właśnie pod tym kątem analizowane będą pobierane dane, które dotyczyć mają raportów rocznych, zgodności działań z prawem własności intelektualnej, przestrzegania standardów ochrony środowiska, gospodarowania surowcami naturalnymi, przestrzegania zawartych umów, działalności e-commerce, przy czym przewiduje się, iż w przyszłości możliwe będzie pobieranie danych z monitorowania aktywności w czasie rzeczywistym np.: śledzenia pojazdów[4].

Tak powstały benchmark służyć będzie rozdzielaniu nagród i kar. Wspomniany akt ustanawiający regulacje SCS w Szanghaju w artykule 30 i 31 przewiduje możliwość nakładania kar przez administrację na podmioty naruszające zaufanie. W przypadku zwykłego naruszenia może być to ograniczenie finansowania ze środków publicznych czy anulowanie stosowania procedur uproszczonych. Poważne naruszenie może grozić umieszczeniem na liście podmiotów poważnie naruszających zaufanie, czy szereg ograniczeń: wejścia na właściwe rynki, przeprowadzania właściwych operacji finansowych, korzystania z udogodnień przewidzianych w przyjętej polityce. Z kolei analiza MERICS[5] wskazuje na możliwe nagrody, które w SCS mogą wiązać się dla biznesu: preferencyjne opodatkowanie, dobre warunki kredytowe, subtelne wsparcie ze strony rządowych mechanizmów motywacyjnych. Wśród nich można dodatkowo przewidywać, iż znajdą się także ułatwienie dostępu do systemu zamówień publicznych czy ograniczenie przeprowadzanych kontroli.

SCS miałby być też swojego rodzaju wizytówką podmiotu gospodarczego w jego relacjach biznesowych z pozostałymi przedsiębiorcami. Takie źródło informacji mogłoby wpłynąć na kształt ofert, przeprowadzane negocjacje, czy treść umów.

Znaki zapytania zamiast plusów i minusów

Skutki SCS w sferze ekonomicznej i prawnej należy w tym momencie traktować raczej jako znaki zapytania niż wiele ułatwiający podział na plusy i minusy. Nie tylko zbyt mało wiadomo o systemie samym w sobie, lecz również niemalże nie ma żadnej wiedzy co do jego funkcjonowania w praktyce. Wyjątkowo jako plus wskazać można z dużym prawdopodobieństwem, iż system w większym lub mniejszym stopniu doprowadzi do samokontroli podmiotów gospodarczych w zakresie ich działalności w zgodzie z prawem. Enigmatyczne ,,w większym lub mniejszym stopniu” rozstrzygnie jednak, czy Chiny zaoszczędzą na SCS, czy też samokontrola nie okaże się na tyle skuteczna, by zmniejszone koszty administracyjne związane z kontrolą i ochroną prawną przedsiębiorstw rekompensowały wydatki ponoszone w związku z systemem.

Wśród znaków zapytania narosłych wokół projektu wymienić można przykładowo kilka poniższych problemów.

Po pierwsze, jedną z najistotniejszych aspektów dla biznesu, zwłaszcza zagranicznych podmiotów gospodarczych, jest przejrzystość i przewidywalność otoczenia prawnego. Dotychczasowa dokumentacja wskazuje na fundamenty dla omawianego systemu (przykładowo ,,uczciwość handlowa”) czy wymienione kryteria oceny. Jeśli system oceny podmiotu gospodarczego będzie przejrzysty, może on pozytywnie wpłynąć na prowadzenie działalności, np. ułatwić długofalowe inwestycje. Z kolei zmienność kryteriów oceny albo brak ich przejrzystości znacznie zwiększą koszty prowadzenia działalności gospodarczej w Chinach.

Po drugie, SCS może mieć wpływ na rynek kapitałowy w Chinach. W obecnej chwili nie tylko nie wiadomo jakie finalnie dane będę pobierane (chociażby w kontekście osób wchodzących w skład organów spółek) lecz także jak ostatecznie będą kształtowały się kryteria oceny zaufania. Jeśli system zmierzać będzie w stronę jawnego ratingu spółek publicznych, publikacja takiej oceny może mieć wpływ na notowania instrumentów finansowych. Wiele zależałoby także od sposobu takiej publikacji np.: stała aktualizacja lub publikacja okresowa. Analiza MERICS[6] jako karę za złą ocenę jednostki wymienia także brak zgody na emisję obligacji korporacyjnych lub brak pozwolenia na inwestowanie w spółki notowane na giełdzie. Gdyby system kar dotyczył także sfery aktywności inwestycyjnej na rynku kapitałowym, mógłby nieodwracalnie wpłynąć na jego kształt. W zależności od rozmiarów tego wpływu, w niektórych przypadkach mógłby mieć także wpływ na rynki kapitałowe poza Chinami.

Po trzecie, jak wynika z dotychczas opublikowanej dokumentacji, SCS będzie miało także związek z inwestycjami zagranicznymi. Objęcie procesu dokonywania inwestycji systemem kar i nagród to jedno, jednakże istotnym pytaniem jest także jaki wpływ na ocenę spółki może mieć jej realizacja bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ). Zgodnie z danymi Investment Policy Hub zanotowano trzy sprawy w ramach arbitrażu inwestycyjnego przeciwko Chinom, z czego sprawa Hela Schwarz GmbH v. People’s Republic of China (ICSID Case No. ARB/17/19) zarejestrowana została w 2017 roku. Powstaje pytanie jak i czy w ogóle poszukiwanie przez inwestora ochrony prawnej w przypadku naruszeń umowy lub powszechnie obowiązujących przepisów prawa po stronie chińskiej administracji będzie traktowane przez system oceny.

Po czwarte, analiza MERICS[7] wymienia dwa istotne zagadnienia wśród negatywów. Pierwszym z nich jest ewentualne zagrożenie dla własnościowych danych spółki. Pisząc wprost, zagadnienie to powinno objąć także tajemnice przedsiębiorstwa – poziom ich ochrony zależeć będzie zarówno od technologicznego bezpieczeństwa SCS (ochrona przed wyciekami danych), jak i od zakresu pobieranych danych i sposobu ich przetwarzania. Drugi stanowi fakt, iż w efekcie SCS ,,znaczna liczba spółek może nie być w stanie ponieść kosztów zgodności z rządowymi regulacjami”. Odpowiedź na ten problem będzie zależała od tego, czy Chiny skorzystają z rozwiązań sugerowanych przez ekonomię instytucjonalną, zwłaszcza przez ekonomiczną analizę prawa i będą potrafiły znaleźć balans pomiędzy opłacalnością regulacji, a kosztem dla adresata regulacji.

Po piąte, jednym z fundamentów omawianego systemu ma być sądowe zaufanie publiczne (司法公信, judicial credibility). Wiadomo już także, iż znaczna część systemu obejmować będzie właśnie sumę zgodności działań z prawem. Powstaje pytanie czy SCS będzie wykorzystywany w praktyce sądów np.: w zakresie oceny materiału dowodowego przedstawionego przez stronę, interpretacji klauzul generalnych, czy wymiaru kary.

Wśród innych zagadnień wymienić można SCS jako instrument zagranicznej polityki ekonomicznej Chin i kształtowania porządku gospodarczego państwa, wpływ SCS na system handlu zagranicznego, system celny czy niektóre branże oferujące produkty, których ocena może ulegać zmianie np.: branża rozrywki elektronicznej i ocena poziomu przemocy w grach wideo.

  1. Szerszy kontekst

SCS jest rozwiązaniem rewolucyjnym, chociażby ze względu na skalę poboru i przetwarzania big data, czy konsekwencje mogące wiązać się z systemem dla biznesu. Analiza omawianego rozwiązania w szerszym zakresie, tj. dotychczasowej specyficznej relacji pomiędzy administracją chińską a biznesem, czy w ogóle relacji pomiędzy sferą administracji i polityki a biznesu i ekonomii w Azji, pozwala dostrzec rewolucyjność jedynie w skali, lecz nie samym sposobie działania. Generalizując i jednocześnie ujmując rzecz lakonicznie: zależności pomiędzy wymienionymi sferami są większe w Azji niż w świecie zachodnim.

Przykładowo wskazać można japońską instytucję gyōsei shidō, która w polskiej literaturze przedmiotu tłumaczona jest za L.Leszczyńskim jako gyōsei „działalność polegającą na kierowaniu” oraz shidō ,,ideę doradztwa lub instruktażu, płynącego z góry na dół, tzn. w ramach zależności hierarchicznych”[8]. Innymi słowy, chodzi o niewiążące, często kierowane wobec podmiotów gospodarczych administracyjne wytyczne. Artykuły od 32 do 35 japońskiej Ustawa o Postępowaniu Administracyjnym wskazują m.in. na dobrowolną współpracę pomiędzy adresatem wytycznych, a organem administracji, ogólną zasadę wydawania wytycznych w formie pisemnej, zakaz stosowania sankcji w przypadku niewypełnienia wytycznych przez adresata. Z jednej strony, w dużej mierze z przyczyn kulturowych, wytyczne takie okazują się często skuteczne. Z drugiej jednak zauważa się, iż pomimo literalnego brzmienia przepisów podmioty niewypełniające wytycznych spotkać mogą się z nieformalnymi sankcjami np.: w postaci utrudnień podczas załatwiania przyszłych spraw administracyjnych[9].

SCS wpisuje się w szereg instytucji lub praktykę tych instytucji w Azji, m.in. Korei Południowej, Japonii, Tajlandii. Wynika też z charakteru ustroju Chin, który, pomimo elementów demokratycznych lub eksperymentów demokratycznych (często prowadzonych na skalę nie do powtórzenia w państwach Zachodu) nie jest ustrojem demokratycznym – to truizm, jednakże wydaje się, iż w niektórych ocenach SCS uwarunkowania kulturowe i polityczne zdają się być pomijane.

 

Adrian Zwoliński

 

[1] Tłumaczenia zostały dokonane na język polski w przypadku języka angielskiego bezpośrednio z tego języka, w przypadku języka japońskiego z języka angielskiego, w przypadku języka chińskiego z języka chińskiego, posiłkując się zgodnością z językiem angielskim. W drugim przypadku terminologia w języku angielskim pochodzi od www.japaneselawtranslation.go.jp, w trzecim pochodzi od www.chinalawtranslate.com. W niektórych przypadkach nawiasie wskazana jest najpierw nazwa w języku chińskim, następnie w języku angielskim.

[2] ,,China to build national social credit system”, Xinhua, www.chinadaily.com.cn/business/2014-05/06/content_17486630.htm, dostęp: 18.11.2017

[3] Sara Hsu, ,, China’s New Social Credit System”, thediplomat.com/2015/05/chinas-new-social-credit-system/, dostęp: 18.11.2017

[4] Mirjam Meissner, ,,CHINA’S SOCIAL CREDIT SYSTEM A big-data enabled approach to market regulation with broad implications for doing business in China”, opublikowane 24 maja 2017 przez Mercator Institute for China Studies (MERICS).

[5] ibid.

[6] ibid.

[7] ibid.

[8] Urszula Wach-Górny, Witold Górny ,,Instytucja gyoseishido jako japońska inspiracja dla rozwoju koncepcji alternatywnych form rozwiązywania sporów w prawie administracyjnym”, Internetowy Przegląd

Prawniczy TBSP UJ 2017/8, ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/45165/wach-gorny_gorny_instytucja_gyoseishido_jako_japonska_inspiracja_dla_rozwoju_2017.pdf?sequence=1&isAllowed=y, dostęp: 18.11.2017

[9] Yasunobu Sato, ,,Commercial Dispute Processing and Japan”, 2001.

Udostępnij:
  • 35
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    35
    Udostępnienia
A. Zwoliński: System Kredytu Społecznego (SCS) a biznes w Chinach Reviewed by on 19 listopada 2017 .

Wprowadzenie System Kredytu Społecznego (社会信用体系, The Social Credit System[1]), nazywany w skrócie SCS, zawładnął wyobraźnią dziennikarzy. Medialne wizje z obu stron tęczy, od utopii po dystopię, angażujące najczęściej niefortunne skojarzenia literackie, pojawiły się niemalże w chwili ogłoszenia projektu, kiedy to pozostawał mglistą wizją i obecne są po dziś dzień, gdy opublikowane oficjalne dokumenty, analizy pozarządowe

Udostępnij:
  • 35
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    35
    Udostępnienia

O AUTORZE /

Pozostaw odpowiedź