Artykuły,Publicystyka

A. Bachulska: Chiny na arenie międzynarodowej – podsumowanie najważniejszych wydarzeń i tematów w 2017 r.

2017 r. dla obserwatorów polityki zagranicznej Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL) rozpoczął się od wielu niewiadomych. Przyszłość relacji chińsko-amerykańskich po zaprzysiężeniu nowego prezydenta USA Donalda Trumpa, rola ChRL w rozwiązywaniu napięć na Półwyspie Koreańskim czy wyniki 19. zjazdu Komunistycznej Partii Chin (KPCh) były szeroko dyskutowane w środowisku akademicko-analitycznym. Pomimo dużej dozy niepewności 2017 r. zakończył się bez większych niespodzianek. Z perspektywy czasu wydaje się, że chińska polityka zagraniczna w ostatnich 12 miesiącach rozwijała się po myśli Pekinu, a pojawiające się kryzysy międzynarodowe zostały mniej lub bardziej świadomie wykorzystane przez KPCh do forsowania własnych celów. Poniższa lista to subiektywna próba podsumowania najważniejszych wydarzeń, trendów i tematów w chińskiej polityce, które w szeroko pojęty sposób wpływały na percepcję siły ChRL oraz kształtowały jej realny wpływ na arenie międzynarodowej.

1) Rozwój relacji chińsko-amerykańskich – stabilizacja pomimo napięć

Jeszcze w 2016 r., tuż po wyborach prezydenckich w USA, Donald Trump zdążył znacząco pogorszyć stosunki na linii Pekin-Waszyngton, odbywając rozmowę telefoniczną z prezydent Tajwanu Tsai Ing-wen. Potencjalne zakwestionowanie przez USA zasady jednych Chin było jedną z najgorętszych kwestii początku 2017 r. Niepokoje te zostały jednak dosyć szybko zażegnane, kiedy Trump w lutym przeprowadził rozmowę telefoniczną z przewodniczącym ChRL Xi Jinpingiem. Następnie przywódca Chin odbył oficjalną wizytę w USA w kwietniu 2017 r. Podczas jego pobytu w Mar-a-Lago Trump zdecydował się zbombardować bazę lotniczą w Syrii i nie omieszkał poinformować w wywiadzie, że miało to miejsce w trakcie spożywania przez Xi „najpiękniejszego ciasta czekoladowego”. Wydarzenie to było interpretowane jako sygnał wysłany Xi, iż Trump nie zamierza łatwo rezygnować z globalnego przywództwa. Połowa roku była okresem eskalacji napięć na Półwyspie Koreańskim i powtarzających się gróźb Trumpa, który przy pomocy twitterowej dyplomacji oskarżał rząd w Pekinie o niewystarczające zaangażowanie w rozwiązanie sytuacji. Do trudnych tematów, które przez cały rok powracały w chińsko-amerykańskim dialogu należały również groźba wypowiedzenia Pekinowi wojny handlowej czy kwestia chińskiej obecności na Morzu Południowochińskim. Konfrontacyjny ton Trumpa niejednokrotnie kontrastował z koncyliacyjnymi wypowiedziami innych członków jego sztabu, jak np. sekretarza stanu Rexa Tillersona. W listopadzie Trump udał się w podróż do Azji, gdzie odwiedził również Pekin. Deklaracja amerykańskiego prezydenta, że nie wini on Chin za ujemny bilans handlowy USA z Chinami była kolejnym przejawem jego niekonsekwentnej polityki. Zwieńczeniem nieprzewidywalnego roku było ogłoszenie w grudniu nowej strategii bezpieczeństwa USA, w której Trump określił ChRL mianem strategicznego konkurenta. Pomimo zawirowań relacja Chin i USA pozostaje w dalszym ciągu relatywnie stabilna. Pekin i Waszyngton zdają sobie sprawę, że od zachowania ciągłości ich stosunków w dużej mierze zależy kształt porządku międzynarodowego, co powstrzymuje je przed podejmowaniem nieprzemyślanych decyzji.

2) 19. zjazd KPCh – konsolidacja władzy Xi Jinpinga i nowa podstawa ideologiczna

19. zjazd KPCh był długo wyczekiwanym wydarzeniem politycznym ChRL. Po październikowym zgromadzeniu Xi Jinping wysunął się na pozycję prawdopodobnie najsilniejszego chińskiego przywódcy od czasów Deng Xiaopinga. „Myśl Xi Jinpinga o socjalizmie z chińską specyfiką w nowej erze” została wpisana do statutu KPCh, wynosząc myśl polityczną Xi ponad idee jego poprzedników. Przekaz nowej podstawy ideologicznej KPCh opiera się na założeniu, że Chiny są gotowe rozpocząć „nową erę” zarówno w polityce wewnętrznej, jak i zagranicznej. W wymiarze wewnętrznym przewodniczący ChRL obiecał kontynuację walki z biedą, rozwój tzw. „społeczeństwa umiarkowanego dobrobytu” czy przeciwdziałanie degradacji środowiska. Jeśli chodzi o wymiar międzynarodowy, Xi podkreślił chińską gotowość do ponoszenia większej odpowiedzialności jeśli chodzi o ochronę zarówno globalnych dóbr wspólnych, jak i chińskich interesów poza granicami kraju. Tak rozumiana „nowa era” będzie więc czasem bardziej asertywnych Chin, które z jednej strony coraz odważniej będą bronić swoich interesów, a z drugiej strony będą forsować własną wizję nowego ładu międzynarodowego. Nie jest to równoznaczne z chińską gotowością do objęcia roli globalnego lidera, ale sygnalizuje chęć Pekinu do bardziej zdecydowanego artykułowania chińskiej wizji wielobiegunowego porządku opartego na multilateralizmie i współpracy o charakterze win-win. Inną kwestią jest gotowość reszty świata do funkcjonowania w systemie, w którym to Chiny wyznaczają standardy. Biorąc pod uwagę stopniowe wycofywanie się USA z wielu obszarów współpracy międzynarodowej, Pekin został niejako zmuszony do częściowego przejęcia roli lidera, a raczej jednego z wielu liderów.

3) Forum Pasa i Szlaku – rozwój retoryki w obliczu ograniczonych efektów

Pierwsze Forum Pasa i Szlaku odbyło się w Pekinie w maju 2017 r. Wydarzenie było okazją do spotkania chińskiego przywództwa, 30 głów państw oraz przedstawicieli ponad 100 krajów współpracujących w ramach chińskiej Inicjatywy Pasa i Szlaku. Projekt znany również jako Nowy Jedwabny Szlak czy Jeden Pas, Jedna Droga w 2017 r. stał się jednym z głównych narzędzi polityki zagranicznej Xi Jinpinga. Niemalże każdy projekt międzynarodowy Chin na poziomie retorycznym jest obecnie zaliczany do sukcesu Inicjatywy Pasa i Szlaku. Majowe forum było w głównej mierze symbolicznym wydarzeniem, które podkreśliło rangę projektu jako elementu chińskiej strategii międzynarodowej i wizji globalizacji ekonomicznej w obliczu słabnących wpływów USA. Inicjatywa Pasa i Szlaku to również próba budowy chińskiego soft power poza granicami kraju. Eksport chińskiego modelu rozwoju dla wielu państw rozwijających się brzmi jak obietnica rozwoju infrastruktury i handlu poprzez zastrzyk chińskiej gotówki. Coraz częściej jednak forma finansowania projektów przez pożyczki od chińskich państwowych banków rozwojowych jest kwestionowana w związku z nierentownością (np. lotnisko i port w Hambantota na Sri Lance) czy też niezgodnością projektów z lokalnym prawem (np. linia szybkiej kolei Belgrad-Budapeszt). Niepokój wzbudzają również polityczne implikacje chińskich inwestycji za granicą oraz budowanie lokalnych sfer wpływów przez finansowe uzależnianie słabszych rządów państw rozwijających się. To co jest lansowane przez Pekin jako win-win, dla wielu zewnętrznych obserwatorów jest raczej strategią podwójnego win dla Chin. Chińscy inwestorzy mają zyskiwać najpierw dzięki wejściu na dany rynek, a następnie – po tym, jak inwestycja okaże się rentowna – pogłębianiu swojej obecności. Niedookreślony charakter współpracy w ramach Inicjatywy Pasa i Szlaku jest jednocześnie jego wadą i zaletą, gdyż pozwala na pozytywne, jak i negatywne interpretowanie chińskiej aktywności poza granicami kraju w zależności od kontekstu i perspektywy czasowej. Podczas 19. zjazdu KPCh w październiku 2017 r. Inicjatywa Pasa i Szlaku została oficjalnie wpisana do partyjnego statutu, a więc jako narzędzie chińskiej polityki zagranicznej zyskała legalny wymiar i będzie kontynuowana, prawdopodobnie ze zdwojoną siłą.

4) Chińska wersja globalizacji – sprzeczne sygnały dla świata

Podczas przemówienia na Światowym Forum Ekonomicznym w Davos w styczniu 2017 r. Xi Jinping po raz pierwszy zadeklarował gotowość do objęcia przez ChRL roli globalnego obrońcy wolnego handlu. Tym samym zapoczątkował nową narrację o bezinteresownych Chinach, które są niejako „zmuszone” walczyć o utrzymanie ładu gospodarczego stworzonego przez USA, którego były i dalej są prawdopodobnie największym beneficjentem. W obliczu polityki „America first” Donalda Trumpa, Chiny zyskały wyjątkową okazję, aby forsować własną wizję globalizacji gospodarczej. Z jednej strony bazuje ona na dotychczasowym ładzie neoliberalnym, a z drugiej strony dodaje do niego nowe elementy ideologiczne, takie jak dobrowolny charakter uczestnictwa czy brak politycznych warunków wstępnych przed rozpoczęciem współpracy. Należy zauważyć jednak, że wolnorynkowe deklaracje Xi na arenie międzynarodowej nie do końca pokrywają się z rzeczywistością rynku wewnętrznego ChRL. Chiny pozostają państwem interwencjonistycznym z dużą ilością barier rynkowych, w tym dla zagranicznych przedsiębiorstw. Dostęp do wielu branż jest ograniczony, a ramy prawne dla inwestorów zagranicznych zakładają dużą zależność od państwowych norm i standardów. Sprzeczność między naturą chińskich deklaracji a rzeczywistością w kraju jest źródłem wielu napięć i frustracji wśród inwestorów zagranicznych starających się o wejście na chiński rynek. Pod koniec listopada 2017 r. na forum Światowej Organizacji Handlu USA oficjalnie wyraziły sprzeciw wobec przyznania Chinom statusu gospodarki wolnorynkowej. Tym samym państwa handlujące z ChRL mogą utrzymać wysokie cła antydumpingowe chroniące ich rynki przed zalewem tanich towarów. Chiny od dawna ubiegają się o przyznanie im statusu gospodarki wolnorynkowej, lecz w dalszym ciągu bez skutku.

W ciągu ostatniego roku zauważalny był rosnący opór wobec chińskich działań poza granicami kraju. Groźba wojny celnej ze strony Waszyngtonu, zaniepokojenie UE (głównie Niemiec i Włoch) związane z chińskimi przejęciami europejskich marek i technologii czy z chińską aktywnością w państwach Europy Środkowo-Wschodniej (tzw. format 16+1) to tylko niektóre z tematów, które sprzyjają narracji o chińskim ekspansjonizmie pod przykrywką współpracy gospodarczej. Z kolei otwarcie przez Pekin pierwszej zamorskiej bazy wojskowej w Dżibuti stało się przyczynkiem do dyskusji na temat charakteru chińskiej aktywności w wymiarze bezpieczeństwa międzynarodowego. Chociaż baza w Dżibuti oficjalnie ma być wykorzystywana jedynie do celów logistycznych, mogą w niej stacjonować okręty wojenne. Stworzenie bazy w celu zabezpieczenia interesów zamorskich stanowi również symboliczny krok ku stopniowemu budowaniu chińskiej obecności militarnej poza granicami kraju. Chociaż Xi Jinping deklaruje przywiązanie do wizji pokojowego wzrostu, zapoczątkowana przez niego reforma militarna będzie kontynuowana. Zgodnie z planem ogłoszonym podczas 19. zjazdu KPCh, chińska armia ma zostać całkowicie zmodernizowana przed 2035 r. Biorąc pod uwagę rosnącą asertywność Pekinu oraz jego coraz liczniejsze zamorskie interesy, w bliskiej przyszłości można spodziewać się otwarcia kolejnych baz, np. w Pakistanie.

Podsumowanie

2017 r. był dobrym rokiem dla Chin. Krajem nie wstrząsnął żaden znaczący kryzys, władza KPCh pozostała niepodzielna i skonsolidowana wokół osoby Xi Jinpinga, a polityka zagraniczna nabrała tempa. Odejście od strategii taoguang yanghui (dosłownie „skrywanie jasności i kultywowanie mroku/mętności”), polegającej na niewysuwaniu się przed szereg i cichym kumulowaniu siły, jest rzeczywistością. ChRL przez długi czas rozwijała swoje możliwości częściowo w ukryciu. Służyło to nie tyle przygotowaniu się do bezpośredniej konfrontacji ze światem zewnętrznym, co przede wszystkim konsolidacji władzy KPCh. W tym kontekście wzrost pozycji międzynarodowej Chin jest niejako konsekwencją wewnętrznego kierunku rozwoju chińskiej państwowości. Niestabilna sytuacja międzynarodowa będzie w najbliższym czasie dalej zmuszać Chiny do modyfikowania ich strategii. Czas pokaże, czy i jak przełoży się to na stabilność porządku międzynarodowego.

Opracowanie: Alicja Bachulska

Źródło zdjęcia: commons.wikimedia.org/wiki/Category:Gate_of_Heavenly_Peace#/media/File:Dongcheng,_Beijing,_China_-_panoramio_(90).jpg

Udostępnij:
  • 38
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    38
    Udostępnienia
A. Bachulska: Chiny na arenie międzynarodowej – podsumowanie najważniejszych wydarzeń i tematów w 2017 r. Reviewed by on 15 stycznia 2018 .

2017 r. dla obserwatorów polityki zagranicznej Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL) rozpoczął się od wielu niewiadomych. Przyszłość relacji chińsko-amerykańskich po zaprzysiężeniu nowego prezydenta USA Donalda Trumpa, rola ChRL w rozwiązywaniu napięć na Półwyspie Koreańskim czy wyniki 19. zjazdu Komunistycznej Partii Chin (KPCh) były szeroko dyskutowane w środowisku akademicko-analitycznym. Pomimo dużej dozy niepewności 2017 r. zakończył się

Udostępnij:
  • 38
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    38
    Udostępnienia

O AUTORZE /

Avatar

Pozostaw odpowiedź